राघवकुलशिरोमणे राम! सगरस्य षष्टिसहस्रपुत्राः पृथिवीं षष्टियोजनसहस्रपरिमाणां विदार्य, उत्तमं रसातलप्रदेशमधिगच्छन्। तथा, नृपशार्दूल, ते राजपुत्राः सर्वत्र खनन्तः, गिरिसंकीर्णां समग्रां जम्बूद्वीपां विचरन्तः। तदा सर्वे देवा गन्धर्वैः, असुरैः नागैश्च सह, चित्तविक्षेपेण प्रपितामहमभ्ययन्। ते दुःखितमुखाः भीताः तं महात्मानं प्रपितामहम् शरण्यं शरणं जग्मुः, वचः चेदम् ऊचुः— "भगवन्! सर्वा पृथिवी सगरपुत्रैः खन्यते, जलचराश्च बहवो महात्मानः निहन्यन्ते। यज्ञस्य हेतुभूतः अश्वः कश्चित् हरति; एवं सर्वे प्राणिनः सगरपुत्रैः पीड्यन्ते।" एवं देववचनं श्रुत्वा, पूज्यः प्रपितामहः ब्रह्मा, मृत्युप्रभावविमूढानां तेषां देवतानां प्रत्युवाच। "एषा सर्वा पृथिवी विष्णोः वासुदेवस्य; सा माधवपत्नी, स एव भगवान् पतिः। स कपिलरूपधारी सततं पृथिवीं धारयति; तस्य रोषाग्निना सगरपुत्रा दग्धा भविष्यन्ति। प्राचीनं पृथिव्याः विभागं द्रक्ष्यथ, सगरपुत्रविनाशं च दूरदर्शिभिः पूर्वं ज्ञातम्।" एतद्ब्रह्मवचनं श्रुत्वा, त्रयस्त्रिंशत् श्रेष्ठाः देवा, परमप्रहृष्टाः स्वस्थानं पुनरयन्। तदा सगरपुत्राणां पृथिवीं विदारयतां महती निर्घोषः अभवत्, यथा गर्जितं मेघानाम्। ततः सर्वे सगराः पृथिवीं विदार्य, परितः परिभ्रम्य, पितरं समुपगम्य ऊचुः— "वयं समग्रां पृथिवीं विचरितवन्तः, सर्वे च बलवन्तः—देवा, दानवाः, राक्षसाः, पिशाचा, सर्पा, नागाश्च—वयं हतान्। न तु अश्वं पश्यामः, नापि तं हरितारम्; किं कर्तव्यम्? भवतः मतिं अनुस्मरामः।" सुतवचनं श्रुत्वा, सगरः क्रोधसंयुक्तः, राघवनन्दन, उवाच—"पुनः खनध्वं, शुभं वो अस्तु; भूमेः तलं विदारयत। यदा अश्वहरं प्राप्स्यथ, कृतकृत्याः प्रत्यागच्छत।" पितुर्वचनं श्रुत्वा, सगरस्य महात्मनः, षष्टिसहस्रपुत्राः वेगेन अधः लोकं प्रति जग्मुः। ते खनन्तः, महान्तं गजं दृष्टवन्तः, गिरिसदृशं, विकटनेत्रं, यः पृथिवीं धारयति। स महागजः विकटनेत्रः, गिरिकाननसंयुक्तां पृथिवीं शिरसा बिभ्रत्। यदा स महागजः विश्रान्त्यर्थं शिरः कम्पयति, तदा दिशां संधौ, पृथिवी कम्पते, काकुत्स्थ। तं दिशां पालयन्तं महागजं समभिवन्द्य, प्रदक्षिणीकृत्य, ते पुनः अधोलोकं प्रति जग्मुः। पूर्वदिशं विदार्य, दक्षिणां पुनः विदारयन्तः, दक्षिणदिशि अपि महान्तं गजं दृष्टवन्तः। तत्र महात्मानं महापद्मं पर्वतसन्निभं, पृथिवीं शिरसा बिभ्रतं दृष्ट्वा, परमाश्चर्येण पूर्णाः अभवन्। तं च महात्मानं प्रदक्षिणीकृत्य, सगरस्य षष्टिसहस्रपुत्राः पश्चिमदिशं विदारयन्तः जग्मुः। पश्चिमदिशि अपि, सुमहान् सौमनसः दिशिगजः पर्वतसन्निभः दृष्टः। तं प्रदक्षिणीकृत्य, पृष्ट्वा, तं अक्षतं दृष्ट्वा, चन्द्रदिशं प्रति खनितुम् आरब्धवन्तः। उत्तरदिशि, राघवश्रेष्ठ, श्वेतवर्णं भद्रं दृष्टवन्तः, शुभलक्षणं, पृथिवीं बिभ्रतं। तं अभिवाद्य, प्रदक्षिणीकृत्य, षष्टिसहस्रपुत्राः भूमेः तलं विदारयन्तः अगच्छन्। ततः प्राचीमिश्रां सुप्रसिद्धां दिशं प्रति, सर्वे सगरपुत्राः कोपसंयुक्ताः भूमिं खनन्तः जग्मुः। तत्र सर्वे महात्मानः, बलवन्तः, वेगशालिनः, कपिलं, नित्यं वासुदेवमेकं, दृष्टवन्तः। तस्य भगवतः समीपे अश्वं विचरन्तं दृष्ट्वा, सर्वे, राघव, अतुल्येन हर्षेण पूर्णाः अभवन्। तं यज्ञविघ्नकर्तारं ज्ञात्वा, क्रोधसंयुक्तलोचनाः, मुसलप्लुग्भिः द्रुमशिलाभिश्च, तं प्रति अभ्यधावन्। ते क्रुद्धाः, "तिष्ठ तिष्ठ! त्वं नः यज्ञाश्वं हृतवान्!" इति उच्चैः चुक्रुशुः। "दुष्टबुद्धे! जानिहि अस्मान् सगरस्य पुत्रान् आगतान्!" इत्युक्त्वा, तेषां वचः श्रुत्वा, कपिलः, राघव— महाक्रोधसंयुक्तः, निनादं घोरं मुमोच। तदा तेन अपरिमितेन महात्मना कपिलेन, सर्वे सगरपुत्राः, काकुत्स्थ, भस्मसात्कृता अभवन्। एतस्मिन्नेव समये, सगरः, पुत्राणां चिरकालं अनागतत्वं ज्ञात्वा, तेजस्विनं पौत्रं प्रति उवाच— "त्वं वीरः, विद्यामानः, पितामहानां समतेजाः; तं मार्गं अन्विष्य, येन अश्वः हृतः, पितृपथम् अनुगच्छ।