हनूमान् महाबलः तदा चिन्तयन्, "एषा या महान् अशोकवनिका, महद्भिः वृक्षैः समाकीर्णा, ताम् अवश्यम् उपगन्तव्यम्, यतः तत्र मया अद्यापि न अन्वेषितम्," इति निश्चितवान्। स तु वानरश्रेष्ठः, वसून् रुद्रांश्च आदित्यांश्च अश्विनौ मरुतः च प्रणम्य, तेषां कृते च, "अहं गमिष्यामि, यः राक्षसानां शोकवर्धनः," इति प्रमुदितः मनसा व्याहरत्। राक्षसान् विजित्य अहं तां धर्मपत्नीं, इक्ष्वाकुवंशस्य शोभां, रामाय दास्यामि, यथा तपस्विने सिद्धिं दद्यात् इति प्रतिजज्ञौ। क्षणमात्रम् आत्मनः चित्तं निवेश्य, सर्वेन्द्रियैः चिन्तारहितः, स महाबलः पवनसुतः हनूमान् उत्थितः। रामं लक्ष्मणं च, जानक्याः देव्या च, रुद्रं, इन्द्रं, यमं, वायुम्, चन्द्रगणान्, वह्निं, मरुतश्च प्रणम्य, तान् सर्वान् नमस्कृत्य च सुग्रीवम् अपि प्रणम्य, हनूमान् अशोकवनिकां सर्वतः निरीक्षितुम् आरब्धवान्। प्रथमं मनसा तां पुण्यां अशोकवनिकां गत्वा, पवनात्मजः वानरः, किम् कर्तव्यम् इति विचिन्तयामास। "नूनम् एषा पुण्या अशोकवनिका सर्वतः पावनी, बहुभिः राक्षसैः समाकीर्णा, वृक्षैः च पूरिता," इति मनसि स्थितवान्। "निश्चितम् अत्र रक्षार्थम् राक्षसाः नियुक्ताः, वृक्षरक्षणाय; अपि च, स्वयम् ब्रह्माण्डनायकः अपि अत्र वातं नातिवर्तते," इति अपि चिन्तयामास। "रामस्य कारणात्, रावणस्य च कारणात्, आत्मानम् निगृह्य स्थितवान् अहम्; सर्वे देवाः, मुनिगणाः, मम अत्र कार्ये सिद्धिं ददतु।" इति प्रार्थितवान्। "स्वयम्भूः ब्रह्मा, देवाः, तपस्विनः, अग्निः, वायुः, पुरुहूतः, वज्रधारी इन्द्रः, मम कार्ये सिद्धिं ददतु। वरुणः, पाशधारी, सोमः, आदित्याः, अश्विनौ, सर्वे मरुतः अपि सिद्धिं ददतु। सर्वे भूतानि, प्रजापतिः, ये चान्ये अदृश्याः मार्गगामिनः, मम कार्ये सिद्धिं ददतु।" "कदा अहम् तस्याः आर्यायाः मुखं द्रक्ष्यामि, उन्नतशुक्लदन्तं, निर्मलस्मितं, पद्मपत्रनयनं, शशिनं यथा प्रकाशमानम्? सा कोमला तपस्विनी, बलात् पीडिता, तेन नीचेन क्रूरदुष्टेन, भीषणरूपेण रावणेन, अद्य मम नेत्रयोः पुरतः कथम् दृश्येत?" इति हनूमान् विस्मयेन चिन्तयामास। एवं सन्दिह्य, सः महाबलः हनूमान् तस्याः स्मरणं कृत्वा, तस्याः प्रति मनः स्थित्वा, तस्याः गृहस्य प्राकारम् अतिवेल्ल्य उत्पपात। प्राकारे स्थितः, स महाकपिः, सर्वाङ्गैः हर्षसमाकुलः, वसन्तकाले पुष्पितान् विविधान् वृक्षान् अपश्यत्। सः शोभनान् अशोकान्, पुष्पितान् चम्पकान्, उद्दालकान्, नागवृक्षान्, आम्रवृक्षान्, वानरमुखसदृशांश्च वृक्षान् ददर्श। एवं सः आम्रवनानि शतशः लतान्वितानि अतिक्रम्य, धनुषः स्यन्दनात् इव बाणः, वृक्षवनम् प्रविवेश। तत्र तं महदद्भुतम् वनम्, विहङ्गनिनादितम्, रजतस्वर्णवृक्षैः परिवृतम्, हनूमान् पश्यति स्म। तत्र सः विचित्रं वनम्, पक्षिसंघैः मृगगणैः च समाकीर्णम्, उदितसूर्यसमप्रभं ददर्श। तत्र विविधैः पुष्पफलवृक्षैः, कोकिलैः, मदोन्मत्तैः मधुकरैः च सततम् उपगम्यमानम् वनम् आसीत्। तस्मिन् उपवने, कालेन अनुरूपे, प्रमदाभिः, पक्षिमृगैः च, मत्तमयूररवैः, पक्षिसंघैः च निनादितम्, उल्लसितम् इव आसीत्। सः वानरः, तां निर्दोषां रूपसम्पन्नां जानकीं अन्वेषयन्, सुप्तान् विहङ्गान् बोधयामास। पक्षिसंघाः उड्डीयमानाः, पंखैः वातम् उत्पाट्य, नानावर्णानि पुष्पवर्षाणि स्रवयामासुः। तैः पुष्पैः आवृतः हनूमान्, अशोकवनिकायाम् मध्ये, पुष्पगिरिरिव विभ्राजमानः आसीत्। सः वानरः, वृक्षकाण्डेषु सर्वतो वेगेन सञ्चरन्, सर्वे प्राणीणि मन्यन्ते स्म यः वसन्तः आगतः इति। तत्र भूमिः, विविधपुष्पपातैः आवृता, उत्सवशोभितया स्त्रियैव विराजमानाः आसीत्। ते महान् वृक्षाः, पत्रपुष्पफलविसृतेन, पराजिताभिः गणिकाभिः इव, भूषणवसनविसृतेन, सन्नद्धाः इव बभूवुः। हनूमता वेगेन कम्पिताः ते उत्तमवृक्षाः शीघ्रं पुष्पपत्रफलानि विसृजन्ति स्म। विहङ्गशून्याः ते वृक्षाः, केवलशाखावशिष्टाः, वातेन कम्पिताः, निर्जीवाः इव दृष्टाः। यथा युवती केशविकरशोभिता, भूषणनाशिता, दन्तोष्ठैः नखैः च दष्टच्छिन्ना, तथा हनूमता पुच्छहस्तपादैः आहतैः अशोकवनिका द्रष्टुं शक्या आसीत्। सः वानरः बलात् महान् लतानां हारान् विदारयामास, यथा वृष्टिकाले वातः मेघसमूहान् विक्षिपति। तत्र वानरः, रमणीयमणिमयान् तलान्, रजततलान्, सुवर्णतलान् च सर्वत्र ददर्श। तत्र विविधानि रूपाणि सरांसि, उत्तमवारिसम्पन्नानि, मणिमयानि शोभनसोपानानि च दृष्ट्वा विचचार। तासां सरसां वालुकाः मुक्तामणिशर्कराः, अन्तःस्थलानि स्फटिकमयानि, तटानि सुवर्णवृक्षैः शोभितानि आसन्। ताः सरितः, उत्पलशतपत्रशोभिताः, चक्रवाकैः शोभिताः, जलचररवैः निनादिताः, हंसक्रौञ्चनिनादैः पूरिताः आसन्। सर्वतः दीर्घनद्यः वृक्षपान्ताः, अमृतोपमवारिण्यः, शुद्धाः, पुण्याः च आसन्। एवं सः हनूमान् महाबलः अशोकवनिकायाम् विचरन्, सर्वं वनं विचिन्वन्, सीतां द्रष्टुम् उद्युक्तः आसीत्। इति श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डे चतुर्दशः सर्गः समाप्तः।