हनूमान् कपिश्रेष्ठः तत्र रावणस्य अन्तःपुरे विचरन्, समयदेशकुशलं, यथावद्वदन्तं, सर्वान् रमणीयान् अतिवर्तन्तं राक्षसराजानं ताभिः सम्युक्तं दृष्टवान्। अन्यत्र अपि सः सहस्रं युवतिनां उत्तमसौन्दर्ययुक्तानां, संवादकौशलसम्पन्नानां, सुप्ताः ताः अपश्यत्। तत्रैव, समयदेशकुशलां, यथावद्वदन्तीं, रमणीयभावेन तृप्तां सुप्तां च एका अपि दृष्टा। स राक्षसाधिपः ताभिः परिवृतः वनस्थमहागज इव स्त्रीगजैः परिवृतः विराजमानः आसीत्। कपिश्रेष्ठः तस्य महात्मनः राक्षसेन्द्रस्य गृहे रम्यसमस्तसुरासवसंपन्नं मदशालां दृष्टवान्। तत्र मदशालायां मृगमहिषवराहमांसानि विन्यस्तानि अपश्यत्। सुविस्तीर्णेषु सुवर्णपात्रेषु मयूरकुक्कुटमांसानि अपि अविकृतानि दृष्टवान्। तत्रैव वराहशिरांसि, गण्डकृच्छ्रस्य मांसं दधिसैन्धवयुक्तं, मृगमयूराणां च सूच्यगृहीतमांसानि अपि अपश्यत्। नानाविधान् तित्तिरिगोधनान्, अर्धभुक्तशशकान्, बहुसूच्युक्तमहिषान्, भक्ष्याय सम्पादितान् मेंषान् च दृष्टवान्। तत्र लिलिहानानि, पेयानि, भोज्यानि, स्निग्धानि, रूक्षाणि, कटुकलवणरूचानि, वर्णविचित्राणि चान्नानि आसन्। महाघण्टाभरणानि, मुक्तमणिनिकरान्, विप्रकीर्णपानपात्राणि, नानाविधानि फलानि अपि तत्र आसन्। पुष्पार्पणैः समृद्धया भूमिः शोभाम् अवाप, यत्र तत्र सुसंयुक्तशय्यासनानि विन्यस्तानि आसन्। मदशाला अनलरहितापि दीप्तिमतीव बभौ, नानाविधानां सुसंस्कृतानां भोज्यानां समाकीर्णा। तत्र दक्षविधिना निष्कृष्टानि मांसानि पृथक् पानभूमौ आसन्, दिव्यानि निर्मलानि नानाप्रकाराणि सुराणि च विशेषेण सिक्तानि अपि आसन्। शर्करामधुपुष्पफलसम्भूतानि सुरापानानि, नानाप्रकाराणि गन्धचूर्णानि पृथक् सुसंस्कृतानि च तत्र आसन्। भूमिः नानामालाभिः विततानां, सुवर्णपात्रैः, स्फटिकपात्रैः च शोभिता आसीत्। अपरैः सुवर्णकलशैः, दीप्तरजतपात्रैः, सुवर्णघटैः च आच्छादिता सा भूः बभौ। तत्र कपिश्रेष्ठः तां परममदशालां विलोक्य, सुवर्णपात्राणि, मणिमयानि सुरापात्राणि च दृष्टवान्। तत्र नानापात्राणि, किञ्चित् पूरितानि, किञ्चित् अर्धशेषाणि, किञ्चित् सम्पूर्णरहितानि अपश्यत्। किञ्चित् अपीतानि, किञ्चित् भोज्यानि, किञ्चित् अर्धपानानि च दृष्टवान्। किञ्चित् शय्यासु अर्धच्छदितानि आसन्, अन्यत्र स्त्रीणां शय्याः विविधानि रिक्तानि, केचन रमणीयाङ्ग्यः परस्परं आलिङ्ग्य सुप्ताः अपि आसन्। एकया अन्यस्याः वस्त्रं गृहीत्वा आलिङ्ग्य, निद्राबलेन अभिभूता सुप्ता आसीत्। तासां मन्दसुप्रश्वासवायुना वसनानि माल्यं च किञ्चित् कम्पितानि, सुकुमारमारुतेन इव। शीतचन्दनस्य, मधुरमदिरायाः, नानामाल्यानां, नानापुष्पाणां च गन्धः तत्र प्रवहन् आसीत्। स्नानचन्दनधूपैः मिश्रितः सः सुगन्धः तत्र वातेन वह्यमानः आसीत्। पुष्पके भवनान्तरे सुरभिगन्धः प्रवहन् आसीत्, तत्र केचन कृष्णाङ्ग्यः, केचन गौरवर्णाः, केचन कृष्णवर्णसौन्दर्ययुक्ताः अपि दृष्टाः। केचन रजताङ्ग्यः, तत्र राक्षसालये, निद्राबलेन काममोहिताः सुप्ताः आसन्। सुप्तपद्मसदृशाः ताः स्त्रियः दृष्ट्वा, महातेजाः कपिः रावणस्य अन्तःपुरं सम्यक् अन्वेष्य, जानकीं न दृष्टवान्। ततः ताः स्त्रियः निरीक्ष्य, महाकपिः महतीं चिन्तां समापन्नः, धर्मभयात् विषण्णः अभवत्। परदाराणां सुप्ताः निरीक्ष्य, महापातकं धर्महानिकारणं मन्यते स्म। मम दृष्टिः कदापि परदारान् कामेन न पश्यति, अद्य तु अन्यस्य दारदर्शनं मया कृतम्। ततः तस्य धृतात्मनः, सुसंहितचित्तस्य, अन्यो विचारः उत्पन्नः। अहं रावणस्य सर्वाः निगृहीतान् स्त्रियः दृष्टवान्, न तु मम मनसि किञ्चित् विकारः जायते। मन एव सर्वेन्द्रियाणां कारणं शुभाशुभयोः, मम तु मनः सुसंयतम्। अन्यत्र वैदेह्याः अन्वेषणं न शक्यते, स्त्रीषु अन्वेषमाणः स्त्रीषु एव स्त्रियः दृश्यन्ते। यत्र यत्र उत्पत्तिर्भवति, तत्र तत्र एव जीवस्य अन्वेषणं युक्तम्; न तु नष्टां स्त्रीं मृगेषु अन्वेष्टुम्। एवं शुद्धबुद्धिः अहं रावणस्य अन्तःपुरं सम्यक् अन्वेष्य, जानकीं न क्वापि दृष्टवान्। हनुमान् महाबलः तत्र देवनागगन्धर्वकन्याः दृष्ट्वा, जानकीं न अपश्यत्। तत्र अन्याः कुलीनस्त्रियः दृष्ट्वा, सा न दृष्टा; ततः स वीरः बहिर्निष्क्रम्य गन्तुम् उद्यतः। ततः पवनसुतः महाकपिः यथाशक्ति प्रयत्नं कृत्वा, मदशालात् निर्गम्य अन्यत्र अन्वेषणं आरब्धवान्।