तत्र हनुमान्, वानरश्रेष्ठः, तस्य रमणीयस्य मद्यगृहस्य मध्ये विचरन्, विविधाः सुरूपाः रमणीयाः स्त्रियः पश्यति स्म। केचन मदान्धाः स्त्रियः सुवर्णसदृशं दण्डं मृदुलैः सुन्दरैः अङ्गैः स्पृशन्त्यः शयाना आसन्। केचन तन्वी कम्बुकायाः निर्दोषा स्त्री मदवशात् श्रान्ता, स्वबाहुभ्यां लघुं दण्डं उपगृह्य तस्य पार्श्वे शयाना आसीत्। अन्याः तस्य दण्डे स्नेहयुक्ताः, तं दण्डं आलिङ्ग्य शयाना, यथा तेजस्विनी स्त्री स्वबालं वत्सं आलिङ्ग्य शयेत्। पद्माक्षी स्त्री, मदेन मोहितचेताः, ताम्बूरं बाहुभ्यां आलिङ्ग्य दब्धं शयाना आसीत्। अन्याः तेजस्विन्यः, घटं अपास्य, पुष्पैः शुद्धाः अलङ्कृताः, वसन्ते माल्यधराः लता इव शयाना आसन्। कन्या, निद्राबलात् पराजिता, स्वबाहुभ्यां सुवर्णघटसदृशौ स्तनौ आलिङ्ग्य शयाना आसीत्। अन्याः पद्माक्षी, पूर्णचन्द्रमुखी, मदवशात् अन्यां सुशोभितकटीं स्त्रीं आलिङ्ग्य शयाना आसीत्। महानारीः, विविधवाद्यसङ्गीन्यः, तानि वाद्यानि स्तनैः आलिङ्ग्य, यथा प्रियं प्रियं आलिङ्ग्य शयाना, शयिताः। तेषां मध्ये, एकां स्त्रीं, अतिशयसुन्दरीं, वानरः शोभनशय्यायां पृथग् शयितां अपश्यत्। सा मुक्ताफलरत्नविभूषिता, तस्य महाप्रासादस्य शोभां स्वतेजसा वर्धयन्ती आसीत्। तत्र वानरः सुवर्णसदृशीं मंदोदरीं, अन्तःपुरप्रियां राक्षसपत्नीं, सुशोभितां शयितां अपश्यत्। ताम् आलङ्कृतां दृष्ट्वा, बलवान् वायुपुत्रः, तस्य सौन्दर्यं, यौवनं, माधुर्यं च दृष्ट्वा, 'एषा सीता भवति' इति मन्यते स्म। महानन्देन तुष्टः वानरश्रेष्ठः हर्षेण ताडितवान्, पूच्छं चुम्बितवान्, क्रीडितवान्, गीतवान्, स्तम्भान् आरोहितवान्, भूमौ पतितवान्, वानरस्वभावं प्रकटितवान्। ततः, तं चिन्तनं परित्यज्य, महावानरः तत्र स्थित्वा, सीतां विषये पुनः विचारमकरोत्। सा तेजस्विनी सीता, रामवियोगात्, न शयितुम् इच्छेत्, न खादितुम्, न विभूषितुम्, न मद्यं पातुम्। सा अन्यं पुरुषं न समीपगच्छेत्, देवेशं अपि न; रामसमः अमृतेषु कोऽपि नास्ति इति निश्चिन्त्य, 'एषा अन्यास्त्री' इति निश्चित्य, वानरश्रेष्ठः सीतादर्शनलुब्धः तत्र मद्यगृहं पुनः विचरन्। तत्र काञ्चन महिलाः क्रीडया, गीतया, नृत्येन श्रान्ताः, केचन मदवशात् पराजिताः आसन्। केचन दण्डताळादिषु, हास्यवेदिकासु स्थिताः; अन्याः श्रेष्ठशय्यायां शयिताः। स रावणं अपश्यत्, सहस्रस्त्रीभिः भूषिताभिः, संवादगीतविशारदाभिः, रूपशोभिताभिः परिवृतम्। तत्र, कालदेशकुशलया, युक्तवाक्यया, सर्वसुखेषु श्रेष्ठया, वानरनायकः रावणं संयुक्तं अपश्यत्। अन्यत्र अपि, सहस्रं युवतीः, उत्तमसौन्दर्ययुक्ताः, संवादविशारदाः, शयिताः अपश्यत्। कालदेशकुशलां, युक्तवाक्यां, सुखसन्तुष्टां शयितां अपि अपश्यत्। राक्षसाधिपः ताभिः परिवृतः, महागजः वनमध्ये स्त्रीगजाभिः परिवृतः इव, शोभते स्म। वानरश्रेष्ठः तस्य राक्षसाधिपतेः गृहस्थं मद्यगृहं सर्वसुखसम्पन्नं दृष्टवान्। तत्र मृगमहिषवराहमांसानि तत्र तत्र स्थापितानि अपश्यत्। सुवर्णपात्रेषु मयूरकुक्कुटाः अपि अप्रस्पृष्टाः आसीत्। वराहशीर्षाणि, गण्डमांसं, दधिसर्पिसंयुक्तं, मृगमयूरशूलानि, हनुमान् अपश्यत्। तत्र विविधशाराः, अजाः, अर्धभुक्तशशाः, बहुशूलयुक्तमहिषाः, भोज्याय सज्जीकृताः मेषाः च अपश्यत्। अन्यत्र लोहितानि, शीतानि, पानानि, खाद्यानि, मधुराणि, तीक्ष्णाणि, विविधरसानि, वर्णयुक्तानि, लवणानि च आसन्। महाकिङ्किणीभिः, कुण्डलैः, भूषणैः त्यक्तैः, रत्नैः विकीर्णैः, पात्राणि विपर्यस्तानि, फलानि च तत्र तत्र आसन्। पुष्पार्पणैः भूमिः शोभिता, सुवर्णपात्रैः, काचपात्रैः च विभूषिता आसीत्। अन्यत्र सुवर्णकुम्भैः, रजतघटैः, सुवर्णकलशैः च भूमिः आवृताः। वानरः तत्र उत्तमं मद्यगृहं अपश्यत्; रत्नमयैः पात्रैः, सुवर्णकपैः, मद्यपात्रैः च यत्र आसन्। तानि पात्राणि, किञ्चित् पूर्णानि, किञ्चित् अर्धशेषाणि, किञ्चित् सर्वथा रिक्तानि अपश्यत्। एवं हनुमान्, रावणस्य मद्यगृहं, रमणीयं, विविधसुखसम्पन्नं, स्त्रीरत्नैः शोभितं, यथाक्रमं पश्यन्, सीतायाः अन्वेषणं कर्तुम् तत्र विचरति स्म। इति श्रीरामायणस्य सुन्दरकाण्डे वाल्मीकिमुनिना रचिते एकादशोऽध्यायः श्रूयताम्।