स तु हनुमान् तदा सुवर्णकाञ्चनकाचमयैः सन्निविष्टैः सुसूक्ष्मजालकवातायनैः, नीलमणिस्फटिकवेदिकाभिः, महाभागैश्च नीलमणिभिः समलङ्कृतं तं दिव्यगृहं प्रविवेश। स तु गृहः, अद्भुतशोभिना प्रवालमणिसंछन्नः, महार्हरत्नैः, अप्रतिममुक्ताफलैः च सर्वतः प्रभामानः, हस्ततलवद् दीप्त्या समुल्लसति स्म। तत्र रक्तचन्दनस्य सुरभिणा धूपेन, सुवर्णवर्णगन्धेन च, मङ्गलगन्धैः परिमृज्यमानः, स गृहः नवसूर्यसमानः प्रज्वलितः अभवत्। विविधैः शोभनैः शुभरूपैः प्रासादैः समलङ्कृतं तं दिव्यं पुष्पकं विमानं महाकपिः समारुह्य, तत्र स्थित्वा, सर्वत्र पानभोजनबलिप्रसूतां सुरभिं गन्धमवगच्छत्। स तु दिव्यं सम्यक् मिश्रितं गन्धमपायात्, सा गन्धा मनोज्ञा वातवत् प्रियसखेव सख्यं कृत्वा तत्र समुपस्थितवती। स तु “इह आगच्छ” इति उक्त्वा, यत्र रावणः तत्र प्रतस्थे; तत्र गच्छन्, स महद् पुण्यं सभामण्डपमपश्यत्। सा तु सभा रावणस्य, प्रियायाः स्त्रियाः सदृशी शोभायुक्ता, रत्नशिलास्तरणैः, सुवर्णजालकवातायनैः च दीप्तिमती। तस्याः तले स्फटिकमयी भूमिः दन्तान्तरसदृशी, मुक्ताहिरण्यप्रवालरजतसुवर्णैः च भूषिता। तत्र अनेकरत्नस्तम्भैः, बहुसंख्या महाप्रासादैः, समैः ऋजुभिः उन्नतैः, सर्वतः शोभनैः समलङ्कृता सा सभा आसीत्। स्तम्भा ऊर्ध्वं पतत्रिवद्व्याप्ताः, आकाशमिव आरोहन्तः, भूमिचिह्नैः महाविस्तीर्णा आसनच्छदनैः विचित्रिताः। सा सभा पृथिव्याः सदृशी विस्तीर्णा, गृहग्रामसमाकीर्णा, मदोत्कण्ठितद्विजगोष्ठीशब्दिता, दिव्यगन्धैः सुरभिणी च। मूल्यवत्यः आसनच्छदनाः तत्र, राक्षसेन्द्रसेविता, शुद्धा शुक्लहंससदृशी, धूम्रागुरुधूपगन्धयुक्ता। पत्रपुष्पबलिभिः समर्पितं, प्रभासम्पन्नं किंचित् पिङ्गलम्, वर्णैः मनोहरं, इन्द्रियाणि मनोहरयन्ति। सा दिव्या सभा, दुःखं नुदन्ती, श्रीं जनयन्ती, पञ्चेन्द्रियाणि पञ्चभिः उत्तमविषयैः तर्पयन्ती। रावणरक्षितं तद् गृहं, मातरं यथा, सर्वान् पोषयति स्म; “एष स्वर्गो देवलोकः, इन्द्रपुरी वा, परमं प्राप्तिः वा” इति हनुमान् चिन्तयामास। सः तत्र चिन्तयन्, सुवर्णदीपान् अपश्यत्; दीपप्रभया, रावणस्य तेजसा, भूषणदीप्त्या च, सा सभा दग्धेव प्रतितिष्ठति स्म। तत्र सः, शय्योपविष्टाः सहस्रं सुभगस्त्रीणां विविधान् वर्णवस्त्रगुण्डलाभरणैः विभूषिताः, नानारूपविलासिनीः च, अपश्यत्। अर्धरात्रे, रात्रेः मध्यभागे, ताः मदमत्ताः निद्रालसाः, क्रीडाविरामात् सुप्ताः, निद्राबलसमन्विताः आसन्। सा सुप्तस्त्रीसमूहः मौन्यालङ्कृतः, महापद्मवनस्थ हंसभ्रमरसमूहमिव, शान्त्या शोभते स्म। हनुमान् तासां मुखानि पङ्कजनिभानि, बद्धदन्तानि, नयननिमीलितानि, सुरभिणि च, निरीक्ष्य। रात्र्यन्ते तासां मुखानि विकसितपद्मानि इव अभवन्, पुनः पत्राणि संकुच्य रात्राविव जातानि। तानि पङ्कजमुखानि पुनः पुनः मदोत्कण्ठितैः भ्रमरैः यथा विकसितपद्मानि, स्पृश्यन्ते स्म। एवं स महाकपिः तासां गुणैः वारिजोत्पन्नानां सदृशत्वं तर्केण निश्चितवान्। सा सभा ताभिः स्त्रीभिः समलङ्कृता, शरद्विशदाकाशे तारा इव, हनुमतः दृष्टौ दीप्तिमती बभौ। ताभिः परिवृतः राक्षसेन्द्रः तारागणैः परिवृतः चन्द्रमाः इव शोभते स्म। हनुमान् चिन्तयामास—“एता इह संहता नक्षत्राणि पतितानि इव, पुण्यशेषैः परिवृतानि।” यथा महाशुभनक्षत्राणां प्रकाशः वर्णः प्रभा च सुस्पष्टा दृश्यते, तथा तासां स्त्रीणां कान्तिः शोभा च तत्र बभासे। केचिद् विमुक्तकेशयः, विकीर्णमालाः, निक्षिप्तमणिभूषणाः, मदक्रीडायां निद्रया च गृहीतचित्ताः शेरते स्म। केचिद् ललाटतिलकस्मेरिताः, केचित् किङ्किणीनूपुरपरिस्रस्ताः, केचित् पार्श्वे पतितहारयुक्ताः स्त्रियः आसन्। अन्याः मुक्ताहारैः भूषिताः, केचित् वस्त्रपरिस्रस्ताः, केचित् विमुक्तबन्धाः, युवतयः प्रवहमानवत्। केचिद् कर्णाभरणरहिताः, केचित् छिन्नमालाः, पुष्पितलता इव गजेन दलिताः। केषांचित् हाराः शशाङ्ककान्तयः, स्तनयोरन्तरे सुप्तहंसवद् दृश्यन्ते स्म। अन्यासां वैडूर्यरत्नानि कदम्बपक्षिणः इव, सुवर्णसूत्राणि च चक्रवाकद्वयं इव बभासिरे। केषांचित् स्त्रीणां कटिपृष्ठयोः हंसकारण्डवचक्रवाकैः सहिताः, तटवद् सिक्तबालुकाभिः, शोभन्ते स्म। केचिद् सुवर्णपद्ममयैः किङ्किणीजालैः, शोभनतीरवद् सुप्ताः, कीर्तिसंयुताः। केषांचित् स्निग्धाङ्गुलिप्रदेशेषु, स्तनाग्रेषु च, भूषणरज्जवः विमलरत्नमालावद् दीप्तिमन्तः आसन्। केषांचित् पतितवस्त्रान्तानि, मुखनिःश्वासेन पुनः पुनः विक्षिप्तानि, मुखोपरि पतन्ति स्म। तासां पतिव्रतानां पतितवस्त्रान्तानि, पताकावद्, नानावर्णसुवर्णसमुज्ज्वलानि, मुखमूले शोभन्ते स्म। केषांचित् स्त्रीणां कर्णाभरणानि, दिव्यकान्तिसम्पन्नानि, मुखनिःश्वासेन मृदुलं कम्पमानानि, मन्दं मन्दं चलन्ति स्म। एवं हनुमान् तां रावणसभाां, स्त्रीरत्नैः, दिव्यरत्नैः, शोभाभिरतिभिः, दिव्यगन्धैः, दीपप्रभया, रावणतेजसा च, सर्वतः दीप्तिमतीं, स्वर्गसदृशीं, मनोहरां, सर्वेन्द्रियाणां परमविषयैः तर्पयन्तीं, निरीक्ष्य, तत्र विचरन्, सीतायाः अन्वेषणाय मनसा स्थितः।