हनुमान् तत्रैव, यथाशक्ति यथायोग्यं आहारं इन्द्रियाणि च संयम्य, स्थितुं निश्चयमकरोत्—मम कारणेन सर्वे पुरुषाः वानराः च न नश्येयुः। ततो महान् अशोकवनः, बहुवृक्षसमायुक्तः, गन्तव्यः; यतः तत्रापि मया अन्वेषणं न कृतम्। वसून् रुद्रान् आदित्यांश्च अश्विनौ मरुतः च प्रणम्य, राक्षसदुःखवर्धनः सः तत्र गन्तुं निश्चिन्तयन्। राक्षसान् विजित्य, इक्ष्वाकुवंशस्य रमणीयां सीताम्, तपस्विनं यथा सिद्धिं ददाति, रामाय प्रत्यर्पयिष्यामि। क्षणमेकं विचार्य, चिन्तामुक्तेन्द्रियः, महाबलः पवनसुतः हनुमान् उत्तिष्ठत्। रामं लक्ष्मणं च, जनकनन्दिनीं देवीं च, रुद्रं इन्द्रं यमं वायूं च, चन्द्रादिमरुतगणान् च प्रणम्य, सुग्रीवाय च नमः कृत्वा, पवनसुतः हनुमान् अशोकवनं सर्वतो दिशोऽवलोकयन् स्थितः। मनसा प्रथमं शुभं अशोकवनं गत्वा, पवनात्मजः वानरः तत्र किं कर्तव्यं विचारयामास। नूनं अशोकवनं सर्वतः पुण्यं, बहु राक्षसैः समाकीर्णं, वृक्षैः च पूरितं। नूनं रक्षार्थं तत्र राक्षसाः नियुक्ताः; विश्वात्मा महेश्वरः अपि वायुम् अत्र अधिकं न चलयति। रामस्य कारणेन, रावणस्य च कारणेन, आत्मनं संयम्य स्थितवान्; सर्वे देवाः ऋषिगणाः च अत्र सिद्धिं ददतु। ब्रह्मा स्वयम्भूः, देवाः, तपस्विनः, अग्निः, वायुः, पुरुहूतः, वज्रधारः च सिद्धिं ददतु। वरुणः पाशधारः, सोमः आदित्याः, अश्विनौ, मरुतः च सिद्धिं ददतु। सर्वाणि भूतानि, भूताधिपः, अन्ये अदृश्याः मार्गगामिनः च सिद्धिं ददतु। कदा तस्य पुण्यवदनं, उत्तुङ्गश्वेतदन्तं, निर्मलस्मितं, पद्मपत्रनयनं, शुद्धचन्द्रप्रभं पश्येयम्? कथं तां सौम्यतपस्विनीं, बलात्कारेण अभिभूतां, नीचक्रूरनिष्करुणेन, भीमवेषधारिणा गृहीतां, अद्य मम नेत्रयोः समक्षं स्यात्? शृणु चतुर्दशमं सर्गं। एवं वाल्मीकीयस्य श्रीरामायणस्य सुन्दरकाण्डे चतुर्दशः सर्गः समाप्तः। क्षणं विचार्य, तां चिन्तयन्, महाबलः महातेजाः हनुमान् तस्य भवनस्य प्राकारं लंघितवान्। प्राकारे स्थित्वा, महावानरः, सर्वाङ्गस्फुरितहर्षः, वसन्तारम्भे पुष्पितशिखराणि नानावृक्षान् अपश्यत्। तत्र सः शोभनान् अशोकवृक्षान्, पुष्पितान् चम्पकान्, उद्दालकान् नागवृक्षान् आम्रवृक्षान्, वानरमुखसदृशान् वृक्षान् अपि अपश्यत्। आम्रवनानि शतशः लताभिः भूषितानि लंघयित्वा, धनुषः स्यन्दनात् बाण इव, सः वृक्षवनं प्रविष्टवान्। तं अद्भुतं वनं, पक्षिसमृद्धं, सर्वतः रजतसुवर्णवृक्षैः परिवृतं, हनुमान् महाबलः दृष्टवान्। तत्र सः विविधवर्णं वनं, पक्षिसमूहैः मृगगणैः च पूरितं, उदितसूर्यवत् दीप्तं अपश्यत्। पुष्पफलसमृद्धैः नानावृक्षैः, कुक्कुटैः मदोत्कटैः मधुकरीभिः च सततम् उपगतम्। तत्र सः समये लोकानन्दपूर्णं, पक्षिमृगसमूहैः उत्साहितं, मदोत्कटमयूररवैः पक्षिसमूहैः च निनादितं वनं अपश्यत्। रम्यरूपां निर्दोषां राजकुमारीं अन्वेषयन्, वानरः सुप्तान् पक्षिणः जागारयामास। पक्षिसमूहाः उड़न्तः, पंखैः वायुम् उत्पाद्य, नानावर्णानि पुष्पवृष्टयः अपातन्। पुष्पैः आवृतः, पवनसुतः हनुमान् अशोकवनमध्ये पुष्पशैलवत् दीप्तमान् अभवत्। वृक्षकुटुम्बेषु सर्वदिशं शीघ्रं सञ्चरन्तं वानरं दृष्ट्वा, सर्वे प्राणी वसन्तमागमनम् इति मेनिरे। तत्र भूमिः नानावृक्षपुष्पपातैः आच्छादिता, उत्सवे अलङ्कृता नारीव शोभिता। महावृक्षाः, कम्पितपत्रशिखराः, पुष्पफलविसृज्य, पराजितनर्तकीव वस्त्राभरणविसृज्य दृष्टाः। शीघ्रगामी हनुमता कम्पिताः, फलसमृद्धाः श्रेष्ठवृक्षाः, त्वरितं पुष्पपत्रफलानि विसृज्यन्। पक्षिसमूहविहीनाः, केवलशाखाशेषाः, वृक्षाः सर्वे निर्जीववत्, वायुनाः बलात् कम्पिताः। यथा युवती, विक्षिप्तकेशा, अलङ्कारभङ्गा, दन्तोष्ठदंशितनखचिह्निता, तथा हनुमद्वालहस्तपादप्रहारैः, भग्नवृक्षयुक्तः अशोकवनः अपि अभवत्। वानरः बलात् महालतानां हारान् विदार्य, यथा वर्षाकाले वायुः मेघसमूहान् विक्षिपति। तत्र वानरः रम्यरत्नभूम्यः, रजतभूम्यः, सुवर्णभूम्यः च विचरन् अपश्यत्। तत्र नानारूपाणि सरांसि, उत्तमवारिसम्पन्नानि, रत्नमयमहेष्वरणानि, शोभितानि अपश्यत्। तेषां वालुकाः मुक्तामणिकोरलमयाः, अन्तःभूम्यः स्फटिकमयाः, तीराणि सुवर्णवृक्षैः शोभितानि। तानि सरांसि, पुष्पितपद्मोत्पलानि, चक्रवाकैः शोभितानि, जलकुक्कुटरवैः निनादितानि, हंसक्रौञ्चरवैः पूरितानि अपि दृष्टानि।