हनूमान् सर्वां पृथिवीं परिश्रान्तः अन्वेष्य, जानकीं न पश्यति स्म। सम्पातिना गृध्रराजेन अस्यै स्थाने सीता रावणनिवासे इति उक्ता, किन्तु सा न दृश्यते—किं कारणम्? कच्चित् वैदेही जनकनन्दिनी रावणेन बलात् हृताऽसहायाऽपि नष्टा वा? अथवा सा राक्षसेन शीघ्रं ह्रियमाणा रामबाणैः भीता मध्ये भूमौ पतिता स्यात्? अथवा सिद्धपथेन रावणेन नीयमाना सा महोत्साहवती सागरं दृष्ट्वा हृदयेन विह्वला पतिता? रावणस्य महाबलात् बाहुभ्यां पीडिता सा विशाललोचना धर्मपत्नी प्राणान् त्यक्ता स्यात्, इति मन्ये। नूनं समुद्रं तीर्णा जनकात्मजा संघर्षमाणा पतिता स्यात्। अथवा अयं नीचः रावणः रक्षिता धर्मेण सतीं सीतां रक्षसां पत्न्यः पापकर्मणः, अनाथां तां साध्वीं भक्षिता वा? अथवा राक्षसाधिपस्य कृष्णलोचनाः पत्न्यः, स्वभावतः पापबुद्धयः, अनिन्दितां तां सीतां भक्षितवत्यः? मिथिलानगरीं स्मरन्ती, “हे राम! हे लक्ष्मण! हे अयोध्ये!” इति बहुधा विलपन्ती सा वैदेही शरीरे त्यक्तवती स्यात्। अथवा रावणनिवासे कुतश्चित् बद्धा सा बाला शुककुक्कुटिका इव पञ्जरे महतीं विलापं कुर्वन्ती तिष्ठति स्यात्। जनकवंशे जाता सा रामपत्नी सुकुमारवक्षा पद्मपत्रनयना कथं रावणस्य वशं गता स्यात्? सा जानकी नष्टा वा, विनष्टा वा, मृताऽपि वा—एतद् वक्तुं न उचितम्। यदि वदामि दोषः, न वदामि चेत्तर्हि अपि दोष एव। किं कर्तव्यम्? एषा मे महान् संदेहः। एवं स्थिते हनूमान् पुनः विचिन्त्य, यत् युक्तं, यत् कालसमं, तत् कर्तव्यं इति निश्चितवान्। यदि अहं सीतां न दृष्ट्वा किष्किन्धां कपिपुरीं प्रतियामि, तर्हि मम किमपि कार्यं न सिध्येत्। निष्फलमेव स्याद् मम सागरतरणं, लङ्कायाः प्रवेशः, राक्षसानां च दर्शनम्। किम् उक्त्वा सुँग्रीवः, किम् वानरसमूहेन, किम् दशरथात्मजाभ्यां, यदा अहं किष्किन्धाम् आगच्छेयम्? यदि अहं काकुत्स्थं प्रति गत्वा कठोराणि वचनानि वदामि—“न अहं सीतां दृष्टवान्”—इति, सः प्राणान् त्यक्ष्यति। तादृशानि दुःखानि तीक्ष्णानि क्लेशजनकानि वचनानि श्रुत्वा, रामः जीवितुं न शक्नोति। तं मृतवतं दृष्ट्वा, भक्तः बुद्धिमान् लक्ष्मणः अपि न जीवेत्। उभौ भ्रातरौ नष्टौ इति श्रुत्वा भरतः अपि प्राणान् त्यक्ष्यति; भरतं मृतं दृष्ट्वा शत्रुघ्नः अपि न जीवेत्। पुत्रान् मृतान् दृष्ट्वा मातरः कौशल्या, सुमित्रा, कैकेयी च न जीवेयुः, न संशयः। सुग्रीवः कपिश्रेष्ठः सत्यप्रतिज्ञः कृतज्ञः च, रामं तादृशं स्थितं दृष्ट्वा प्राणान् त्यक्ष्यति। रुमापि पतिसन्तापेन क्लिष्टा दुःखिता शोकपराजिता तपसि निष्ठिता प्राणान् त्यक्ष्यति। तारा अपि वानरपत्नी वालिसन्तापेन शोकार्ता न जीवेत्। मातृपितृवियोगेन, सुग्रीवस्य च व्यसनात्, कुमारः अङ्गदः अपि प्राणान् त्यक्ष्यति। प्रभोः शोकात् वानराः वनवासिनः स्वशिरांसि ताडयन्तः हस्तैः पाणिभिः च विलपन्ति। कपिश्रेष्ठेन स्नेहेन दानेन मान्यतया च पालिताः वानराः प्राणान् त्यक्ष्यन्ति। वानरमुख्याः एकत्र समागताः न पुनः वनेषु, पर्वतेषु, आश्रमेषु क्रीडां यास्यन्ति। स्वामिव्यसनात् दुःखिता: पुत्रैः दारैः मन्त्रिभिः च सह ते पर्वतशिखरात्, समभूमौ, विषमे स्थले च पतिष्यन्ति। वानराः विषं वा, प्रपातं वा, अग्निं वा, उपवासं वा, शस्त्रं वा उपयास्यन्ति। मम गमनानन्तरम् इक्ष्वाकुवंशस्य नाशः, वनवासिनां च विनाशः, महती च क्रन्दनं भविष्यति, इति मन्ये। अतः अहं किष्किन्धां नगरीं प्रतिन गमिष्यामि; मैथिल्याः विना सुग्रीवं द्रष्टुं न शक्नोमि। यदि अहं अत्रैव स्थास्यामि, तर्हि धर्मात्मानौ तौ वीरौ वानराः च शीघ्रगामिनः प्रतीक्षां कुर्वन्ति। हस्तेन मुखेन वा आहारं गृह्णन्, मूलफलाशनं कृत्वा, अहं वनवासिनं जीवनं यास्यामि, यतः न अहं जनकात्मजां दृष्टवान्। सागरतीरे देशे, मूलफलतोयसमृद्धे, अहं चितां निर्माय, अरण्युत्थितेन वह्निना प्रविश्यामि। अथवा ध्यानस्थितः तपसि युक्तः, काकाः व्याघ्राः च मम शरीरं खादिष्यन्ति। ऋषिभिः अपि तादृशं निःसरणं दृष्टम्; अतः मनसि निश्चितम्—यदि न अहं जानकीं पश्यामि, तर्हि आपः प्रविश्यामि। उत्तममूलफलसमृद्धा, कीर्तियशोमालिनी सीता, या मया अन्विष्यते, सा चिरकालं न लभ्यते। अतः अहं व्रती, संयतः, मूलफलाशनः सन्, तां कृष्णलोचनां दृष्ट्वा विना न प्रतियास्यामि।