हनूमता मनसि महान् शोकः प्रववृते। सः चिन्तयामास—ह्रदाः, सरः, तडागाः, नद्यः, सरितः, सरांसि, पर्वतगुहाः, वनान्ताः—इति समग्रं भूमण्डलं विचिन्त्य, सर्वत्र मया अन्विष्टम्, किन्तु जानकी न दृश्यते। सम्पातेः गृध्रराजस्य वचनेन, अस्यां रावणालये सीता स्थितेति श्रुतम्, किन्तु अहं तां न पश्यामि—किं कारणम्? कच्चित् सा वैदेही जनकात्मजा, रावणेन बलात् अपहृता, अनाथा, मृत्युम् उपगता? कच्चित् राक्षसः तां शीघ्रं हरन्, रामबाणभयात्, सा भूमौ पतिता? अथवा, सिद्धपथम् अनुगच्छन्ती, समुद्रं दृष्ट्वा, सा महाभयात् पतिता? रावणस्य बाहुबलात्, तया विशाललोचना सीता प्राणान् मुमोच इति मन्ये। यदा रावणेन समुद्रं लङ्घ्य तिर्यग्गता सा जनकनन्दिनी संघर्षमाना, तदा अपि सा सलिले पतिता इति निश्चितम्। कच्चित् पापरावणः, पतिव्रतां तां अनाथां सीतां भक्षयामास? अथवा, राक्षसराजस्य दुष्टचित्ताः कृष्णलोचनाः भार्याः, निर्दोषां तां सीतां भक्षयन्ति स्म? मिथिलात्मजा वैदेही, "हे राम! हे लक्ष्मण! हे अयोध्ये!" इति बहुधा विलपन्ती, शरीरम् उत्सृज्य गतासुर्भवति इति अपि सम्भाव्यते। अथवा, रावणस्य गृहे सा काचित् स्थले बद्धा, बालशारिकेव पञ्जरे, महता विलापेन कृशांगी तिष्ठति। जनकवंशे जाता, रामपत्नी, कमलदलायतलोचना सा, कथं रावणस्य वशे पतिता? सा जानकी यदि नष्टा, विनष्टा, मृतवा वा, तस्य वार्ता दातुं न युक्तम्। यदि वदामि, दोषः; नो चेत्, अपि दोषः—किं कर्तव्यम्? एषा मे महान् शङ्का जाता। एवं स्थिते, हनूमान् पुनः स्वचित्ते विचारयामास—किं कर्तव्यं स्यान्नूनम्? यदि अहं सीतां अदृष्ट्वा किष्किन्धां कपिपुरीं प्रतियामि, तर्हि मम गमनस्य कः फलः? व्यर्थं समुद्रलङ्घनम्, व्यर्थं लङ्काप्रवेशः, व्यर्थं राक्षसदर्शनम्। किम् अत्र सुग्रीवः, कपिसंघः, अथवा दशरथात्मजौ किम् वक्ष्यतः, यदि अहं किष्किन्धां प्रतिगच्छेयम्? यदि अहं काकुत्स्थं प्रति, "सीतां न दृष्टवान्" इति कटुवचनं वदामि, तर्हि सः प्राणान् त्यक्ष्यति। एवं तीक्ष्णं, क्रूरं, हृदयविदारकं दुःखदं च वचनं श्रुत्वा, रामः न जीविष्यति। तं मृतवत् पश्यन्, लक्ष्मणोऽपि भक्तः, बुद्धिमान्, सोऽपि न जीविष्यति। तयोः भ्रातृओः विनाशं श्रुत्वा, भरतः अपि प्राणान् त्यक्ष्यति; भरतः मृतं दृष्ट्वा, शत्रुघ्नः अपि जीवितं न स्थापयिष्यति। पुत्रान् मृतान् दृष्ट्वा, कौसल्या, सुमित्रा, कैकेयी च मातरः न जीविष्यन्ति, न संशयः। सुग्रीवः अपि, कृतज्ञः, सत्यप्रतिज्ञः कपिराजः, रामस्य तादृशं दुःखं दृष्ट्वा, प्राणान् त्यक्ष्यति। रुमापि, पतिदुःखात् संतप्ता, शोकाकुला, अनन्दिता, तपस्यनिष्ठा, सा अपि प्राणान् त्यक्ष्यति। तारा च, वालिशोकदग्धा, दुःखेन कृशा, सा अपि न जीविष्यति। पितृवियोगं, सुग्रीवस्य च आपदं दृष्ट्वा, अङ्गदः अपि प्राणान् त्यक्ष्यति। कपयः अपि, स्वामिनं स्मृत्वा, दुःखदग्धचित्ताः, हस्तैः पाणिभिः शिरांसि ताडयन्ति स्म। कपिस्वामिना दत्तस्नेहसत्कारमान्यैः पूजिताः कपयः अपि प्राणान् त्यक्ष्यन्ति। कपिश्रेष्ठाः, एकत्र समागम्य, न वनानां, न पर्वतानां, न आश्रमाणां क्रीडां रंस्यन्ति। स्वामिनः आपदं स्मृत्वा, पुत्रैः, भार्याभिः, मन्त्रिभिः सह, पर्वतशृङ्गेभ्यः, समतले, विषमे स्थले च पतिष्यन्ति। केचित् विषं पिबन्ति, केचित् प्रेक्ष्यन्ति, केचित् अग्निम् प्रविशन्ति, केचित् उपवासं कुर्वन्ति, केचित् शस्त्रग्रहणं कुर्वन्ति। मम गमने सति, भीषणं रोदनं भविष्यति, इक्ष्वाकुवंशविनाशः, वानराणां च क्षयः। अतः, अहं किष्किन्धां प्रतिन गमिष्यामि; मैथिल्याः विना सुग्रीवं द्रष्टुं न शक्नोमि। यदि अहं न प्रतिन गच्छामि, तर्हि तौ धर्मात्मानौ, बलिनौ, कपयश्च शीघ्रगामिनः, आशां कृत्वा प्रतीक्ष्यन्ते। मूलफलभोजी, हस्तेन वा मुखेन वा, अहं वनवासी भविष्यामि, यदि जानकीं न पश्यामि। समुद्रतीरे, मूलफलजलसमृद्धे स्थले, चितां स्थाप्य, अरनिवह्निना अग्निप्रवेशं करिष्यामि। अथवा, ध्यानस्थः, तपोनिष्ठः, काकैः मृगैः च मम शरीरं भक्ष्यते। मुनिभिः अपि एषा गतिः दृष्टा; अतः, यदि जानकीं न पश्यामि, जलसमावेशं करिष्यामि। एवं सति, उत्तममूलफलसमृद्धा, कीर्त्यायशोमाल्यवती सा सीता, यां अहं अन्वेषयामि, सा मम दीर्घकालं न दृश्यते।