श्रुत्वा तु भ्रातरौ नष्टौ इति, भरतः अपि दुःखेन जीवन्तं न सहेत; भरते मृते शत्रुघ्नः अपि जीवितुं न शक्नोति। पुत्रेषु मृतेषु दृष्ट्वा, कौसल्या, सुमित्रा, कैकेयी च मातरः न संशयं जीवितुं न शक्नुवन्ति। सुग्रीवः तु कृतज्ञः सत्यप्रतिज्ञः वानराधिपः, रामस्य तादृशं दुःखमवलोक्य, ततः स्वं प्राणान् त्यजेत्। रुमापि पतिसंतापेन पीडिता, शोकदुःखार्ता, हर्षरहिता, तपस्यनिष्ठा, जीवितं त्यजेत्। तारा च वानरपत्नी, वालिसंतापेन क्लिश्यमाना, शोकवशा, तत्र न जीवेत्। पितृभ्रातृवियोगेन च सुग्रीवस्य विपत्तिं दृष्ट्वा, कुमारः अंगदः अपि प्राणान् त्यजेत्। स्वामिनः दुःखात् आर्ताः वानराः वनवासिनः स्वशिरांसि तालैः मुष्टिभिश्च ताडयन्ति। महात्मना वानराधिपेन सौम्येन दानमानसम्मानैः पालिताः वानराः अपि प्राणान् त्यजन्ति। वानरयूथपतयः समागत्य, न वनानि, न पर्वतान्, नाश्रमपदानि, क्रीडायाः सुखं लभन्ते। स्वामिनः विपत्त्या संतप्ताः, पुत्रैः दारैः मन्त्रिभिश्च सह, ते पर्वतशिखरात्, समभूमौ, विषमे स्थले च आत्मानम् पतन्ति। वानराः विषं वा, प्रहरणं वा, अग्निप्रवेशं वा, उपवासं वा, शिरोबन्धनं वा आश्रयन्ति। अहं विनष्टे घोरं क्रन्दनं भविष्यति, इक्ष्वाकुवंशस्य नाशः, वनवासिनां च विनाशः इति मे मतिः। अतः अहं इतः किष्किन्धापुरं प्रतिन गमिष्यामि, मैथिल्याः विना सुग्रीवं द्रष्टुं न शक्ष्यामि। यदि अहं इतः न प्रतिन गच्छामि, तौ धर्मात्मानौ वीरौ अपि, शीघ्रगामिनः वानराश्च, आशां धारयिष्यन्ति। हस्तेन वा मुखेन वा आहारं गृह्णन्, मूलफलाशनः, अहं वनवासी भविष्यामि, यदि जानक्याः दर्शनं न लभे। सागरतटे, मूलफलसलिले समृद्धे देशे, अहं चितां निर्माय, अरनिमथितेन अग्निना प्रविशेयम्। वा, ध्यानस्थः तपसि स्थितः, कौकिलाः पशवः च मम शरीरं खादेयुः। एष प्रकारः मुनिभिः अपि दृष्टः; अतः मम निश्चयः—यदि जानकीं न पश्यामि, जलप्रवेशं करिष्यामि। सिता या अहं यत्र विचरामि, सा चिरकालं मम नष्टा भविष्यति, मूलैः उत्तमैः, पुण्या, कीर्तिमालया युक्ता। अहं व्रती, संयतात्मा, मूलफलाशनः भविष्यामि; कृष्णलोचनां ताम् अदृष्ट्वा न प्रतिन गमिष्यामि। यदि तु अहं विना सीतया प्रतिन गच्छामि, तदा अंगदः सर्वे च वानराः न जीविष्यन्ति। नाशः बहून् दोषान् जनयति, जीवनं तु श्रेयस्करम्; अतः अहं जीवितं रक्षिष्यामि, पुनर्मिलनस्य निश्चितत्वात्। एवं विविधदुःखैः मनसा पीडितः महाबलवान् वानरः शोकस्य अन्तं न प्राप। ततः, धैर्यं पुनः उपस्थाप्य, स्थिरबुद्धिः वानरः चिन्तयामास—“दशग्रीवम् अतिबलम् रावणं हनिष्यामि; सीता हरिता अपि पुनः प्रदास्यते।” अथवा, तं गृह्य, अहं सागरं लंघयित्वा, राघवाय आनयिष्यामि, यथा मृगः मृगपतये नीयते। एवं चिन्तयन्, अदृष्ट्वा सीतां, वानरः, ध्यानशोकसमन्वितः, विचारयामास। यावत् अहं रामस्य प्रख्यातां भार्यां सीतां न पश्यामि, तावत् पुनः पुनः लङ्कापुर्यां अन्वेषणं करिष्यामि। यदि सम्पतेः वचनं शृत्वा, अहं विना रामपत्नीं प्रतिन गच्छामि, तदा रघुनन्दनः सर्वान् वानरान् दहेत्। अतः अहम् अत्रैव संयतः, अल्पाहारः, इन्द्रियसंयमी च स्थास्यामि; मम कारणेन तान् नरवानरान् नाशं न गमयामि। एषा महती अशोकवाटिका, महद्भिः तरुभिः युक्ता, मया प्राप्या, यतः तत्र अहं न अन्वेष्टुम् अर्हामि। वसून्, रुद्रान्, आदित्यान्, अश्विनौ, मरुतः च प्रणम्य, अहं गमिष्यामि—यो राक्षसानां शोकवृद्धिम् करोति। राक्षसान् जित्वा, अहं तां आर्यां, इक्ष्वाकुवंशस्य शोभां, रामाय प्रदास्यामि, यथा तपस्विने सिद्धिः दत्ताः। एवम् अल्पकालनिर्णयेन, चिन्ताशून्येन्द्रियः, महाबाहुः मारुतात्मजः हनुमान् उत्थितः। रामलक्ष्मणाभ्यां सीतायै च नमः, रुद्राय, इन्द्राय, यमाय, वायवे च नमः, सोमाग्निमरुतां गणाय च नमः। एवं तान् सर्वान् तथा सुग्रीवम् अपि अभिवाद्य, हनुमान् मारुतात्मजः अशोकवाटिकां सर्वतः निरीक्षते स्म। मनसा प्रथमं अशोकवाटिकां शुभां गतः, वानरः मारुतात्मजः, तत्र किम् कर्तव्यम् विचारयामास। नूनम् एषा पुण्या अशोकवाटिका, सर्वतः पावनी, बहुभिः राक्षसैः संवृता, वृक्षैः च पूर्णा। नूनम् वृक्षरक्षणाय राक्षसाः नियुक्ताः; इहापि विश्वात्मा प्रभुः अतिवातं न करोति। रामस्य निमित्तं, रावणस्य च कारणात्, अहं आत्मानं संयमितवान्; सर्वे देवाः मुनिगणाश्च अत्र मे सिद्धिम् ददतु। ब्रह्मा स्वयम्भूः, देवाः, ऋषयः, अग्निः, वायुः, पुरुहूतः, वज्रधारी च, मे सिद्धिं ददतु।