हनूमान् तु लङ्कां सम्यक् विचिन्वन् रामस्य प्रियतमा सीता वैदेही सर्वाङ्गसुशोभिता न दृश्यते स्म। सरांसि सरितः सरः प्रवाहाः, वनाग्राणि, पर्वतगुहाश्च—एतानि सर्वाणि विचिन्वन्, अहं जानकीं न पश्यामि। सम्पातिना गृध्रराजेन अपि इयं सीता रावणनिवासे इति उक्ता, किन्तु सा न दृश्यते—किमेतत्? कच्चित् सा वैदेही जनकात्मजा, रावणेन बलात् हृता, अनाथा, निधनं प्राप्ता? अथवा, राक्षसेन शीघ्रं ह्रियमाणा, रामबाणैः भीता, मध्ये पतिता? उत वा, सिद्धपथेन नीतस्याः, सा महोदधिं दृष्ट्वा, भयविह्वला पतिता? रावणस्य महाबलात्, तस्याङ्के पीडिता, सा विशाललोचना प्राणान् त्यक्तवती इति मे मन्ये। नूनं समुद्रं तरमाणा, जनकात्मजा संघर्षन्ती समुद्रे पतिता। अथवा, अयं नीचः रावणः, तपस्विनीं धर्मरक्षिणीं अनाथां सीतां भक्षितवान्? उत वा, राक्षसराजपत्नीः कृष्णलोचनाः, पापचेतसः, तामनघां भक्षितवत्यः? बहुधा 'हे राम! हे लक्ष्मण! हे अयोध्ये!' इति विलपन्ती वैदेही मिथिलात्मजा शरीरं त्यक्तवती स्यात्। अथवा, रावणनिवासे किञ्चित् स्थले बद्धा, या या बालमैनकपोतिका इव पञ्जरे महता विलपति। जनककुलसम्भवा सा रामपत्नी सुकेशी—कथं सा पद्मपत्रलोचना रावणवशे पतिता? यदि सा नष्टा वा विनष्टा वा मृतापि वा, जनकात्मजा रामपत्नी, तदेतद् न वक्तव्यम्। वदामि चेत् दोषः, न वदामि चेत् अपि दोषः; किमत्र करणीयम्? एषा मे विचिकित्सा। एवं स्थिते, हनूमान् पुनः विवेचयामास यत् किम् उचितं स्यात् कर्तुम् इदानीम्। यदि अहम् अत्रतः किष्किन्धापुरं न दृष्ट्वा सीतां प्रतिनिवर्ते, तर्हि मम किमपि कार्यं न सिध्यति। व्यर्थमेव समुद्रं तरित्वा, लङ्कायां प्रविश्य, राक्षसान् दृष्ट्वा। किं वदिष्यति सुग्रीवः, किं वा वानरसमवायः, किं च तौ दशरथात्मजौ, यदा अहं किष्किन्धां प्रतियास्यामि? यदि गत्वा ककुत्स्थं कठोरं वचः वदामि—'न दृष्टा सीता' इति—तर्हि सः प्राणान् त्यक्ष्यति। एवं दुःखेन तस्य मृत्युपाशग्रस्तस्य लक्ष्मणः अपि न जीविष्यति। भ्रातृवियोगं श्रुत्वा भरतः अपि म्रियेत, भरतं मृतं दृष्ट्वा शत्रुघ्नः अपि न जीवेत। पुत्रवियोगं दृष्ट्वा मातरः कौसल्या सुमित्रा कैकेयी च न जीविष्यन्ति, न संशयः। सुग्रीवः अपि, कृतज्ञः सत्यवादी वानराधिपः, रामस्य तादृशं दुःखं दृष्ट्वा प्राणान् त्यक्ष्यति। तस्य भार्या रुमाऽपि पतिसन्तापपीडिता, दुःखार्ता, शोकशुष्कवदना, तपस्यनिष्ठा, प्राणान् त्यक्ष्यति। तारा च, वलिनः शोकात् दुःखार्ता, न जीविष्यति। पितृव्ययेन च सुग्रीवविपत्त्या च, कुमारः अङ्गदः अपि प्राणान् त्यक्ष्यति। स्वामिनं स्मृत्वा दुःखार्ता वानराः, ताडयन्तः शिरांसि पाणिभिः मुष्टिभिश्च। ये वानराः भगवता सुग्रीवेन स्नेहेन दानेन मान्याः कृताः, ते अपि प्राणान् त्यक्ष्यन्ति। वानरयूथपाः समागम्य, न वनानि पर्वतानि आश्रमानि वा रमन्ते। स्वामिनः विपत्त्याऽपि पुत्रैः दारैः मन्त्रिभिश्च सह, पर्वतश्रृङ्गे समतले विषमे च पतिष्यन्ति। विषं वा गृह्णन्ति, प्रेक्ष्यन्ति वा, वह्निं प्रविशन्ति, उपवासं कुर्वन्ति, शस्त्राणि वा गृह्णन्ति। मम गमनानन्तरं भीषणः क्रन्दः भविष्यति, इक्ष्वाकुवंशविनाशः, वनवासिनां च नाशः। तस्मात् अहम् अत्रतः किष्किन्धां न प्रतियास्यामि; मैथिल्याः विना सुग्रीवं द्रष्टुं न शक्नोमि। यदि न प्रतियास्यामि, तौ धर्मात्मनौ बलिनौ प्रतीक्ष्यन्तः स्थास्यतः, वानराश्च शीघ्रगामिनः अपि। हस्तेन वा मुखेन वा खादन् मूलफलाशनः, अहं वने वत्स्यामि, यदि जनकात्मजां न पश्यामि। समुद्रतीरे मूलफलजलसम्पन्ने देशे चितां निर्माय, अरण्यदर्भसमिद्धे वह्नौ प्रविश्यामि। अथवा, उपविष्टः ध्याननिष्ठः तपस्यन्, काकैः श्वापदैश्च मम शरीरं खाद्येत। एवं मुनिभिः अपि दृष्टः प्रकारः; तस्मात् मम निश्चयः—यदि जानकीं न पश्यामि, जलं प्रविश्यामि।