ततः सर्वे देवाः गन्धर्वासुरनागैः सह, मनः संकुलिताः, ब्रह्माणं प्रजापतिं समुपेत्य गतचेतसः सन्तः, तं महात्मानं ब्रह्माणं दुःखितमुखाः प्रार्थयन्तः, भयभीताः वाक्यम् ऊचुः— "भगवन्, सगरस्य पुत्रैः समस्तं भूमण्डलं उत्खातं क्रियते, अपि च जलवासिनः बहवः महान्तः प्राणीः विनश्यन्ति। यज्ञस्य हेतुभूतः अश्वः कस्यचित् द्वारा नीतः, अतः सर्वे प्राणीः सगरस्य पुत्रैः बाध्यन्ते।" एवं देववचनं श्रुत्वा, ब्रह्मा प्रजापतिर्भगवान् तान् मृत्युप्रभावेण मोहितान् दुःखितान् प्रत्युवाच— "एषा भूमिः सर्वा विशुद्धवेदवती वासुदेवस्य; सा माधवस्य पत्न्येव तस्यैव भगवतः स्वामित्वम् अस्ति। स एव भगवाञ् कपिलरूपधारी भूमिं धारयति; तस्य क्रोधाग्निना सगरस्य पुत्राः दग्धा भविष्यन्ति। भूमेः प्राचीनं विभागं दृश्यते, तथा सगरपुत्राणां विनाशः दूरदर्शिभिः ज्ञायते।" ब्रह्मणः वचनं श्रुत्वा, त्रयस्त्रिंशत् श्रेष्ठाः देवाः परमसन्तोषपूर्णाः स्वस्थानं प्रत्यगच्छन्। ततः सगरस्य पुत्रैः भूमिं विदारयताम् महान् निनादः अभवत्, तडित्समः गर्जनः। तदनन्तरं भूमिं सम्यक् विदार्य, सर्वे सगरपुत्राः पितरं समुपेत्य ऊचुः— "भूमिं सर्वां विचरित्वा, देवदानवराक्षसपिशाचसर्पनागाः सर्वे बलवन्तः हतान्; किन्तु तव अश्वं न पश्यामः, न च तं येन नीतः; किं कर्तव्यम्? तत्त्वं चिन्तय।" पुत्रवचनं श्रुत्वा, सगरो राजश्रेष्ठः कुपितः रघुनन्दनं प्रति वाक्यम् अब्रवीत्— "पुनः उत्खननं कुरुत, शुभं भवतु; भूमेः तलं विदारयत। अश्वचोरं यदा प्राप्स्यथ, तदा कृतार्थाः स्वगृहं प्रत्यागच्छत।" पितुः आदेशं श्रुत्वा, सगरस्य षष्टिसहस्रं पुत्राः महात्मनः, अधोभूमिं प्रति शीघ्रं अभ्यधावन्। उत्खननं कुर्वन्तः तत्र पर्वतसमानं विकृतनेत्रं महागजं भूमिं धारयन्तं दृष्टवन्तः। स गजः विकृतनेत्रः समस्तां भूमिं पर्वतवनैः सहितां शिरसा धारयति। यदा स गजः क्लान्तः विश्रामाय शिरः कम्पयति, तदा भूमिः कम्पते। तं दिशां रक्षकं महागजं सम्मान्य, तं प्रदक्षिणं कृत्वा, सगरपुत्राः अधोभूमिं प्रति अगच्छन्। पूर्वदिशं विदार्य, पुनः दक्षिणदिशं विदार्य, तत्र अपि महागजं दृष्टवन्तः। तं महापद्मं महात्मानं पर्वतसमानं भूमिं शिरसा धारयन्तं दृष्ट्वा, महाविस्मयं प्राप्तवन्तः। तं प्रदक्षिणं कृत्वा, पश्चिमदिशं विदार्य, तत्र सौमनसः पर्वतसमानं महागजं दृष्टवन्तः। तं अपि प्रदक्षिणं कृत्वा, पृच्छित्वा, तं निर्भयम् अवगम्य, चन्द्रदिशं प्रति उत्खननं आरभन्त। उत्तरदिशि, रघुवंशश्रेष्ठ, शुभ्रवर्णं भद्रं भूमिं धारयन्तं दृष्टवन्तः। तं नमस्कृत्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, भूमेः तलं विदारयन्तः षष्टिसहस्रं पुत्राः। ततः प्रचलित्य, प्राच्यायां दिशि, सगरपुत्राः कोपात् भूमिं उत्खनन्। तत्र सर्वे महात्मानः, बलवन्तः, वेगवन्तः, कपिलं नित्यं वासुदेवम् अपश्यन्। तस्य समीपे अश्वं विचरन्तं दृष्ट्वा, अतुलं हर्षं प्राप्तवन्तः। यज्ञविघ्नकर्तारं तम् ज्ञात्वा, क्रोधात् ललिताक्षाः, कुदालप्लुगशिलवृक्षादीन् गृहीत्वा, तं प्रति अभ्यधावन्। "तिष्ठ तिष्ठ! अश्वं नीतवान् असि!" इत्यादि गर्जन्तः, "दुष्टबुद्धिः त्वम्! वयं सगरस्य पुत्राः आगताः!" इत्यादि वदन्तः, कपिलः तेषां वचनं श्रुत्वा, भगवाञ् क्रोधवशात् भीमं गर्जनं कृतवान्। तस्य अपरिमेयस्य महात्मनः कपिलस्य प्रभावेण, सर्वे सगरपुत्राः काकुत्स्थ, भस्मीकृताः। एतत् सर्वं श्रुत्वा, सगरः रघुवंशश्रेष्ठ, पुत्राणां दीर्घकालं न प्राप्य, तेजस्विनं पौत्रं प्रति वाक्यम् अब्रवीत्— "त्वं वीरः, ज्ञानसम्पन्नः, पूर्वजैः तुल्यतेजाः। तैः पितृपथं अन्वेषय, येन अश्वः नीतः। भूमौ बलवन्तः प्राणीः निवसन्ति; तेषां रक्षणाय खड्गधनुषी गृहीत्वा गच्छ। यथार्हान् नमस्कृत्य, विघ्नकर्तृन् अपि हत्वा, सफलः यज्ञं कृत्वा प्रत्यागच्छ।