हनुमान् तदा तस्य राक्षसाधिपतेः शयने स्थितस्य बाहू दृष्टवान्, यौ शय्यास्य मध्ये शयानौ मन्दरकन्दरायां सुप्तौ कोपिताविव द्वौ महाविषौ इव आस्ताम्। ताभ्यां पूर्णाभ्यां बाहुभ्यां स राक्षसेन्द्रः पर्वतसमन्यः मन्दरः इव द्वौ शिखरिणौ समुज्ज्वलन् बभासे। तस्य तु वदनात् आम्रचम्पकगन्धः, श्रेष्ठबकुलसंयुक्तः, उत्तमपाकपानगन्धैः मिश्रितः, सर्वतो वियच्छमानः निष्प्रसूतः। तस्य राक्षसाधिपतेः मुखात्, शयानस्य, महान् सः प्राणः निर्गच्छन् तद् गृहम् इव आपूरयत्। मुकुटेन भूषितः, मुक्तामणिविचित्रेण, किंचित् तिर्यग्वृत्तेन, तस्य मुखं रश्मिकुण्डलैः दीप्तिमान् बभौ। रक्तचन्दनलेपनः, सुशोभनमालया भूषितः, सः विस्तीर्णः पूर्णः च वक्षाः विशेषेण प्रकटितः। पीतकौशेयेन, विशीर्णेन, स्वपार्श्वे न्यस्तेन, सुवाससा सुवासितः, सः महाघटस्य तीरे, महानदीनिकटे, सुप्तगज इव, शयानः, नाग इव श्वसन्, तिलपिञ्जरसमूहवद् बभूव। चतुर्भिः सुवर्णदीपैः सर्वतः प्रकाशितः, तस्य सर्वाङ्गं विद्युद्भास्वरमेकमेघमिव बभासे। तस्य पादयोः, तस्य महात्मनः राक्षसाधिपतेः पत्न्यः, स्वपतिसंयुक्ताः, तस्य गृहे दृश्यन्ते स्म। तासाम् आननानि पूर्णचन्द्रसदृशानि, विभूषणकुण्डलैरलङ्कृतानि, अनवद्यात् माल्याभरणानि, कपिश्रेष्ठेन निरीक्ष्यन्ते स्म। नृत्यगीतविशारदाः, राक्षसाधिपतेः बाहुपृष्ठे उपविष्टाः, उत्तमाभरणैः विभूषिताः, विश्रान्ताः कपिना दृष्टाः। तासाम् कर्णान्तेषु कर्णकाञ्चनानि, भुजबन्धनानि, वज्रवैडूर्यरत्नयुक्तानि, सः कपिः अपश्यत्। तासाम् आननानि चन्द्रसदृशानि, सुशोभनकुण्डलभूषितानि, सः प्रासादः तारागणयुक्तमिव व्योम बभौ। मदविनोदक्लान्ताः ताः राज्ञो राक्षसाधिपतेः स्त्रियः, विविधानि स्थलेषु सुप्ताः, तन्व्यः बभूवुः। अन्याः नृत्यविशारदाः, सुस्थिताङ्ग्यः, सर्वाङ्गसुन्दरी, सुषुपुः, स्वतेजसा दीप्तिमत्यः। काचित् वीणाम् आलिङ्ग्य, सुप्ता, महतीं नद्यां पद्मिनीव पुलिनमाश्रित्य शुशुभे। अपराः कृष्णलोचनाः, पार्श्वे वाद्ययन्त्रं निक्षिप्य, मातरः शिशुं यथाऽऽलिङ्ग्य, सुप्ताः बभासिरे। काचित् सुन्दराङ्गी, सुशोभनस्तन्याः, वाद्यं त्यक्त्वा, प्रियं प्रियतममिव आलिङ्ग्य, सुप्ता। काचित् पद्मलोचना, वीणाम् आलिङ्ग्य, प्रियतमम् आलिङ्ग्य कामिनीव, सुप्ता। अन्याः नृत्यकलासक्ताः, विपञ्चीमधिष्ठाय, प्रियतममिव दीप्तिमन्तं आलिङ्ग्य सुप्ताः। अपराः मदविह्वलनेत्राः, सुवर्णसदृशं वाद्यं मृदुशोभनाङ्ग्यः, सुप्ताः। काचित् तन्वी, निर्दोषा, मदक्लान्ता, लघुवाद्यं बाहुभ्यां आलिङ्ग्य सुप्ता। अन्याः वाद्यसक्ताः, तद् आलिङ्ग्य, वत्सवत् सुवर्णवर्णा स्त्रियो जाज्वलुः। काचित् पद्मलोचना, मदमोहिता, वाद्यं बाहुभ्यां संपीड्य सुप्ता। अन्याः दीप्तिमत्यः, घटं त्यक्त्वा, सुप्ता, वसन्ते मालतीवल्लीव पुष्पैः अलङ्कृता। काचित् युवती, निद्राबलेन पराजिता, स्वर्णकलशसदृशौ स्तनौ उभाभ्यां हस्ताभ्यां आलिङ्ग्य सुप्ता। अन्याः पद्मलोचना, पूर्णचन्द्रमुखी, मदविह्वला, अन्यां सुश्रोणिं स्त्रियम् आलिङ्ग्य सुप्ता। ताः कुलाङ्गनाः, विविधानि वाद्ययन्त्राणि आलिङ्ग्य, स्तनयोः संपीड्य, प्रियतममिव प्रियं सुप्ताः। तासां मध्ये, पृथक् शोभनशय्यायाम्, कपिः तदा परमसुन्दरीं स्त्रियम् अपश्यत्। सा मुक्तामणिविचित्राभरणभूषिता, स्वतेजसा तं प्रासादम् अधिकं शोभयन्ती बभूव। तत्र कपिः मन्दोदरीं ददर्श, सुवर्णसदृशीं, अन्तःपुरप्रियाम्, शोभायाम् सुप्ताम्। ताम् अलङ्कृतां दृष्ट्वा, बलवान् मारुतात्मजः, 'एषा सीता भवेत्' इति, रूपयौवनलावण्याभिः, हृष्टः कपिश्रेष्ठः प्रमोदं लेभे। सः तुष्ट्या तालीं ताडयामास, पुच्छं च चुंबितवान्, हर्षात् क्रीडाम् अकरोत्, गीतानि गायन्, स्तम्भान् आरूढः, भूमौ पतितः, कपिस्वभावं दर्शयामास। ततः दशमं सर्गं समाप्त्वा, वाल्मीकिरामायणे सुन्दरकाण्डे एकादशः सर्गः श्रोतव्यः। ततः तां बुद्धिं परित्यज्य महाकपिः तत्रैव स्थित्वा, सीतां प्रति अन्यां चिन्तां प्रविवेश। साऽपि दीप्तिमती स्त्री, रामवियोगेन, न शयेता, न खादेयात्, न विभूषां धारयेत्, न पानं पिबेत्। सा नान्यं पुरुषं समीपं गच्छेत्, नापि देवेश्वरम्; रामसमो हि अमराणां मध्ये कश्चन नास्ति। 'एषा अन्यैव' इति निश्चित्य, कपिश्रेष्ठः, सीतां द्रष्टुकामः, तस्मिन् मदमण्डपे पुनः विचचार। तत्र काचित् स्त्रियो विनोदयुक्ताः, काचित् गीतक्लान्ताः, काचित् नृत्यक्लान्ताः, तथा काचित् मदविह्वलाः दृष्टाः।