हनुमान्, बलवान् वानरः, मनसि दुःखं बहुविधं वहन्, चित्तं स्थिरं कृत्वा चिन्तयति—"अहं तपस्वी भविष्यामि, नियमेन स्थितः, मूलफलभक्षः, न ताम् कृष्णाक्षीं दृष्ट्वा प्रतिनिवर्तिष्यामि। यदि सीतां न प्राप्य प्रतिनिवर्ते, तदा अङ्गदः सर्वे च वानराः न जीविष्यन्ति। विनाशः दोषान् बहून् जनयति, जीवितं शुभं फलयति; अतः जीवितं रक्षिष्यामि, संगमः निश्चितः।" एवं दुःखस्य अन्तं न प्राप्य, हनुमान् मनः पुनः स्थिरं कृत्वा चिन्तयति—"दशग्रीवम् रावणं हनिष्यामि; सीता अपहृता अस्तु, पुनः रामाय दास्यामि। अथवा तं गृहीत्वा समुद्रं लङ्घ्य रामस्य समीपं नयिष्यामि, यथा पशुं पशुपतेः समीपं नयन्ति।" सीतां न दृष्ट्वा, मनः समाधिना दुःखेन च पूर्णं, हनुमान् पुनः विचारयति—"यावद् रामस्य कीर्तिमतीं भार्यां सीतां न पश्यामि, लङ्कां पुनः पुनः अन्वेष्यामि। यदि सम्पातेः वचः अनुसृत्य रामस्य समीपं गच्छे, तदा रघुकुलस्य वंशधरः सर्वान् वानरान् दहेत्।" "अत्र एव, अल्पाहारः, इन्द्रियसंयमी, स्थित्वा सर्वे पुरुषाः वानराः मम कारणेन न नश्यन्तु। अयं महाशोकवाटिका, महान् वृक्षसमूहः, अत्र गन्तव्यम्, यतोऽहं तत्र अन्वेषणं न कृतवान्।" हनुमान् वसून् रुद्रान् आदित्यांश्च अश्विनौ मरुतः च प्रणम्य, राक्षसदुःखवर्धनः, गन्तुं संकल्पयति। राक्षसान् विजित्य, रामस्य इक्ष्वाकुवंशस्य प्रियाम् सीतां समर्पयिष्यामि, यथा तपस्विने सिद्धिः दीयते। ततः क्षणं ध्यात्वा, चिन्तारहितैः इन्द्रियैः, वायुपुत्रः हनुमान् महाबलः उत्तिष्ठति। रामं लक्ष्मणं सीतां जनकनन्दिनीं च नमः, रुद्रं इन्द्रं यमं वायुम् च नमः, सोमगणं अग्निं मरुतः च नमः। एवं सुग्रीवाय च नमः कृत्वा, वायुपुत्रः हनुमान् अशोकवाटिकां सर्वतो दिशः निरीक्षते। मनसा शुभां अशोकवाटिकां गत्वा, वायुपुत्रः वानरः अग्रे विचारयति—"नूनं अयं पुण्यः अशोकवाटिका सर्वथा राक्षसैः पूर्णः, वृक्षैः च समृद्धः। नूनं वृक्षरक्षायै रक्षाः स्थापिताः, महात्मा जगत्स्वामी अपि वायुः अत्र अधिकं न चलयति।" रामस्य कारणेन, रावणस्य कारणेन च, आत्मनं संयम्य, हनुमान् सर्वे देवाः ऋषिगणः च अत्र सिद्धिं ददातु। ब्रह्मा स्वयम्भूः, देवाः, तपस्विनः, अग्निः, वायुः, पुरुहूतः, वज्रधारः च, सिद्धिं ददातु। वरुणः पाशधारः, सोमः, आदित्याः, अश्विनौ, मरुतः च सिद्धिं ददातु। सर्वे भूताः, पशुपतिः, मार्गानुगाः अदृश्याः च सिद्धिं ददातु। "कदा अहं तां शुद्धस्मिताम्, उन्नतश्वेतदन्ताम्, निर्मलम्, पद्मपत्रनयनाम्, शशाङ्कसमप्रभाम्, सीतायाः मुखम् पश्येयम्? कथं सा सौम्या तपस्विनी, बलात् अपहृता, पापेन क्रूरैः दुष्टेन, शोभितरूपेण रावणेन, अद्य मम दृष्टिपथम् आगमिष्यति?" एवं चतुर्दशसर्गः समाप्तः। शृणु चतुर्दशसर्गम्। हनुमान् क्षणं ध्यात्वा, तां सीतां मनसा स्थिरं कृत्वा, तस्य गृहस्य प्राकारम् उल्लङ्घयत्। प्राकारे स्थित्वा, महावानरः, हर्षेण रोमाञ्चितः, वसन्तारम्भे विविधान् पुष्पितान् वृक्षान् दृष्टवान्। सः शोभनान् अशोकवृक्षान्, पुष्पितान् चम्पकान्, उद्दालकान्, नागान्, आम्रान्, वानरमुखसदृशान् वृक्षान् अपि दृष्टवान्। आम्रवनानि लता-शतैः शोभितानि पार्श्वे पार्श्वे लङ्घयन्, धनुषः स्यन्दनात् बाणः इव, वृक्षवाटिकां प्रविष्टवान्। तां अद्भुतां वाटिकां, पक्षिणां कलरवेन निनादितां, सर्वतः रजत-हेमवृक्षैः परिवृतां दृष्ट्वा, हनुमान् महाबलः, तं विचित्रवनं, पक्षिसमूहैः मृगगणैः च पूर्णं, उदितसूर्यवत् दीप्तं, अवलोकयत्। सर्वविधैः पुष्पफलैः वृक्षैः समृद्धं, कपोतैः कालिमद्भिः मधुपैः नित्यं सेवितं, तं वनं दृष्ट्वा। यथाकालं, वाटिका जनैः हृष्टा, पक्षिमृगैः उत्सुकैः, मत्तमयूरानां क्रन्दनैः, विविधपक्षिसमूहैः निनादितं। निष्कलुषां रूपवतीं राजकुमारीं अन्वेषन्, वानरः पक्षिणः शान्तिपूर्वकं सुप्तान् जागरयति। पक्षिसमूहाः उड्डीयमानाः, पक्षपातैः वातं स्पृशन्तः, विविधवर्णाः पुष्पवृष्टयः पतन्ति। पुष्पैः आच्छादितः वायुपुत्रः हनुमान् अशोकवाटिकायाम् पुष्पशैलवत् दीप्तमान् बभूव। वानरं वृक्षसमूहेषु सर्वतो गतं दृष्ट्वा, सर्वे जीवाः वसन्तमिव आगतम् मन्यन्ते। तत्र, भूमिः विविधवृक्षपुष्पैः पतितैः आच्छादिता, उत्सवायाभूषिता स्त्रीवत् दीप्तमाना बभूव। महावृक्षाः, पत्रपुष्पफलैः विक्षिप्ताः, वस्त्राभरणानि त्यक्तवतीं पराजितां गणिकां इव दृश्यन्ते।