यदि अहम् सीताम् अनधिगम्य निवर्तेयं, तर्हि अङ्गदः सर्वे च वानराः न जीविष्यन्ति इति हनूमतः मनसि महान् शोकः अभवत्। विनाशः बहून् दोषान् जनयति, जीवनम् पुनः शुभफलदं भवति; अतः अहम् जीवितम् रक्षिष्यामि, यतः पुनः संगमः निश्चितः इति सः चिन्तयामास। एवं बहुविधदुःखैः मनसि पीड्यमानः बलवान् वानरः दुःखस्य अन्तम् न प्राप्नोति स्म। पुनः धैर्यम् आलभ्य, स्थिरचित्तः वानरः चिन्तयामास—"दशग्रीवम् रावणम् अहम् हनिष्यामि; सीता हृतापि, पुनः प्रतिपाद्यते। अथवा तम् गृहीत्वा, अहम् सागरम् उत्पत्य रामाय नयिष्यामि, यथा मृगः पशुपतये नीयते।" एवं चिन्तयन्, अपि च सीताम् अदृष्ट्वा, सः वानरः ध्यानशोकसमन्वितः विचारयामास। "यावत् अहम् रामस्य कीर्तिमतीं भार्यां सीताम् न पश्यामि, तावत् पुनः पुनः लङ्कापुर्यां विचेष्ये। यदि सम्पातेः वचनम् अनुसृत्य रामाय विना भार्यया प्रतिनिवर्तेयं, तर्हि रघुनन्दनः सर्वान् वानरान् दहिष्यति।" इति सः मनसि व्याकुलः अभवत्। "अत्रैव अहम् अल्पाहारः जितेन्द्रियः स्थित्वा, सर्वे ते नरवानराः मम कारणेन न नश्येयुः।" इति निश्चित्य, "एषा महती अशोकवाटिका मया गन्तव्या, यतः तत्रापि न विचारितम्।" इति सः मनसा निश्चित्य, वसून् रुद्रान् आदित्यांश्च अश्विनौ मरुतः च प्रणम्य, राक्षसानाम् दुःखवृद्धये गन्तुम् उद्यतवान्। राक्षसान् विजित्य, इक्ष्वाकुवंशस्य शोभां जानकीं रामाय प्रतिपादयिष्यामि, यथा तपस्विने सिद्धिः दीयते। क्षणमात्रम् आलोक्य, क्लेशमुक्तेन्द्रियः महाबलः पवनसुतः हनूमान् उत्तस्थौ। रामलक्ष्मणाभ्यां जनकात्मजायै च नमः; रुद्राय, इन्द्राय, यमाय, वायवे च नमः; सोमाग्निमारुतगणाय च नमः इति सः प्रणम्य, सुग्रीवाय च नमस्कारम् कृत्वा, अशोकवाटिकां सर्वतः निरीक्षते स्म। मनसा प्रथमम् शुभां अशोकवाटिकाम् गत्वा, पवनसुतः वानरः किम् कर्तव्यम् इति चिन्तयामास। "नूनम् एषा पुण्या अशोकवाटिका सर्वतः पावनी, बहुभिः राक्षसैः समाकीर्णा, वृक्षैः च पूर्णा।" इति सः निश्चितवान्। "नूनम् अत्र वृक्षरक्षणाय रक्षिणः स्थिताः; साक्षात् जगदात्मा महेश्वरः अपि वायुम् नातिवेगं चालयति।" इति सः मनसा अवगच्छत्। "रामस्य हेतोः, रावणस्य च कारणात् अहम् आत्मानम् निगृह्णामि; सर्वे देवाः मुनयः च अत्र मम कार्यसिद्धिं ददातु।" इति सः प्रार्थितवान्। "स्वयम्भू ब्रह्मा, देवाः, ऋषयः, अग्निः, वायुः, पुरुहूतः, वज्रधारी च मम कार्यसिद्धिं ददातु। वरुणः पाशधारी, सोमः, आदित्या, महाश्विनौ, सर्वे मरुतः च मम कार्यसिद्धिं ददातु। सर्वे भूतानि, प्रजापतिः, ये चान्ये अदृश्याः पन्थानम् अनुगच्छन्ति, मम कार्यसिद्धिं ददातु।" "कदा अहम् तां दिव्यवदनाम्, उन्नतशुक्लदन्तां, निर्मलस्मिताम्, कमलदललोचनाम्, विमलचन्द्रसदृशवदनाम्, पश्येयम्?" इति सः आकाङ्क्षया युक्तः अभवत्। "अद्य सा सौम्या तपस्विनी, बलात् अभिभूता, दुष्टेन, क्रूरेण, निःस्नेहेन, भयानकेन भूषितरूपेण हृता, मम नेत्रयोः पुरतः कथम् दृश्येत?" इति सः चिन्तयामास। इत्येवम् सर्गचतुरदशः समाप्तः। श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डे चतुर्दशः सर्गः समाप्तः। क्षणमात्रम् आलोक्य, ताम् स्मृत्वा, बलवान् दीप्तिमान् हनूमान् तस्याः गृहस्य प्राकारम् उत्प्लुत्य अतिप्लुतवान्। प्राकारे स्थित्वा, महाकपिः सः सर्वाङ्गसंपन्नः प्रमुदितः, वसन्तादौ पुष्पिताग्रांश्च विविधान् वृक्षान् अपश्यत्। सः शोभनान् अशोकान्, पुष्पितांश्च चम्पकान्, उद्दालकान्, नागान्, आम्रांश्च, वानरमुखसदृशांश्च वृक्षान् अपश्यत्। एवं आम्रवाटिकां शतलतावितां गत्वा, धनुषः सायक इव तस्य वृक्षवनं उत्प्लुत्य प्रविष्टः। तस्य अद्भुतस्य वनस्य मध्ये, पक्षिसंकीर्णे, रजतसुवर्णवृक्षसंवृते, हनूमान् महाबलः तं विचित्रं वनम् अपश्यत्—यत्र पक्षिसंघाः मृगगणाः च सन्ति, आदित्ये उदिते इव शोभते। तत्र विविधवृक्षाः पुष्पफलसमृद्धाः, कोकिलैः मदोन्मत्तैः मधुभृङ्गैः च नित्यम् सेव्यमानाः आसन्। समये तस्मिन् उद्यानम् प्रमुदितजनैः, उत्सुकपक्षिमृगसंघैः, मदान्धमयूरनिनादैः, नानापक्षिसमूहेन च निनादितम् आसीत्। सः वानरः अनिन्दितरूपां राजपुत्रीं विचिन्वन्, शान्तनिद्रान् पक्षिनः बोधयामास। पक्षिसंघाः उत्पत्य, पर्णपातैः वायुम् स्पृशन्तः, नानावर्णानि पुष्पवर्षाणि पतयन्ति स्म। पुष्पैः आवृतः पवनसुतः हनूमान् अशोकवाटिकायाम् पुष्पाचल इव शोभते स्म। सः वानरः वृक्षसमूहेषु शीघ्रगामी, सर्वदिशं सञ्चरन्, तं दृष्ट्वा सर्वे प्राणी वसन्तागमनम् इति ममन्त। तत्र भूमिः, वृक्षपुष्पपातैः नानाविधैः आवृता, उत्सवविभूषितस्त्रीव इव शोभते। महावृक्षाः कम्पितपत्राग्राः, पुष्पफलपरिप्लुताः, पराजितगणिका इव वसनाभरणविसृष्टाः दृष्टाः। शीघ्रगतिना हनुमता कम्पिताः ते श्रेष्ठवृक्षाः फलभारनम्राः, शीघ्रमेव पुष्पपल्लवफलानि मुञ्चन्ति स्म।