एवं, हे राजर्षे, सगरस्य पुत्राः सर्वत्र भूमौ खनन्तः, पर्वतसमाकीर्णां सम्पूर्णां जम्बूद्वीपां विचरन्ति स्म। तदा सर्वे देवा गन्धर्वासुरनागसहिताः, उद्विग्नचित्ताः, ब्रह्माणं पितामहम् उपजग्मुः। ते सर्वे विमनसः सन्तः, भयाकुलाः, तं महात्मानं पितामहम् अभ्यर्च्य, इदं वाक्यम् ऊचुः— "भगवन्, सगरस्य पुत्रैः समग्रं भूमण्डलं खन्यते, जलचराणां च महात्मानां बहवो वध्यमानाः। यज्ञार्थस्य अश्वस्य चापहृतस्य कारणेन, सर्वे भूतानि सगरपुत्रैः पीड्यन्ते।" एतस्मिन्नन्तरे, वाल्मीकीय रामायणे, बाले काण्डे, चत्वारिंशः सर्गः प्रवर्तते। तेषां देवानां वचनं श्रुत्वा, भगवतः ब्रह्मणः प्रीतिपूर्वकं प्रत्युवाच— मृत्युवशविमूढान् तान्, "एषा भूमिः सर्वा विज्ञानिनः वासुदेवस्य; सा माधवस्य धर्मपत्नी, स एव भगवाञ् स्वामी। कपिलरूपधारी स एव भगवान् भूमिं धारयति, तस्य कोपाग्निना सगरपुत्राः दग्धाः स्युः। तदा प्राचीनं भूमिविभागं दृष्ट्वा, सगरपुत्राणां विनाशं द्रक्ष्यन्ति दूरदर्शिनः।" पितामहस्य वचः श्रुत्वा, त्रयस्त्रिंशत् श्रेष्ठा देवाः हर्षपूर्णाः यथागतं प्रतिनिवृत्ताः। ततो भूमौ विदारितायां सगरपुत्राणां घोरः शब्दः अभवत्, मेघगर्जनसन्निभः। तदा सर्वे सगराः पृथिवीं विदार्य, भूमण्डलं परिभ्रम्य, स्वपितरं समुपेत्य ऊचुः— "वयं सम्पूर्णां पृथिवीं विचरित्वा, सर्वान् देवदानवराक्षसपिशाचनागसर्पान् च हत्वा, तव अश्वं न पश्यामः; न च तं यः हरति। किम् अस्माभिः कर्तव्यम्? त्वं साधु विचिन्तय।" सगरः तेषां पुत्राणां वचः श्रुत्वा, कोपसमन्वितः, रघुनन्दन, प्राह— "पुनः खनध्वं, शुभं वः भूयात्; भूमेः तले विदारयन्तः, यदा अश्वचौरं प्राप्स्यथ, तदा कृतार्थाः प्रत्यागच्छत।" पितुः आज्ञां लब्ध्वा, षष्टिसहस्राणि पुत्राणि सगरस्य, अधोलोकं प्रति वेगेन प्रस्थितवन्तः। खनन्तः ते महान्तं गजम् अपश्यन्, पर्वताकारं, विकटनेत्रं, पृथिवीं धारयन्तं। स महागजः विकटनेत्रः, पर्वतवनसमायुक्तां समग्रां पृथिवीं शिरसा ववहारे। स किल, काकुत्स्थ, दिशाम् सन्धिषु विश्रान्त्यर्थं शिरः कम्पयति चेत्, तदा पृथिवी कम्पते। तं दिशापालं महागजं सम्पूज्य, प्रदक्षिणीकृत्य, ते पुनरपि अधोलोकं विविशुः। ततः पूर्वदिशं विदार्य, दक्षिणां च विदारयन्तः, तत्रापि महान्तं गजं दृष्टवन्तः। तं महात्मानं महापद्मं पर्वतसन्निभं पृथिवीं शिरसा ववहन्तं दृष्ट्वा, परमाश्चर्ययुक्ताः अभवन्। तं च प्रदक्षिणीकृत्य, सगरस्य पुत्राः पश्चिमदिशं विदारयामासुः। तत्रापि पश्चिमदिशि, सौमनसं नाम महागजं पर्वताकारं दृष्ट्वा, तमपि प्रदक्षिणीकृत्य, पृच्छन्तः, तं निर्भयं दृष्ट्वा, सोमदिशं प्रति खनितुम् आरब्धवन्तः। उत्तरदिशि, हे रघुनन्दन, श्वेतवर्णं भद्रं नाम शुभलक्षणं गजं दृष्टवन्तः, स च पृथिवीं ववहारे। तमपि प्रणम्य, प्रदक्षिणीकृत्य, भूमेः तले विदारयन्तः, प्रख्यातां ईशानदिशं प्रति सर्वे सगरपुत्राः क्रोधसमन्विताः भूमिं खनितुम् आरब्धवन्तः। तत्र, सर्वे सगरपुत्राः महात्मानः, बलवन्तः, वेगेन, कपिलं नित्यं वासुदेवं दृष्टवन्तः। तस्य भगवतः समीपे अश्वम् अपि विचरन्तं दृष्ट्वा, सर्वे अतुलां हर्षमापन्नाः। तं यज्ञविघ्नकर्तारं विज्ञाय, क्रोधविस्फुरितलोचनाः, कुदालप्लुग्भिर्द्रुमशिलाभिः सशस्त्राः, तं प्रति धावितवन्तः। कोपात् अभ्यधावन्त, "तिष्ठ तिष्ठ! त्वं हि अस्माकं यज्ञाश्वं चोरयित्वा अत्र स्थितः!" इत्युक्त्वा, "दुष्टात्मन्! वयं सगरस्य पुत्राः प्राप्ताः," इति चोचुः। तत् श्रुत्वा, कपिलः, रघुनन्दन, महाक्रोधेन निनादम् अकरोत्। तेन अनन्तवीर्येण महात्मना कपिलेन, सर्वे सगरपुत्राः, काकुत्स्थ, भस्मीकृताः अभवन्। अथ वाल्मीकीय रामायणे, बाले काण्डे, एकचत्वारिंशः सर्गः प्रवर्तते। सगरः, स्वपुत्राणां दीर्घकालं अप्राप्तिं विज्ञाय, तेजस्विनं पौत्रं प्रति वाक्यम् अब्रवीत्— "त्वं वीर्यवान्, विज्ञानसम्पन्नः, पितृभ्यः समद्युतिर्भवः। यया पन्था अश्वः नीतः, तां पितृपथां अन्वेषय।" "भूमौ च बलिनः महात्मानः निवसन्ति; तेषां प्रतिरोधाय, खड्गं धनुः च गृहाण।