हनुमान्, पवनसुतः, दैत्यदुःखवर्धनः, वसून् रुद्रान् आदित्यान् अश्विनौ मरुतः च नमस्कृत्वा गन्तुम् उद्युक्तः अभवत्। स दानवान् विजित्य, इक्ष्वाकुवंशस्य प्रियं धर्मात्मनं रामस्य श्रीमतीं जनकदुहितरं रामाय निवेदयिष्यति, यथा तपस्विने सिद्धिं दद्यात्। ततो हनुमान्, बलशाली महाबाहुः, क्षणं चिन्तयित्वा, इन्द्रियैः शान्तः, उत्थाय स्थितः। स रामं लक्ष्मणं च, जनकसुता देवीं च, रुद्रं इन्द्रं यमं वायुम्, चन्द्राग्निमरुतगणान् च प्रणम्य, सुग्रीवाय च नमः कृत्वा, अशोकवनिकां सर्वतो दिष्ट्वा। मनसा प्रथमं शुभायाम् अशोकवनिकायां गत्वा, पवनसुतः कपिः यत्कर्तव्यं तद् विचिन्तयामास। नूनं सा पुण्या अशोकवनिका सर्वतः पाविता, बहुभिः राक्षसैः समाकीर्णा, वृक्षैः च पूर्णा। निश्चयेन वृक्षरक्षार्थं रक्षिणः नियुक्ताः; महात्मा विश्वात्मा अपि वातं अत्यधिकं न चलयति। अहं रामस्य हेतोः तथा रावणस्य कारणात् आत्मानं संयम्य स्थितः; सर्वे देवाः ऋषिगणाः च अत्र मे सिद्धिं ददतु। स्वयम्भूः ब्रह्मा, देवाः, तपस्विनः, अग्निः, वायुः, पुरुहूतः, वज्रधारिणः च मे सिद्धिं ददतु। वरुणः पाशधारः, सोमः आदित्याः, अश्विनौ, सर्वे मरुतः च एव सिद्धिं ददतु। सर्वे भूतानि, भूतपतिः, ये च अन्ये अदृश्याः पन्थानं चरन्ति, ते अपि मे सिद्धिं ददतु। कदा अहं तां आर्यां मुखं पश्येयम्, उत्तानदन्तं शुक्लं निर्मलस्मितं, पद्मपत्रनयनं, शुद्धचन्द्रप्रभं? कथं अद्य सा सौम्या तपस्विनी, बलात् अभिभूता, मम चक्षुषोः समक्षं भविष्यति, या नीचेन, क्रूरेण, निरदयेन, भीषणेण भूषणवेषेण गृहीता? एवं चतुर्दशमः सर्गः समाप्तः। शृणु चतुर्दशमं सर्गम्। वाल्मीकि-रामायणस्य सुन्दरकाण्डे चतुर्दशः सर्गः आरभ्यते। हनुमान्, क्षणं चिन्तयित्वा, तां स्मृत्वा, मनः तत्र स्थिरीकृत्य, तस्य भवनस्य प्राकारम् अतिव्यत्यन्य उत्प्लुतः। प्राकारे स्थितः महाकपिः, सर्वाङ्गस्फुरितः, वसन्तागमने विविधान् पुष्पितान् वृक्षान् अपश्यत्। स अशोकवृक्षान् शोभमानान्, चम्पकान् पुष्पितान्, उद्दालकान् नागवृक्षान् आम्रवृक्षान्, कपिमुखसदृशान् वृक्षान् अपश्यत्। आम्रवृक्षाणां शतशः लता-सम्भूषितान् उपवनान् अतिक्रम्य, धनुषः स्यन्दनात् बाण इव, वनं प्रविष्टः। तं अद्भुतं वनं, पक्षिभिः निनादितं, सर्वतः रजतसुवर्णवृक्षैः परिवृतम्, प्रविश्य, हनुमान् अद्भुतं विविधं वनं ददर्श, पक्षिसमूहैः मृगगणैः च समाकीर्णम्, उदितसूर्यवत् तेजस्वि। तत्र विविधवृक्षाः पुष्पफलसम्पन्नाः, कूजनकुक्कुटैः, मदोत्कटैः कृष्णमधुभिः च नित्यं सेविताः। यथाकाले, तद् उपवनं हृष्टजनैः, उत्सुकपक्षिमृगैः, मदविहङ्गनिनादैः, विविधपक्षिसमूहैः च निनादितम्। स तत्र आर्यां दोषरहितां रूपवतीं राजकुमारीं अन्वेषयन्, सुप्तपक्षिणः बोधयामास। पक्षिसमूहाः उड़न्तः, तेषां पक्षैः वातः कम्पितः, विविधवर्णाः पुष्पवृष्टयः पतिताः। पुष्पैः आवृतः पवनसुतः हनुमान् अशोकवनिकायाम् पुष्पशैलसमः शोभायमानः। कपिः वृक्षसमूहेषु सर्वतः शीघ्रं सञ्चरन्, सर्वे जीवाः वसन्तः आगतः इति मनीषाम् अपद्यन्। भूमिः तत्र विविधवृक्षपुष्पपातैः आच्छादिता, उत्सवाय भूषिता नारी इव शोभते। महावृक्षाः, कम्पितपल्लवाः, पुष्पफलविसृज्य, पराजिताः गणिकाः इव वस्त्राभरणविसृज्य दृष्टाः। हनुमान् शीघ्रगमनात् तान् उत्तमफलसम्पन्नान् वृक्षान् कम्पित्वा, पुष्पपर्णफलानि शीघ्रं विसृज्य। पक्षिसमूहविहीनाः, केवलशाखावशेषाः, वृक्षाः सर्वे मृतवत्, वातेन कम्पिताः। युवती वस्त्राभरणविनष्टा, दन्तोष्ठविक्षताः नखदन्तैः, केशविस्रस्ता इव दृश्यते। तथा हनुमत् पुच्छहस्तपादैः ताडिता, अशोकवनिका भग्नवृक्षा दृश्यते। बलात् कपिः महालतानां हारान् च्छिन्नवान्, यथा वर्षासु वातः मेघसमूहान् विक्षिपति। तत्र कपिः रत्नमयभूमीः, रजतमयीः, सुवर्णमयीः च रमणीयाः ददर्श। तत्र विविधाकृतयः सरांसि, उत्तमवारिसम्पन्नानि, रत्नमयशिलासोपानैः शोभितानि। तेषां वालुकाः मुक्तामणिवैः, आन्तरभूमिः स्फटिकमय्या, तीराः सुवर्णवृक्षैः शोभिताः। पुष्पितपद्मोत्पलैः, चक्रवाकैः, जलकुक्कुटनिनादैः, हंसबकनिनादैः च शोभितानि। सर्वतः दीर्घनदीभिः वृक्षावलिभिः सीमितानि, वारि अमृतसदृशम्, शुद्धम्, शुभम्। शतशो लताभिः आच्छादितानि, पुष्पसमूहैः आवृतानि, विविधकुञ्जैः परिवृतानि, करवीरवनैः विभक्तानि च।