हनुमान्, महाबलवान् वानरः, जानकीमुपलभ्य न शक्नोमि, सा या उत्तममूलफलैः पुण्या, कीर्तियशसा माल्यवती, दीर्घकालं मे नष्टा भविष्यतीति चिन्तयन् स्थितः। यदि अहं तां कृष्णलोचनां न पश्येयम्, तपस्वी भविष्यामि, नियम्यात्मानं, मूलफलभक्षी च, न च विना तया प्रतिव्रजेयम्। यदि तु विना सीतया प्रत्यागच्छेयम्, तदा अङ्गदः सर्वे च वानराः न जीविष्यन्ति। नाशः बहुदोषकरः, जीवनं तु शुभदं; तस्मात् जीवितरक्षणं मम कर्तव्यं, पुनर्मिलनं निश्चितमेव। एवं बहुविधदुःखभारं मनसि धारयन् स महाबलवान् वानरः शोकान्तमपि न प्राप्नोत्। पश्चात् धैर्यमालम्ब्य, स्थिरचित्तः वानरः निर्णिनाय—रावणं दशग्रीवं महाबलिनम् हनिष्यामि; हृता अपि सीता पुनः प्रतिपादिता भविष्यति। अथवा तं रावणं गृहित्वा, समुद्रमुत्पत्य, रामाय नेष्यामि, यथा पशुं पशुपतये नयन्ति। एवं चिन्तयन्, अदृष्ट्वा सीतां, वानरः ध्यानशोकसमाक्रान्तहृदयः पुनः विचारयामास। यावत्सीता रामपत्नी न दृष्टा, तावत् पुनः पुनः लङ्कापुर्याः सर्वत्र अन्वेषणं करिष्यामि। यदि सम्पतेः वचः अनुसृत्य, रामस्य विना भार्यया प्रत्यागच्छेयम्, तदा रघुनन्दनः सर्वान् वानरान् दहिष्यति। अत्रैव नियताहारः निगृहीतेन्द्रियश्च स्थित्वा, न हि सर्वे मनुष्यवानराः मम हेतोः नश्येयुः। इदानीं महदशोकवनं महावृक्षसमाकुलं गन्तव्यं, यतोऽहं तत्र न अन्वेष्टुम्। वसून् रुद्रान् आदित्यान् अश्विनौ च मरुतः च प्रणम्य, दैत्यशोकवर्धनः अहं गच्छामि। राक्षसान् विजित्य, इक्ष्वाकुवंशवधूं रामाय प्रतिपादयिष्यामि, यथा तपस्विने सिद्धिः दीयते। ततः किञ्चित्कालं विमृश्य, शोकमुक्तेन्द्रियः महाबाहुः हनुमान् वायुपुत्रः समुत्थितः। रामलक्ष्मणाभ्यां जनकात्मजायै च नमः, रुद्राय, इन्द्राय, यमाय, वायवे च नमः, सोमाग्निमारुतगणाय च नमस्कृत्य। एवं तान् सर्वान् सुग्रीवञ्च अपि नमस्कृत्य, हनुमान् वायुपुत्रः अशोकवनदिशं सर्वतः निरीक्षते स्म। मनसा प्रथमतः शुभमशोकवनं गत्वा, वायुपुत्रः वानरः किमनु कुर्वेयं इति चिन्तयामास। नूनम् एतद् पुण्यमशोकवनं सर्वथा पावनं, बहुदैत्यसमाकुलं, वृक्षैः च पूर्णमस्ति। नूनं तत्र वृक्षरक्षणाय रक्षिणः स्थिताः; स्वयं च महेश्वरः विश्वात्मा नातिवायुम् उत्पादयति। रामस्य च रावणस्य च कारणेन आत्मनिग्रहः कृतः; सर्वे देवाः मुनिगणाश्च अत्र मे सिद्धिं ददतु। ब्रह्मा स्वयम्भूः देवाः मुनयः अग्निः वायुः पुरुहूतः वज्रधारी च मे सिद्धिं ददतु। वरुणः पाशधारी सोमः आदित्या अश्विनौ च महाबलिनौ, सर्वे मरुतश्च सिद्धिं ददतु। सर्वे भूतानि, भूतपतिर्भूतान्यप्यदृश्यानि ये मार्गे चरन्ति, मम सिद्धिं ददतु। कदा अहं तां महतीं मुखचन्द्रिकां, उन्नतशुक्लदन्तपङ्क्तिं, निर्मलस्मितां, पद्मपत्रनयनां, विमलचन्द्रसमप्रभां द्रक्ष्यामि। कथं अद्य सा सौम्या तपस्विनी, बलात् अपहृता, पापेन, क्रूरेण, निर्दये, भीमवेषेण रावणेन, मम नेत्रयोः पुरतः प्रकटिष्यते? एवं चतुर्दशोऽध्यायः समाप्तः। इदानीं स वानरः किञ्चित्कालं विचार्य, तदीयं चित्तं तत्रैव निवेश्य, महाबलवान् तेजस्वी च तस्य भवनस्य प्राकारं लंघयामास। प्राकारे स्थित्वा, स महावानरः प्रहर्षवशाद् रोमाञ्चिताङ्गः, वसन्तादौ विविधपुष्पशाखिनः वृक्षान् ददर्श। सः शोभनान् अशोकान्, पुष्पितांश्चम्पकान्, उद्दालकान्, नागान्, आम्रांश्च, वानरमुखसदृशांश्च ददर्श। आम्रवनानि शतलताविततानि अतिक्रम्य, धनुषः स्यन्दमान इव बाणः, सः तेषु वृक्षेषु प्रविश्य अशोकवनं प्रविवेश। तं विस्मयकरं वनं, पक्षिस्वरैः निनदितं, सर्वतः रजतसुवर्णवृक्षैः परिवृतं दृष्ट्वा, महाबलवान् हनुमान् तत्र विचित्रं वनं, पक्षिसंघैः मृगगणैश्च समाकुलं, उदितार्कसदृशं, ददर्श। स वनं पुष्पफलसमृद्धतरुवृक्षैः, कूजद्भिः कोकिलैः मदमत्तैः मधुकरैः च सततम् आवृतम् आसीत्। समये तस्मिन् उद्यानं प्रमुदितजनसमाकुलं, प्रमत्तपक्षिमृगसंघैः, मदान्दमयूरकूजनैः, विविधपक्षिस्वनैः च निनादितम्। तत्र स वानरः निष्कलङ्करूपां राजकन्यां अन्वेषयन्, शयानान् पक्षिणः प्रबोधयामास। पक्षिसंघाः उत्थाय, पक्षा वायुमुत्पाद्य, विविधवर्णान् पुष्पवर्षान् पातयामासुः। पुष्पैः आच्छादितः हनुमान् वायुपुत्रः अशोकवने सुमेरुः इव शोभायमानः। तत्र वृक्षगुच्छेषु सर्वतः शीघ्रगामिनं वानरं विलोक्य, सर्वाणि प्राणीनी वसन्तागमनमिव अमन्यन्त। तत्र भूमिः, विविधवृक्षपुष्पपतनैः आवृता, उत्सवाभरणवती स्त्रीव इव शोभायमानासीत्।