तत्र तु स सुग्रीवस्यानुचरः हनुमान्, तस्य राक्षसेन्द्रस्य महति गृहे प्रविश्य, मनोहरं तद् अन्तःपुरं विचचार। तत्र स गन्धैः आम्रचम्पकानां, उत्तमबकुलसंयुक्तानां, श्रेष्ठान्नपानगन्धैश्च सम्यक् सुरभिं गृहं अपश्यत्। तस्य राक्षसाधिपतेः महान् मुखात्, शयानस्य, सुमहत् श्वासः निर्गच्छन् तद् गृहं पूरयन्निव प्रादुरासीत्। स तु रावणः किरीटेन भूषितः, मुक्तामणिविशेषैः शोभमानः, किंचित्प्रवृत्तकिरिटः, दीप्तकुण्डलभास्वरमुखः, रक्तचन्दनरागेण लिप्तः, रम्यहारविभूषितः, विस्तीर्णपूर्णवक्षाः, तत्र विराजमानः आसीत्। तस्य वक्षः प्रदेशे पीतवर्णेन उत्तमवस्त्रेण सुश्लक्ष्णेन सम्यक् संवृतः, मृदुलं कौशेयम् अस्य पार्श्वे पतितम्, यत्र तु सः गात्रव्रणैः अलंकृतः आसीत्। सः नाग इव दीर्घश्वासः, कृष्णमाषसमूहोपमः, महतीं गङ्गातीरे शयानः, सुप्तमत्तगजेव बभौ। चतुर्भिः सुवर्णदीपैः सर्वतः प्रकाशितः, सः मेघ इव विद्युद्भिस्संप्रदीप्तः, तत्र स्फुरन् दृष्टः। तस्य पादयोः महात्मनः राक्षसेन्द्रस्य पत्न्यः, पतिस्नेहसमन्विताः, तस्मिन्नेव गृहे दृष्टाः। तासां वदनानि पूर्णचन्द्रप्रतिमानि, दिव्यकुण्डलशोभितानि, अव्ययीहारभूषणानि, वानरश्रेष्ठेन दृष्टानि। नृत्यगीतविशारदाः, राक्षसेन्द्रस्य भुजेषु निषण्णाः, उत्तमाभरणविभूषिताः, विश्रान्ताः तेन दृष्टाः। तासां कर्णान्तेषु सुवर्णकुण्डलानि, भुजबन्धनानि च, वज्रवैडूर्ययुक्तानि, दृष्टानि। तासां मुखानि पूर्णचन्द्रसमानानि, रम्यकुण्डलशोभितानि, तद् विमानं तारा-गणैरिव व्योम, शोभयन्ति स्म। मदविलासक्लान्ताः ताः स्त्रियः, संकुचितकट्यः, नानास्थानेषु शयानाः। अपरास्तु नृत्यविशारदा, सुसंस्थिताङ्गी, सर्वाङ्गसौन्दर्यसमन्विता, शोभमानवर्णा, सुप्ता दृष्टा। का अपि वीणां परिष्वज्य सुप्ता, महानद्यां पद्मिनीव तरलां नौकां आलिङ्ग्य शोभमानाः। अन्यास्तु श्यामलोचना, परिश्रान्तमृदङ्गपार्श्वशायिनी, मातरं शिशुं आलिङ्गन्तीव शोभन्ते। कोऽपि सुश्रोणी, रम्यस्तनयुक्ता, सुप्ता, मृदङ्गं निक्षिप्य, दीर्घसमागमात् प्रियं प्रियतमे आलिङ्गन्तीव। कोऽपि पद्मलोचना, वीणाम् आलिङ्ग्य, सुप्ता, कामिनीव प्रियतमं कृतकामा आलिङ्ग्य। अन्यास्तु नृत्यकला-समन्विता, विपञ्चीं धारयन्ती, स्वप्रियेण सह शोभमाना सुप्ता। कापि मदमत्तलोचना, सुप्ता, मृदुलाङ्गुलिभिः सुवर्णसदृशं मृदङ्गं स्पृशन्ती। कोऽपि संकुचितकट्या, निर्दोषा, मदक्लान्ता, सुप्ता, लघुमृदङ्गं बाह्वोः मध्ये निक्षिप्य। अन्यास्तु मृदङ्गे स्निह्यन्ती, तं परिष्वज्य सुप्ता, प्रसन्ना स्त्री वत्सं आलिङ्गन्तीव। कोऽपि पद्मलोचना, मदविमूढचेतना, सुप्ता, तालयन्त्रं बाहुभ्यां पीडयन्ती। अन्यास्तु दीप्तवर्णा, घटं निक्षिप्य सुप्ता, वसन्ते पुष्पवितता लता इव शोभमाना। काचिद् युवती, निद्राबलेन पराभूता, सुप्ता, स्वर्णकलशसदृशौ स्तनौ उभाभ्यां हस्ताभ्यां आलिङ्ग्य। अन्यास्तु पद्मलोचना, पूर्णचन्द्रानना, सुप्ता, अन्यां सुश्रोणीं आलिङ्ग्य, मदवशवर्तिनी। अन्याः स्त्रियः, नानावाद्यपरिष्वक्ताः, तानि वक्षसि निधाय सुप्ताः, प्रियं प्रियया इव। तासां मध्ये, पृथक् शोभनशय्यायाम्, वानरः परमसुन्दरीं कन्यां ददर्श। सा मुक्तामणिविभूषिताभरणा, स्वतेजसा तद् विमानं विराजयन्ती, तत्र दृष्टा। तत्रैव हनुमता मन्दोदरी, कनकप्रभा, अन्तःपुरप्रियं व्रजं, शोभमानां शयने सुप्तां दृष्टा। तां भूषितां दृष्ट्वा, महाबाहुः वायुपुत्रः, 'एषा सीता भवेत्' इति मन्यते स्म, सौन्दर्ययौवनलावण्यसम्पन्नत्वात्; अतिविशिष्टहर्षेण वानरः प्रमुदितः। स तु हर्षात् ताडयामास, पुच्छं च चुम्बति, हृष्टः क्रीडति, गायति, प्लवते, स्तम्भान् आरोहति, भूमौ पतति, वानरस्वभावं दर्शयन्। इत्येवमेकादशोऽध्यायः श्रीवाल्मीकिरामायणे सुन्दरकाण्डे श्रोतव्यः। ततः तं भावं परित्यज्य, महाकपिः तत्रैव स्थित्वा, सीतायाः विषये अन्यां चिन्तां प्रविवेश। स तु दीप्तिमतीं तां स्त्रीं, रामविरहपीडितां, न शयानां न खादन्तीं, नालङ्क्रियमानां, न पानं कुर्वतीं, नान्यं पुरुषं समीपगच्छन्तीं, नापि देवराजं, नोपमं कञ्चन मृत्युनां रामे, इति निश्चित्य, 'एषा अन्यैव' इति मन्यते स्म। सीतां द्रष्टुकामः स वानरश्रेष्ठः, तत्र मदमण्डपे अन्यत्र विचचार। केचन स्त्रियः क्रीडया क्लान्ताः, केचन गीतक्लान्ताः, केचन नृत्यक्लान्ताः, केचन मदवशाः। अन्याः तु मृदङ्गतालध्वनिसंयुक्ताः, हास्यपीठेषु स्थिताः, अन्याः मुख्यशय्यायाम् शयानाः। स तु रावणं सह सहस्राभिः स्त्रीभिः, भूषणविभूषिताभिः, संवादगीतविशारदाभिः, रूपसम्पन्नाभिः, परिवृतम् अपश्यत्।