तत्र तासां स्त्रीणां शरीराणि, वस्त्राणि, भूषणानि, माल्यांश्च स्वेषु स्वेषु स्थानेषु सन्ति अपि, तदा एकस्याः अन्यस्याः च विशेषः न ज्ञातुं शक्यते स्म। रावणः सुखेन शयानः तासां नानावर्णानां स्त्रीणां मध्ये, या इव सुवर्णदीपशोभिताः, ताः निमीलिताक्ष्यः इव दृश्यन्ते स्म। राजपुत्र्यः, ऋषिपुत्र्यः, देवपुत्र्यः, गन्धर्वपुत्र्यः, दानवपुत्र्यश्च, सर्वाः कामाभिभूताः तेन रावणेन स्वीकृताः। ताः सर्वाः रावणेन, यो युद्धकाङ्क्षी, काममत्ताः, प्रमदाभिभूताः च आनीताः आसन्। तासु काचित् अपि न तस्य बलात्, वीर्येण, अन्येन वा कामेन प्राप्ता, न च काचित् अपूर्वा; केवलं जनकात्मजा तत्र अपूर्वा आसीत्। न काचित् तासु नीचजातिः, न च रूपहीना, न च अविनया; न च काचित् अव्रता, न च तस्य अप्रिया। तदा वानराधिपः चिन्तयामास—यदि धर्मपत्नी राघवस्य एवं रूपवती, तर्हि राक्षसराजस्य एता भार्याः नूनं कुलीनाः इत्येवं स सत्त्ववान् मनसि न्यधात्। पुनः सः गोप्तरूपधारी विचारयामास—नूनं सीता गुणैः श्रेष्ठा; तथापि अयं महात्मा लङ्केश्वरः तस्याः महदधर्मं कृतवान् इति। एवं दशमः सर्गः श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे सुन्दरकाण्डे समाप्तः। तत्र हनुमान् दिव्यरत्नविभूषितं, स्फटिकसदृशं, सुराणां योग्यं शय्यानं ददर्श। तस्य शय्यायाः उपरि दन्तराजतपट्टाभिरलङ्कृतानि, वैडूर्यपीठानि, महाधन्याय उपयुक्तानि आसन्। तस्य एका पार्श्वे, दिव्यपुष्पमालाविभूषितं, ताराराशिमध्ये चन्द्रमिव, शुभ्रं छत्रं ददर्श। सुवर्णपरिवृतं, भास्करसमप्रभं, अशोकमाल्यशोभितं परमासनं अपि सः पश्यति स्म। तत्र यक्षच्छत्रधरैः सर्वतः विचित्रचामरैः, बहुविधगन्धैः, उत्तमधूपैः च सुरभितं तदासनं आसीत्। उत्तमच्छदनैः, मृदुनाजिनेन च आवृतं, सर्वतः सुमनःपुष्पमालाभिः शोभितं आसीत्। तस्मिन्नेवासने हनुमान् मेघसङ्काशं, दीप्तकुण्डलधारिणं, रक्तलोचनं, दीर्घबाहुं, शुभ्रराजतवस्त्रधारिणं एकं पुरुषं ददर्श। तस्याङ्गं दिव्यगन्धयुक्तेन रक्तचन्दनेन अभिषिक्तं, सायंवर्णमेघमिव विद्युत्संयुतं बभौ। दिव्याभरणविभूषितं, रूपसम्पन्नं, कामरूपिणं, वृक्षोपवनकुञ्जसंवृतं, मन्दरशैलमिव विश्रान्तं तम् अवलोकयामास। हनुमान् अपश्यत्—राक्षसाधिपः सुरापानानन्तरं तस्मिन् दिव्यशय्यायां शयानः, तेजस्वी च वीर्यशाली बभौ। हनुमान् तं रावणं, महोरगश्वासमिव श्वसन्तं, समीपगमनसमये महतीं चिन्ताम् आपद्य, सावधानः सन् शनैः अग्रे प्रस्थितवान्। ततः सः हनुमान्, उच्चपृष्ठे स्थित्वा, वेदिकायाः अधः शरणं गत्वा, मदमत्तं राक्षसेन्द्रव्याघ्रं निरीक्ष्य तस्थौ। राक्षसराजस्य सा शोभना शय्या, तस्य शयानस्य, महानदीस्रोतस इव, गजेन्द्रेण सह विश्रान्तेन शोभते स्म। हनुमान् तस्य महात्मनः राज्ञः सुवर्णवलयविभूषितौ, इन्द्रध्वजसदृशौ, विशालबाहू ददर्श। हस्तिदन्ताघातचिह्नितौ, वज्रनिर्मितप्रमाणौ, चक्रचिह्नितौ, तौ बाहू महाबलिनः आसाताम्। स्थूलौ, सुगठितौ, संयुक्तौ, बलसम्पन्नौ, सुन्दरनखाङ्गुलियुक्तौ, स्वकटकाङ्कितौ च। संयुक्तौ, मुसलसदृशौ, वर्तुलौ, गजसुन्डाविव, तौ स्फटिकशय्यायां पञ्चशिरोराजिव द्वौ सर्पौ इव प्रसारितौ। शीतलसुगन्धिसर्वोत्तमचन्दनलेपनौ, शशाङ्ककुन्दकान्तिसदृशौ, तौ शोभनाङ्गदविभूषितौ। उत्तमाभिः स्त्रीभिः पीडितौ, सुरभिगन्धलेपितौ, यक्षोरगगन्धर्वदेवदानवश्रेष्ठैः सेवितौ च तौ बाहू। तौ रावणस्य बाहू शय्यायां मन्दरगुहाशयिताविव द्वौ महोरगौ कोपाविष्टाविव दृष्टौ। ताभ्यां पूर्णबाहुभ्यां राक्षसेन्द्रः मन्दरशिखरद्वययुक्तमिव गिरिं शोभते स्म। माङ्गल्यचम्पकगन्धयुक्तौ, उत्तमबकुलगन्धसङ्कुलौ, सुभक्ष्यपेयगन्धसम्भिन्नौ च तौ। तस्य राक्षसराजस्य महन्मुखात्, शयानस्य, प्रच्छन्नश्वासः तं गृहं पूरयामास। किरीटिना, मुक्तामणिविभूषितेन, किंचित्प्रविष्टेन, दीप्तकुण्डलशोभितेन तस्य मुखमपि बभौ। रक्तचन्दनलेपनयुक्तेन, शोभनहारविभूषितेन, विस्तीर्णेन, पूर्णेन, विशालवक्षसा सः राजन् शोभते स्म। पाण्डुरपीतकौशेयवस्त्रैः, घातितपार्श्वे, सुसंवृतः, महतीनां वस्त्राणां मध्ये तिष्ठति स्म। सः श्वसन्, महोरग इव, तिलपिञ्जरसमूहसदृशः, गङ्गातटे शयानः गजेन्द्र इव दृश्यते स्म। चतुर्भिः सुवर्णदीपैः सर्वतः प्रकाशितः, मेघ इव विद्युत्संयुक्तः तस्य सर्वाङ्गं बभौ। तस्य महात्मनः राक्षसाधिपतेः पादयोः, प्रियाभिः पत्निभिः, तस्य गृहे दृष्टाः। तासां मुखानि पूर्णचन्द्रसदृशानि, दिव्यकुण्डलविभूषितानि, अम्लानमाल्यभूषणानि च वानरश्रेष्ठः अपश्यत्। नृत्यगीतविशारदाः, राक्षसेन्द्रबाहुपरिसक्ताः, दिव्याभरणभूषिताः, ताः विश्रान्ताः वानरः अपश्यत्। एवं हनुमता तत्र रावणस्य अन्तःपुरे दिव्यशय्यायां शयानस्य राक्षसाधिपतेः, तस्य पत्नीनां च, सौन्दर्यसमृद्धिं, विभूतिं च, सम्यक् निरीक्ष्य, मनसि चिन्तनं कृतम्।