हनुमान् तु तत्र स्थितः, दुःखेन विवर्णवदनं रामं चिन्तयन्, मनसा मृत्युवशं गतं तं दृष्ट्वा, तस्य भक्तः बुद्धिमान् लक्ष्मणोऽपि तं दुःखं न सहिष्यते, जीवितं न रक्षिष्यति। श्रुत्वा च उभौ भ्रातरौ नष्टौ इति, भरतः अपि तद्भ्रातृवियोगदुःखेन प्राणान् त्यक्ष्यति; भरतं मृतं दृष्ट्वा शत्रुघ्नः अपि जीवितं न रक्षिष्यति। पुत्रान् मृतान् दृष्ट्वा तिस्रः मातरः—कौसल्या, सुमित्रा, कैकेयी—नूनं न जीविष्यन्ति, अत्र न संशयः। सुग्रीवः अपि, सदा कृतज्ञः सत्यसन्धः वानराधिपः, रामस्य तादृशं दुःखमवलोक्य, ततः प्राणान् सन्दास्यति। तस्य भार्या रुमाऽपि, पतिदुःखेन कर्शिता, शोकसमन्विता, हर्षविहीना, तपस्यनिष्ठा, प्राणान् त्यक्ष्यति। तारा च, वानरपत्नी, वालिनः वियोगेन शोकसन्तप्तचित्ता, न जीविष्यति। पितरौ नष्टौ, सुग्रीवस्य चापदं दृष्ट्वा, युवराजः अङ्गदः अपि प्राणान् सन्दास्यति। स्वामिनं स्मृत्वा दुःखार्ताः वानराः वनवासिनः, हस्तैः पाणिभिः शिरांसि ताडयन्ति। महात्मना वानराधिपेन सौम्येन दानसम्मानैः चिरं पालिता वानराः प्राणान् सन्दास्यन्ति। वानरमुख्याः, समागम्य, न वनेषु, न पर्वतेषु, न आश्रमेभ्यः क्रीडां प्राप्स्यन्ति। स्वामिनः आपदं स्मृत्वा, पुत्रैः, भार्याभिः, मन्त्रिभिः सह, पर्वतशिखरात्, समतले, विषमे स्थले च आत्मानं पतिष्यन्ति। वानराः विषं वा ग्रहिष्यन्ति, वा वल्गनं, अग्निप्रवेशं, उपवासं, शस्त्रग्रहणं वा। मम वियोगे घोरं रोधनं भविष्यति, इक्ष्वाकुवंशस्य नाशः, वनवासिनां च क्षयः। अतः, अहम् अत्र एव तिष्ठामि, न किष्किन्धां नगरं प्रतिव्रजामि; मैथिल्याः विना सुग्रीवं द्रष्टुं न शक्नोमि। यदि अत्र न प्रतिनिवर्ते, धर्मात्मानौ तौ भ्रातरौ, शीघ्रगामिनश्च वानराः, आशां कुर्वन्तः स्थास्यन्ति। हस्तेन वा मुखेन वा आहारं गृहित्वा, मूलफलभक्षः भविष्यामि, यदि जानक्याः दर्शनं न प्राप्नोमि। समुद्रतीरे, मूलफलतोयसम्पन्ने देशे, चितां निर्माय, अरनिवहाग्निना प्रज्वाल्य, तत्र प्रवेक्ष्यामि। अथवा, ध्याननिष्ठः तपसि स्थितः, काकैः मृगैश्च शरीरे मम भक्ष्यमाने, देहम् उत्सृजामि। एवं मुनिभिः अपि परिग्रहीतं गमनं दृष्टं; तस्मात्, मम मनः निश्चितम्—यदि जानक्याः दर्शनं न लभे, जलान्तरं प्रवेश्यामि। सिता, या उत्तममूलफलसम्पन्ना, कीर्त्यायशोमालिनी, या मया अन्विष्यते, सा चिरं नष्टा भविष्यति। अहम् अपि तपस्वी भविष्यामि, नियमवान्, मूलफलाहारः, तां कृष्णलोचनां दृष्ट्वा विना न प्रतिनिवर्तिष्ये। यदि विना सीतां प्रतिनिवर्ते, अङ्गदः सर्वे च वानराः न जीविष्यन्ति। विनाशः बहून् दोषान् जनयति, जीवनं तु शुभफलम्; अतः, आत्मनं रक्षिष्यामि, मिलनं निश्चितं हि। एवं बहुविधान् शोकान् मनसि धारयन्, बलवान् वानरः दुःखस्य अन्तं न प्राप्नोत्। ततः, धैर्यं समालभ्य, स्थिरचित्तः वानरः चिन्तयामास—दशग्रीवं रावणं हनिष्ये, यदि सीता अपहृता, तदा अपि प्रतिपादयिष्ये। अथवा, तं गृहित्वा, सागरं लङ्घयित्वा, रामाय आनयिष्यामि, यथा मृगः पशुपतये नीयते। एवं चिन्तयन्, अदृष्ट्वा सीतां, वानरः ध्यानशोकसमन्वितः विचारयामास। यावत् रामस्य प्रसिद्धां भार्यां सीतां न पश्यामि, तावत् पुनः पुनः लङ्कापुर्यां विचेष्ये। यदि सम्पातेः वचनम् अनुसृत्य, रामाय विना भार्यां प्रतिनिवर्ते, रघुनन्दनः सर्वान् वानरान् दहेत्। अत्र एव, नियताहारः, निगृहीतेन्द्रियः, स्थास्यामि; मम कारणेन सर्वे नरवानराः न विनश्येयुः। एषा च महती अशोकवाटिका, महद्भिः वृक्षैः युक्ता, मया गन्तव्या, यतः अद्यापि न विचिता। वसून्, रुद्रान्, आदित्यांश्च, अश्विनौ, मरुतश्च नमस्कृत्य, अहम् असुराणां शोकवर्धनः गमिष्यामि। राक्षसान् विजित्य, इक्ष्वाकुवंशस्य शोभायाः कारणं तां महाभागां सीतां रामाय प्रतिपादयिष्यामि, यथा तपस्विने सिद्धिं ददाति। ततः, किञ्चित् चिन्तयित्वा, शोकविमुक्तेन्द्रियः, महाबाहुः हनुमान् वायुपुत्रः उत्थितः। रामलक्ष्मणाभ्यां नमः, जानक्यै नमः, रुद्राय, इन्द्राय, यमाय, वायवे नमः; सोमाग्निमरुद्गणाय नमः। एवं तान् सर्वान्, सुग्रीवञ्च नमस्कृत्य, वायुपुत्रः हनुमान् अशोकवाटिकां सर्वतः निरीक्ष्य। मनसा तत्र अशोकवाटिकां गत्वा, वायुपुत्रः वानरः, किम् करणीयं इति चिन्तयामास। नूनं एषा पुण्या अशोकवाटिका, सर्वतः पावनी, बहुभिः राक्षसैः पूरिता, वृक्षैः च समाकीर्णा। निश्चितम्, वृक्षरक्षणाय राक्षसाः स्थापिता; स्वयं च ब्रह्मा, विश्वात्मा, वायुम् अतिवेगेन न चलयति। रामस्य कारणेन, रावणस्य च, अहम् आत्मानं निगृह्य स्थितः; सर्वे देवाः, मुनिगणाश्च, अत्र मे सिद्धिं ददतु।