तदा स हनुमान् तस्य रावणस्य राजधानेः प्रविश्य, तत्र दिव्यं सभागृहं दृष्टवान्। तस्याः सभायाः स्तम्भाः पक्षवद् उच्चैः समुत्थिताः, आकाशमिव आरोहतः प्रतीताः। सा सभाः विशालैः चर्मणां विस्तारैः आच्छादिता, भूमेः चिह्नैः अंकिता च बभौ। सा पृथिव्याः सदृशी विस्तीर्णा, गृहैः च विभागैः च पूर्णा, मदोन्मत्तपक्षिणां निनादैः प्रतिध्वन्यमाना, दिव्यगन्धैः सुरभिता च आसीत्। तत्र महतीं महागुणवतीं च आसनच्छादनैः भूषितां, राक्षसेन्द्रेण सेवितां, शुद्धां शुक्लां हंसवत्, अगुरुधूमगन्धयुक्तां सभां दृष्टवान्। पत्रपुष्पैः अर्पणैः शोभिता सा सभाः, दीप्त्या च विषमवर्णैः विभूषिता, मनः प्रमोदन्या इन्द्रियाणां च प्रियदर्शना आसीत्। सा दिव्या सभा दुःखं नाशयन्ती, श्रीं जनयन्ती, पञ्चेन्द्रियाणां पञ्चविषयान् परमान् तृप्तिम् अददात्। रावणरक्षितं तद् गृहम् मातरं यथा तान् पोषयामास; हनुमान् मनसा चिन्तयामास—"इदं स्वर्गः, देवालयः, इन्द्रपुरी वा, परमं पदम् इति।" सः विचिन्त्य तत्र सुवर्णदीपान् अपश्यत्; ते दीपाः, रावणस्य तेजसा, विभूषणानां च प्रभया, सभां ज्वलन्तीमिव प्रतिपेदिरे। तत्र सहस्रं महाभागानां स्त्रीणां विविधानां वर्णमाल्यानां, विविधाभरणधारिणीनां, शय्यानां उपरि उपविष्टान् दृष्टवान्। अर्धरात्रे ताः मदनिद्राभिः आक्रान्ताः, क्रीडानिवृत्ताः, सुप्ताः स्थूलनिद्रया स्थगिताः आसन्। सा सुप्तस्त्रीसमूहः मौनेन भूषिता, महापद्मवनस्थ हंसभ्रमराणाम् इव शान्तिम् आदधात्। हनुमान् तेषां मुखानि अपश्यत्—पद्मगन्धीनि, संवृत्तदन्तानि, निमीलितलोचनानि, सुशोभनस्त्रीणां मुखानि। निशाः अन्ते तेषां मुखानि विकसितपद्मानि इव बभुः; पुनः पत्राणि संकुच्य रात्रौ पुनरपि तादृशानि जातानि। तानि पद्मसदृशानि मुखानि पुनः पुनः मदान्धभ्रमरैः यथोचितं स्पृह्यन्ते, यथा विकसितपद्मानि। एवं स महाकपिः तेषां गुणैः जलजोत्पन्नानां सदृशतां विवेच्य चिन्तयामास। सा सभा ताभिः स्त्रीभिः भूषिता, शरत्कालीनं निर्मलमम्बरं ताराभिः शोभितमिव बभौ। ताभिः परिवृत्तः राक्षसेश्वरः तारापतिरिव ताराभिः परिवृतः अदृश्यत। ताः समवेताः हनुमान् चिन्तयामास—"इमे पतिततारासदृशाः, पुण्यशेषैः परिवृताः इति।" यथा महान्तः शुभाः ताराः प्रकाशन्ते, तथा तेषां स्त्रीणां कान्तिः शोभा च तत्र व्यज्यन्त। केचित् विमुक्तकेशमालाः, विक्षिप्तमणिविभूषणाः, मदक्रीडाकाले निद्राभिः आक्रान्तमनसः तत्र शयाना आसन्। केचन ललाटतिलकं लिप्तमासन्, केचन नूपुराः विक्षिप्ताः, केचन मुक्ताहाराः पार्श्वे पतिताः। अन्याः मुक्ताहारैः भूषिताः, केचन वस्त्राणि विवृत्तानि, केचन उपवितानि विमुक्तानि, यौवनारम्भिण्यः इव वहमानाः। केचन कुण्डलरहिताः, केचन भग्नमालाः, महावने नागराजेन पद्मिनीविनष्टमिव। केचन हाराः शशाङ्करश्मिसदृशाः स्तनयोरन्तरे सुप्तहंसानिव बभुः। अन्येषां वैडूर्यरत्नानि कदम्बपक्षिणः इव, सुवर्णसूत्राणि चक्रवाकयुगलानि इव बभुः। हंसैः कारण्डवैः च, चक्रवाकैः भूषिताः, तासां श्रोणिपृष्ठयोः तटाकानां वालुकाकूलानि इव बभुः। केचन सुवर्णपद्मैः मणिजालवत् भूषिताः, शोभनकूलनद्यः इव, भावनां कीर्तिं च आलम्ब्य शयाने आसन्। केचन मृदुलाङ्गेषु स्तनाग्रेषु च विभूषणपङ्क्तयः मणिमालावत् शोभन्ते। केचन वस्त्रान्ताः मुखनिःश्वासवातेन पुनः पुनः मुखोपरि विचलन्ति। तासां पत्नीनां वस्त्रान्ताः पताकावत्, विविधसुवर्णवर्णाः, मुखमूलदेशे दीप्तिमन्तः बभुः। केचन स्त्रीणां कुण्डलानि मन्दमन्दं मुखनिःश्वासेन कम्पमानानि बभुः। तासां मुखनिःश्वासात् शर्करामदगन्धः स्वाभाविकः मधुरः सुरभिः च सम्प्रवृत्तः, तस्मिन्काले रावणं मोदितवान्। रावणस्य केचन पत्न्यः, रावणमुखसदृशमुख्यः, प्रतिद्विषत्स्त्रीमुखगन्धं पुनः पुनः जिघ्रन्ति स्म। ताः कुलस्त्रियः रावणेषु मनसा निबद्धाः, स्वेच्छया न स्वयम्, केवलं सपत्नीनां इच्छानुसारं वर्तन्ते स्म। केचन तत्र स्त्रियः परस्परमालम्ब्य भूषितभुजाः, शोभनवस्त्राणि च, सुप्ताः आसन्। एकया अन्याया उरसि शयिता, अन्यया बाहुं आलम्ब्य, अन्यया जानुपृष्ठे, अन्यया स्तनयोः शयिता। ताः परस्परं जङ्घास्पर्शेन, पार्श्वेन, श्रोण्या, पृष्ठेन, अंगैः च आलिङ्ग्य, मदस्नेहाभिः आक्रान्ताः आसन्। ताः परस्परशरीरस्पर्शे रममाणाः, सुकुमारकटितट्यः, बाहुभिः आलिङ्गिताः, सर्वाः सह सुप्ताः। सा स्त्रीमाला, परस्परबाहुपाशैः गुञ्जितभ्रमरैः पुष्पमालावत् शोभिता। वसन्ते विकसत्कुसुमलतागुच्छाः यथा, परस्परसम्भिन्नपुष्पाः वातेन संलिन्धमानाः, तथा ताः स्त्रियः परस्परसम्भिन्नपुष्पाः शोभन्ते स्म।