हरिः ॐ। वानरश्रेष्ठः हनुमान् तदा रावणस्य महान्तं राजप्रासादं प्रविश्य, तत्र नानृत्यगीतकुशलाः स्त्रियः राक्षसराजभुजयोः उपविष्टाः, उत्तमाभरणविभूषिताः, विश्रान्ताः च दृष्टवान्। तासां कर्णान्तेषु सुवर्णकुण्डलानि, भुजेषु च सुवर्णकङ्कणानि, हीरकवैडूर्ययुक्तानि, सः वानरः सस्मार। तासां मुखानि पूर्णचन्द्रसदृशानि, शोभनकुण्डलमण्डितानि, तेन प्रासादः तारागणयुताकाशवत् दीप्तिमान् बभूव। मदिराविनोदरमणक्लान्ताः ताः सुकेश्या राक्षसराजस्य नारीः पृथग्विविधेषु स्थलेषु सुप्ताः। अन्याः नृत्यविशारदाः, सुसंस्थिताङ्ग्यः, सर्वाङ्गसुन्दरीः, शोभायमानवर्णाः सुप्ताः आसन्। काचित् वीणां परिष्वज्य, महानद्यां कमलमिव, तत्र सुप्ता आसीत्। अन्यया कृष्णलोचना स्त्री, पार्श्वे मृदङ्गं स्थापयित्वा, मातरः स्वशिशुं यथा स्नेहेन, तं मृदङ्गं परिष्वज्य, सुप्ता आसीत्। अन्यया सुकेशी स्त्री, सुस्तन्युक्ता, मृदङ्गं परित्यज्य, प्रियं प्रियया दीर्घसंयोगानन्तरं परिष्वज्य सुप्ता इव दृष्टा। अन्यया पद्मलोचना स्त्री, वीणां परिष्वज्य, तृप्तकामेव प्रियतमं परिष्वज्य सुप्ता। अन्यया नृत्यकला-निपुणा स्त्री, विपञ्चीं गृहीत्वा, प्रियं प्रियया यथा दीप्तिमती सुप्ता। अन्यया मदमत्तलोचना स्त्री, स्वशोभनाङ्गैः मृदङ्गं सुवर्णसदृशं स्पृशन्ती सुप्ता। अन्यया तन्वी स्त्री, निःदोषा, मदक्लान्ता, स्वबाह्वोः मध्ये लघुमृदङ्गं निधाय सुप्ता। अन्यया मृदङ्गसक्तया स्त्रिया, मृदङ्गं परिष्वज्य, शोभायमानया वत्सवत् परिष्वज्य सुप्ता। अन्यया पद्मलोचना स्त्री, मदमोहिता, ताळवृन्तं बाहुपीडनक्लिष्टं सुप्तवती। अन्यया दीप्तिमती स्त्री, घटं परित्यज्य, वसन्ते पुष्पमालावल्ल्येव शुद्धा शोभिता सुप्ता। अन्यया युवती, निद्राबलेन अभिभूता, स्वकर्णिकाः सुवर्णकुम्भसदृशे स्तनौ उभाभ्यां हस्ताभ्यां परिष्वज्य सुप्ता। अन्यया पद्मलोचना स्त्री, पूर्णचन्द्रमुखी, मदवशा, अन्यां सुश्रोणिं स्त्रियम् आलिङ्ग्य सुप्ता। अन्याः कुलांगनाः, विविधानि वाद्ययन्त्राणि आलिङ्ग्य, प्रियतमानि इव स्तनयोः उपगृह्य सुप्ताः। तासां मध्ये, पृथगेव दिव्ये शय्योपधाने, वानरः परमसुन्दरीं स्त्रियम् अपश्यत्। सा मुक्तामणिविचित्राभरणविभूषिता, स्वतेजसा प्रासादं दीप्तिमन्तं कृतवतीव बभूव। तत्र हनुमान् सुवर्णसदृशीं, अन्तःपुरप्रियां, मन्दोदरीं नाम रावणपत्नीं सुप्तां दृष्टवान्। तां विभूषितां दृष्ट्वा, बली मारुतात्मजः 'एषा सीता भवेत्' इति रूपयौवनलावण्यसम्पन्नत्वात् मन्यमानः, महतीं मुदम् आपन्नः, वानरयूथपतिः हृष्टः अभवत्। सः तदाऽतिविह्वलः, हर्षात् तालीं वादयामास, स्वपुच्छं च चुम्बितवान्, नृत्यन् गायन् क्रीडन् स्तम्भान् आरोहन् पतन् च, वानरस्वभावं प्रकटयन्, प्रमोदं प्राप। एतेषु सर्वेषु कृत्यम् समाप्तम्, तदा एकादशोऽध्यायः श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे सुन्दरकाण्डे श्रोतव्यः इति निर्दिष्टम्। तदनन्तरं, तं भावं परित्यज्य, महावानरः तत्रैव स्थित्वा, सीतां प्रति अन्यं चिन्तनं प्रविश्य, विचारयामास। 'सा दीप्तिमती स्त्री रामविरहिता न सुप्तुम् इच्छेत्, न खादितुम्, न भूषितुम्, न च पातुम्। न च सा अन्यं पुरुषं, नापि देवानां स्वामिनम्, उपयातुम् इच्छेत्; रामसमो हि अमृतानां मध्ये कोऽपि नास्ति' इति निश्चित्य, 'एषा अन्येति' मन्यते स्म। सीतां द्रष्टुकामः सः वानरश्रेष्ठः तस्मिन्मद्यशालाभवने पुनः विचरामास। तत्र काचिद् क्रीडया क्लान्ता, अन्याः गीतेन, अन्याः नृत्तेन, अन्याः मदेन क्लान्ताः दृष्टाः। काचिद् मृदङ्गकाञ्चनतालवेद्यां स्थिताः, अन्याः प्रमुखशय्योपधानेषु शयानाः। सः रावणं सह सहस्रैः अलङ्कृताभरणाभिः स्त्रीभिः परिवृत्य, संवादगीतकुशलाभिः, रूपसम्पन्नाभिः, दृष्टवान्। तेन सह याः कालदेशकुशलाः, युक्तवाक्यप्रवक्तारः, रमणीयतया सर्वासां श्रेष्ठा, ताः तेन सह संयुक्ताः दृष्टाः। अन्यत्रापि सः सहस्रं युवतीनां, उत्तमरूपसम्पन्नानां, संवादकुशलानां, सुप्ताः अपश्यत्। याः कालदेशकुशलाः, युक्तवाक्यप्रवक्तारः, ताः रमणसन्तुष्टाः सुप्ताः दृष्टाः। सः राक्षसाधिपतिः ताभिः परिवृतः, यथा महागजो वनान्तरे स्त्रीगजैः परिवृतः शोभते, तथा बभूव। वानरश्रेष्ठः तस्य राक्षसाधिपतेः गृहे मदमण्डपं सर्वसुखसम्पूर्णं दृष्टवान्। तत्र मदमण्डपे मांसानि मृगाणां, महिषाणां, वराहाणां च स्थापितानि दृष्टवान्। सुविस्तीर्णेषु सुवर्णपात्रेषु, मयूरान्, कुक्कुटांश्च, अमृष्टान् अपश्यत्। वराहशिरांसि, खरमांसानि, दधिसर्पिसंयुक्तानि, मृगमयूरशल्यकानि च हनुमता दृष्टानि। विविधाः तित्तिरः, अजाः, अर्धभुक्तशशकाः, बहुविधशल्यकमहिषाः, छागाश्च भोजनाय व्यवस्थिताः दृष्टाः। एवं स वानरश्रेष्ठः सर्वं तद्राक्षसप्रासादं, तत्र स्थिताः स्त्रियश्च, यथावत् अवलोकयन्, सीतायाः अन्वेषणाय तत्र विचरन्, स्वकार्ये स्थितः।