हनुमान् तदा तस्य राक्षसराजस्य महद् अन्तःपुरं प्रविश्य, तत्र रमणीयाङ्गनानां मुखानि ददर्श—येषां मुखानि पङ्कजसुगन्धीनि, दन्तैः संवृतानि, नेत्रैः अपिहितानि, सौन्दर्येण शोभमानानि च। रात्र्याः अन्ते तेषां मुखानि विकसितपङ्कजसदृशानि बभूवुः; पुनः पत्राणि संकुच्य यथा रात्रौ, तथा तानि पुनरपि अभवन्। तेषां पङ्कजसदृशानि मुखानि मुग्धमधुकरैः पुनः पुनः स्पृश्यन्ते स्म, यथा ते विकसितपङ्कजानि सदा स्पृशन्ति। एवं महाकपिः श्रीमान् हनुमान् तर्कयामास—एते गुणैः वारिजसम्भवानां तुल्या इति। सा सभा ताभिः स्त्रीभिः भूषिता तस्य महाकपेश्च दिव्यनभः निर्मलताराभिरलंकृतमिव विरराज। ताभिः परिवृतः राक्षसेन्द्रः तु नभस्य ताराभिः परिवृतः ताराधिप इव प्रभया बभौ। हनुमान् तदा चिन्तयामास—'एता याः समागताः, ताः स्वर्गात् पतिततारासदृशाः, शेषसुकृतसंवलिताः इव दृश्यन्ते।' यथा शुभताराणां ज्योतिः वर्णः प्रभा च सुस्पष्टं दृश्यन्ते, तथा तेषां स्त्रीणां कान्तिः सौन्दर्यं च तत्र बभूव। केचित् विकीर्णकेशाभरणाः, केचित् प्रस्रस्तमणिवलयाः, मदमर्दितमनसः क्रीडारतसमये सुप्ता आसन्। केचन भ्रंशिततिलकाः, केचन विचलितनूपुराः, केचन पार्श्वे पतितहाराः ताः परमाङ्गनाः। अन्याः मुक्ताहारैः भूषिताः, केचन प्रस्रस्तवस्त्राः, विमुक्तमेखलाः, यौवनारम्भिण्य इव दृश्यन्ते। केचन न कर्णाभरणधारिण्यः, केचन भग्नमालाः, दन्तिनः महावने विकसितलतानां पुष्पाणि यथा पदैः मृदितानि, तथा ताः। केचन हाराः शशांककान्तयः स्तनयोः मध्ये सुप्तहंसानिव शोभन्ते। अन्येषां वैडूर्यरत्नानि कदम्बपक्षिणः इव, सुवर्णसूत्राणि च चक्रवाकयुगलानि इव आभासन्ते। हंसैः कारण्डवैः च, चक्रवाकैः भूषिताः, तासां स्फिक्पृष्ठयोः नदीतीरस्य सिक्तवालुकामिव शोभन्ते। सुवर्णपद्मजालैः नूपुरैः शोभिता, ताः सुतीरनद्यः इव सुप्ता, भावनां कीर्तिं च गृह्णन्त्यः। कोष्ठकान्तयः काञ्चनमणिमालाः कोमलाङ्गेषु स्तनाग्रेषु च शोभन्ते। केषाञ्चित् वस्त्रान्ताः मुखनिःश्वासेन कम्पिताः, पुनः पुनः मुखोपरि पतन्ति स्म। तासां पत्नीनां वस्त्रान्ताः पताकासदृशाः, नानारूपकाञ्चनवर्णाः, मुखमूलदेशे विराजन्ते। केषाञ्चित् कर्णाभरणानि मृदुना मुखनिःश्वासेन कम्पमानानि, सौम्यप्रभाणि कम्पन्ति स्म। तासां मुखनिःश्वासात् शर्करामध्वासवगन्धः स्वाभाविकः मधुरः सुरभिः च निष्पतन्, तदा रावणं तुष्टाव। रावणस्य केचन स्त्रियः स्वमुखानि रावणमुखसदृशानि, प्रतिद्वन्द्वीमुखगन्धान् पुनः पुनः जिघ्रन्ति स्म। ताः कुलाङ्गनाः रावणस्नेहबद्धचित्ताः, स्वेच्छया न सञ्चरन्ति, सहधर्मिण्याः इच्छानुसारं एव वर्तन्ते स्म। केचन तत्र स्त्रियः परस्परमङ्गलाभरणेषु विश्रान्ताः, शोभनवस्त्रेषु च। अन्यया अन्यस्याः उरसि शयाना, अन्यया बाहौ, अपरया जानुपृष्ठे, अपरया स्तनयोः विश्रान्ता। ताः परस्परमूरुस्कन्धनितम्बपृष्ठेषु शय्याः, मदमर्दिताः स्नेहबद्धाश्च, अङ्गानि परस्परं आलिङ्ग्य सुप्ताः। परस्परसंपृक्ताङ्ग्यः ताः सुकुमाराः स्त्रियः परस्परस्पर्शसुखानन्दनाः, बाहुभिः परस्परम् आलिङ्ग्य, सर्वाः सह सुप्ताः। तासां स्त्रीणां पुष्पमालिका इव, बाहुप्रसारैः संयोजिता, मदमत्तमधुकरैः समाकीर्णा, शोभन्ते स्म। वसन्ते विकसितलतानां गुच्छाः यथा वायुसंयोगेन परस्परं संलग्नाः, तथा ताः स्त्रियः पुष्पाणि परस्परं संलग्नानि। रावणस्य ताः स्त्रियः शोभनस्कन्धाः परस्परं आलिङ्ग्य, मधुकरैः समाकीर्णा, वायुनाऽपि कम्पिता, वनमिव बभूवुः। तत्र तासां आभरणदेहवस्त्रगन्धेषु, कस्याः कस्याः वा भेदो न शक्यः कर्तुम्। रावणः सुखोपविष्टः, ताः स्त्रियः विविधवर्णाः, सुवर्णदीपशिखाः इव, अनिमिषनेत्राः इव बभुः। राजर्षिदेवगन्धर्वदानवानां कन्यकाः अपि, कामवशेन, तस्यासन्। रावणेन संग्रामकामिना गृहीतानि तानि सर्वाणि स्त्रियः, काममत्ताः, केचन प्रलोभनवशात् उपनयिता अपि। न ताः स्त्रियः बलात्, वीर्यतः, अन्येन वा कामेन प्राप्ताः; न च ताः तस्य नूतनाः, जनकात्मजा विना। न तत्र कश्चित् निचः, न विरूपा, नाक्रान्तशीलाः, न च तस्य भार्याभूता या गुणहीना, न च अप्रिया। तदा महाकपिः चिन्तयामास—'यदि धर्मिष्ठा राघवस्य भार्या एषा, तर्हि राक्षसराजस्य एता भार्याः सुत्प्रभवाः एव' इति। पुनः सः गूढरूपमास्थाय विचारयामास—'नूनं सीता धर्मेण श्रेष्ठा; अयं तु लङ्काधिपः महात्मा तस्याः प्रतिकूलं पापकृत्यं कृतवान्' इति। एवं दशमः सर्गः श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे सुन्दरकाण्डे समाप्तः। तत्रैव हनुमान् दिव्यरत्नैः भूषितं, स्फटिकसदृशं, सुराणां योग्यं, शोभनं शय्याम् अपश्यत्।