हनुमान् तदा रावणस्य महाप्रासादे विचरन्, केचन तत्र मृदङ्गतालवाद्यैः सहिताः हास्यवेदिकासु स्थिताः, अन्ये च मुख्यशय्यासु सुप्ताः दृष्टाः। स तत्र रावणं ददर्श, सहस्रनारीभिः भूषणैः विभूषिताभिः, संवादगीतविशारदाभिः, रूपसम्पन्नाभिः परिवृतम्। तेषु च काले देशे च युक्तया, यथोचितवाक्यविनयया, सर्वान् रमणीयतया अतिक्रान्तया कन्यया सहितं तं रावणं वानरश्रेष्ठः अपश्यत्। अन्यत्रापि सः सहस्रं युवतीनां उत्तमरूपिणीनां संवादकुशलानां सुप्तानां च निरीक्ष्य, काले देशे च युक्तया, यथोचितवाक्यया, रमणसुखसन्तुष्टया कन्यया सुप्तया अपि दृष्टवान्। स तु राक्षसराजः ताभिः परिवृतः बभासे, यथा महागजो वनान्तरे स्त्रीगजाभिः परिवृतः शोभते। वानरश्रेष्ठः तत्र राक्षसराजमहात्मनः गृहे मदिरागृहं सर्वसुखोपेतं ददर्श। तत्र मदिरागृहे हरिणमहिषवराहमांसानि संस्थितानि अपश्यत्। सुवर्णविस्तृतपात्रेषु मयूरकुक्कुटमांसानि अपि अनास्पृष्टानि दृष्टवान्। वराहशिरांसि, खड्गमांसानि, दधिसैंधवसंस्कृतानि, हरिणमयूरशूल्यं च सः पश्यति स्म। विविधशारदीनां, अजानां, अर्धभुक्तशशकानां, बहुशूल्युक्तमहिषाणां, सम्पाकवेष्टितानां च मेषाणां दर्शनं तेन कृतम्। तत्र च सुधा, पेया, भोज्या, स्निग्धा, रूक्षा, विविधरसा, कटुकाम्ला, वर्णविचित्रा चान्नानि आसन्। महाघण्टाङ्गदपरित्यक्तानि, विविधरत्नानि, पानपात्राणि अपवृत्तानि, फलवर्गाणि च तत्र सन्ति स्म। पुष्पोपहारैः भूमिः शोभिता, यत्र कुत्रचित् सुश्लिष्टशय्यासनानि विन्यस्तानि। अग्निहीनोऽपि स मदिरागृहः दीप्तिमानिव बभासे, विविधपाकवस्तुभिः परिपूर्णः। तत्र कौशलात् पक्तानि मांसानि पृथक् पृथक् संस्थापितानि, दिव्यानि, शुद्धानि, विविधमद्यानि, विशेषेण संयोजितानि च आसन्। तत्र शर्करामूलानि, मधुमूलानि, पुष्पमूलानि, फलमूलानि च मद्यानि, विविधगन्धिपूर्णानि, पृथक् पृथक् सुविन्यस्तानि दृष्टानि। भूमिः बहुभिः मालाभिः सुसंस्कृताभिः, सुवर्णपात्रैः, स्फटिकपात्रैः च शोभिता। अन्यैः सुवर्णकुम्भैः, दीप्तरजतकलशैः, सुवर्णघटैः च आच्छादिता। तत्र वानरः तं श्रेष्ठमदिरागृहं ददर्श; सुवर्णपात्राणि, रत्नमयानि मदिरापात्राणि अपि दृष्टवान्। तानि विविधानि पात्राणि, केचन पूर्णानि, केचन अर्धशेषाणि, केचन सर्वथा शून्यानि अपश्यत्। केचन अपि अपास्वादितानि पेयानि, केचित् क्वचित् पूर्णानि भोज्यानि, अन्यत्र अर्धपितानि मद्यानि अपि दृष्टानि। शय्यानाम् अर्धच्छन्नानि, अन्यत्र स्त्रीणां शय्यानि रिक्तानि, अपि च केचन रमणीयाः स्त्रियः परस्परं आलिङ्ग्य सुप्ताः अपश्यत्। अन्यया अन्यस्याः वस्त्रं गृह्य आलिङ्ग्य च निद्रया अभिभूतया सह सुप्तम्। तासां मन्दमारुतसमीरितगात्राणां, शिथिलमाल्यवस्त्राणां, मृदुस्वासैः सान्द्रितानि इव सन्ति स्म। तत्र शीतलचन्दनस्य, मधुरमदिरायाः, विविधमाल्यानां, बहुविधपुष्पाणां च गन्धः समन्तात् प्रवाति स्म। स्नानचन्दनधूपगन्धैः संयुक्तः सः वातः तत्र प्रवाति स्म। पुष्पकविमाने सौरभ्ययुक्तः गन्धः प्रवहति स्म; तत्र केचन कृष्णाः, केचन गौराः, केचन श्यामाः स्त्रियः आसन्। केचन कनकप्रभाङ्ग्यः स्त्रियः तत्र राक्षसगृहे, निद्रया कामवशेन विमूढाः आसन्। सुप्तपद्मसदृशं तासां रूपं बभौ। एवं स महातेजाः वानरः रावणस्य अन्तःपुरं सम्यक् निरीक्ष्य, जानकीं न ददर्श। ततः सः तासां स्त्रीणां निरीक्षणेन, महदुत्सुकतया, धर्मभयेन च क्षुब्धः अभवत्। परस्त्रीणां सुप्तानां दर्शनं धर्मविप्लवकारणं मन्यते स्म। कदापि नान्येषां भार्याणां कामेन दृष्टिः मम आसीत्; अद्य तु परदारदर्शनं मया कृतम्। तदा तस्य निश्चलचेतसः, धर्मनिष्ठस्य, अन्यो विचारः समुत्पन्नः। अहम् अस्मि रावणस्य सर्वाः अनावृताः स्त्रियः दृष्टवान्, किन्तु मम मनसि किञ्चिदपि विकारः न जायते। मन एव सर्वेन्द्रियकर्मणां कारणम् शुभेऽशुभे च; मम तु मनः सुशिक्षितम्। क्वचित् अन्यत्र वैदेहीं अन्वेष्टुम् न शक्यम्; स्त्रीषु स्त्रीणाम् अन्वेषणं साध्यते। यत्र यत्र यो भवति, तत्र तत्र तस्यैव अन्वेषणम् उचितम्; न हि हरिणेषु नष्टां स्त्रीं अन्वेष्टुम् शक्यम्। एवं शुद्धेन मनसा रावणस्य सर्वमन्तःपुरं विचित्य, जानकीं न ददर्श। देवकन्याः, गन्धर्वकन्याः, नागकन्याः अपि दृष्टाः, किन्तु जानकी न दृश्यते स्म।