हनुमान् वायुपुत्रः बलवान् तत्र विराजमानां तां स्त्रीं दृष्ट्वा, तस्याः रूपयौवनलावण्यैः सीतेति निश्चित्य, महता हर्षेण परमानन्दमगच्छत्। तदा कपिश्रेष्ठः प्रमुदितः ताडयामास, पुच्छं च चुंबितवान्, हृष्टः क्रीडितवान्, गायन्वान्, प्लवमानश्च। स्तम्भान् आरोह्य भूमौ पतितः, स्वभावेन कपिवद् विविधं विहारं चकार। एवम् अतीते किञ्चित्काले, स महाकपिः तं विचारं परित्यज्य तत्रैव स्थित्वा, सीतासम्बन्धिन्यन्यां चिन्तां प्रविवेश। स विचिन्तयामास—सा देवी, रामविरहिता, न निद्रां कामयेत, न भोजनं, न भूषणानि धारयेत, न च पानं पिबेत। सा अन्यं पुरुषं न गच्छेत, नापि देवानां स्वामिनमपि; रामसमो हि न हि कश्चन अमराणां मध्ये। एवं निश्चित्य—"एषा अन्यैव"—इति कपिश्रेष्ठः, सीतां द्रष्टुम् उत्सुकः, तस्मिन् मदिरागृहे परं विचरन् अगच्छत्। तत्र काचित् क्रीडया क्लान्ता, काचित् गीतैः, काचिद् नृत्येन, अन्याः मदेन विह्वलिताः। काचिद् भेरीमृदङ्गपार्श्वे स्थिताः, काचिद् प्रहसनमञ्चे, अन्याः प्रमुखशय्यासु शयानाः। स तत्र रावणं सह सहस्रसंख्याभिर्भूषणभूषिताभिः स्त्रीभिः परिवृतं, संवादगीतकुशलाभिः रूपसम्पन्नाभिश्च दृष्टवान्। तेन सह या काचिद् कालदेशकुशलाभाषिणी, सर्वसुखेषु प्रवराभूत्, तां तेन सह संयुक्तां दृष्टवान्। अन्यत्रापि सः सहस्रं युवतीनां, उत्तमरूपसम्पन्नानां, संवादकुशलानां, सुप्तानां दृष्टवान्। तत्रापि काचिद् कालदेशकुशलाभाषिणी, सुखातिशयेन तृप्तां, सुप्तां दृष्टवान्। राक्षसाधिपः सः ताभिः परिवृतः, वनस्थे गजेन्द्रेण स्त्रीगणैः परिवृत इव, विराजते स्म। कपिश्रेष्ठः तस्य राक्षसाधिपस्य गृहे, सर्वसुखसम्पन्नं मदिरागारं दृष्टवान्। तत्र मदिरागारे मृगमहिषवराहमांसानि विभागशः स्थितानि दृष्टवान्। सुवर्णपात्रेषु विस्तीर्णेषु, मयूरकुक्कुटमांसानि अपि अविशिष्टानि दृष्टवान्। वराहशिरांसि, गवयं दधिसैन्धवयुक्तं, मयूरमांसानि च, शल्यकानि च दृष्टवान्। तत्र तित्तिरिप्रभृतयः, अजाः, अर्धभुक्तमूषकाः, बहुशल्यकयुक्ता महिषाः, शाकाः, भक्ष्याय सज्जिताः। तत्र स्निग्धरूक्षानि, चोष्यपेयभोज्यानि, स्निग्धानि, रूक्षाणि, कटुकलवणरसायनानि, विचित्रवर्णानि चान्नानि दृष्टवान्। महाघण्टानूपुरपरित्यक्तानि, रत्नानि विकीर्णानि, मद्यपात्राणि विप्लुतानि, विविधानि फलानि च तत्र आसन्। सुमनसां निवेदितैः, भूमिः तेजसा विराजिता, सुव्यवस्थितशय्यासनानि च सर्वत्र दृश्यन्ते स्म। अग्निहीनमपि मदिरागारं, विविधान्नरससमृद्धं, दीप्तमिव दृश्यते स्म। तत्र यथायोग्यं सिद्धानि मांसानि, पृथक् पृथग् मदिरागारे स्थापितानि, दिव्यानि शुद्धानि विविधानि सुराणि, विशेषतः सिद्धानि च आसन्। शर्करायुक्तानि, मधुपूर्णानि, पुष्पफलमिश्रितानि सुराणि, गन्धयुक्तानि च चूर्णानि, पृथक् पृथक् सम्यग्विन्यस्तानि। भूमिः नानामालाभिः सम्यक् विस्तीर्णाभिः अलङ्कृता, सुवर्णपात्रैः, स्फटिकमयैः पात्रैश्च शोभिता। अन्यैः सुवर्णकुम्भैः, दीप्तरजतकलशैः, सुवर्णघटैश्च आवृतम्। तत्र कपिः तं प्रमुखं मदिरागारं दृष्टवान्, सुवर्णपात्राणि, रत्ननिर्मितमद्यपात्राणि च अपश्यत्। तानि विविधानि पात्राणि, केचन पूर्णानि, केचन अर्धशेषाणि, केचन सम्पूर्णशून्यानि अपि दृष्टवान्। अपि च, केचित् अपिबन्ति, केचित् अन्नानि, केचित् अपि अर्धपानानि। केचित् शय्यानि अर्धच्छदितानि, अन्यत्र स्त्रीणां शय्याः रिक्ताः, केचित् रमणीयाः स्त्रियः परस्परं परिष्वज्य सुप्ताः। काचिदन्यस्य वसनं गृह्य, तां परिष्वज्य, निद्रावशेन सुप्ता। तासां मन्दमन्दनिःश्वासैः, वसनानि माल्यं च, किञ्चित् कम्पमानानि, मृदुनि वातेन इव चलन्ति। शीतचन्दनस्य, मधुरमदिरायाः, नानामाल्यानां, पुष्पाणां च, तत्र गन्धः प्रवहति। स्नानचन्दनधूपगन्धैः सः वातः तत्र प्रवहति। पुष्पकविमाने सुरभिगन्धः व्यज्यते स्म; तत्र काचित् कृष्णाङ्ग्या, काचिद् गौर्या, काचिद् श्यामाङ्ग्या च स्त्रियः आसन्। काचिद् सुवर्णवर्णाङ्ग्या, राक्षसालये, निद्रावशेन काममोहिताः। सुप्तपद्मानां यथा रूपं, तथैव तासां रूपं आसीत्। सः महातेजाः कपिः, रावणस्य सर्वान्तरालयान् सम्यक् निरीक्ष्य, जानकीं न दृष्टवान्। तदा तानि स्त्रीगणानि निरीक्ष्य, महाकपिः महतीं चिन्ताम् अगच्छत्, अधर्मभीत्या च व्याकुलः अभवत्। "परस्त्रीणां निद्रायमानानां निरीक्षणं महापातकहेतुः भविष्यति" इति सः मनसा विचारयामास।