तत्र हनुमान् वायुसुतः ताम् रावणनिवेशनस्य अद्भुतां शोभां दृष्टवान्। तस्य निवेशनस्य चतुर्दन्तैः त्रिदन्तैः च गजैः अनियमितैः वीरैः महायुधधरैः रक्षितं परिवेष्टितं आसीत्। रावणस्य निवासः तस्य पत्निभिः राक्षसीभिः च पूर्णः, बलात् आनिताभिः राजकन्याभिः च सर्वतः आवृतः आसीत्। तत्र स्थलः ग्राहैः मकरैः च किल किलाकुलः, विकटमत्स्यसमूहैः समाकीर्णः, वातवेगेन चलितः, सर्पसमृद्धसागरस्य सदृशः आसीत्। यत्र वैश्रवणस्य श्रीः, सोमस्य श्रीः, गरुडस्य श्रीः च निवसति, सा अव्यभिचारिणी विभूः रम्यं रावणनिवासे सदा स्थितवती। तस्य महाप्रासादस्य मध्ये हनुमान् अन्यं सुविनिर्मितं गृहं बहुध्वारयुक्तं अपश्यत्। तत्र दिव्यः विमानः पुष्पकः नाम, सर्वरत्नविभूषितः, विश्वकर्मणा ब्रह्मार्थं निर्मितः, स्थितः आसीत्। कुवेरः तं विमानं ब्रह्मपितामहात् तपसा प्राप्तवान्, रावणः तं कुवेरं बलात् जित्वा विमानं अधिगच्छत्। तस्य विमानस्य स्तम्भाः शुद्धहिरण्मयः रजतमयः च, शिल्पकुशलैः निर्मिताः, विविधमृगमूर्तिभिः अलङ्कृताः, तेजसा दीप्तिमन्तः आसीत्। सर्वतः रम्यैः प्रासादैः भूषितः, मेरु-मन्दरगिरिसदृशः, आकाशस्पृशः इव आसीत्। विश्वकर्मणा कृतः, अग्निसूर्यसमप्रभः, सुवर्णपद्मपथैः सुन्दरैः उत्तमवेदिकाभिः युक्तः आसीत्। सुवर्णकाचकृतजालवातायनैः, नीलमणिवेदिकाभिः, महाजनैः नीलरत्नैः च शोभितः। अद्भुतमूक्तामणिस्फटिकमणिभिः, अनन्यरत्नैः, सर्वत्र हस्ततलवद् दीप्तिमान् आसीत्। रक्तचन्दनस्य सुवर्णधूपस्य च गन्धेन, शुभगन्धैः, नवसूर्यसदृशः दीप्तिमान् आसीत्। विविधरम्यप्रासादैः अलङ्कृतम्, वानरश्रेष्ठः दिव्यं पुष्पकं विमानं आरोहत्। तत्र स्थित्वा स सर्वत्र सुरभि: पेय-भोज्य-नैवेद्यजन्यं गन्धं अपश्यत्। तं दिव्यं मिश्रितं गन्धं स प्राणायामेन गृहीत्वा, रम्यं वातमिव अनुभूतवान्; स गन्धः महाबलः, सखायः सख्यं प्राप्तं इव आसीत्। स हनुमान् 'इह आगच्छ' इति उक्त्वा रावणस्य स्थले अगच्छत्; तत्र प्रस्थितः महतीं शुभां सभां अपश्यत्। सा रावणस्य आसीत्, प्रियाङ्गनासदृशी, मणिपद्मपद्मपंक्तिभिः अलङ्कृता, सुवर्णजालवातायनैः दीप्तिमन्ती। तस्य भूमिः स्फटिकेन आच्छादिता, दन्तान्तरेषु स्फटिकं यथा, मुक्तामणिवैदूर्यरजतसुवर्णैः च भूषिता। बहुमणिस्तम्भैः अलङ्कृता, अनेकस्तम्भसमृद्धा, समाः, ऋजवः, दीर्घाः, सर्वतः शोभिताः। स्तम्भाः पक्षैः उन्नताः, आकाशगमनमिव, विशालमण्डपेन भूमिचिह्नितम्। सा सभा पृथिवीसदृशी, गृहग्रामसमृद्धा, मदोत्कटपक्षिणां घोषैः, दिव्यगन्धैः सुरभिता। महतीं मूल्यवस्त्रच्छादिताम्, राक्षसाधिपेन सेविताम्, शुद्धश्वेतहंससदृशीं, धूमितागारु गन्धयुक्ताम्। पत्रपुष्पनैवेद्यैः अलङ्कृता, दीप्तिमती, किंचित् वर्णान्विता, मनः प्रमोदजननी, इन्द्रियाणां प्रियवर्णैः रम्याः। सा दिव्यसभा दुःखविनाशिनी, श्रीवर्धिनी, पंचेन्द्रियाणां उत्तमविषयैः तृप्तिं ददाति। रावणेन रक्षितः सा सभा मातरं यथा पोषयति। हनुमान् चिन्तयामास—'एषा स्वर्गः, देवलोकः, इन्द्रपुरी वा, वा परमं प्राप्तिः' इति। स विचिन्तयन् सुवर्णदीपान् अपश्यत्; मायाविनः मायया जिताः इव। दीपदीप्त्या, रावणस्य तेजसा, भूषणदीप्त्या च, सभां दग्धां इव मेने। ततः स आसनस्थाः सहस्रं श्रेष्ठनारीः अपश्यत्, विविधवर्णवस्त्राभिः, माल्यैः, विविधवेषाभिः अलङ्कृताः। रात्रेः मध्यभागे, अर्धरात्रे, मदनिद्रया अभिभूताः, क्रीडायाः विरम्य, सुप्ताः, निद्रायाम् स्थिता। ताः स्त्रियः मौन्याभरणैः शोभिताः, हंसमधुपसमूह इव शान्ताः। हनुमान् तासां मुखानि अपश्यत्, पद्मगन्धयुक्तानि, दन्तान्तरेषु स्फटिकसदृशानि, नयनानि निमीलितानि। रात्रेः अन्ते, तासां मुखानि प्रसन्नपद्मानि इव आसीत्; पुनः पत्राणि संकुचितानि इव रात्रौ जातानि। तानि पद्ममुखानि पुनः पुनः मदोत्कटभृङ्गैः अभिलष्यन्ते, यथा विकसन्ति पद्मानि। एवं हनुमान् महान् गुणविश्लेषणेन ताः जलजसम्भवाः इव मेने। सा सभा ताभिः स्त्रीभिः अलङ्कृता, शरद्व्योम्नि तारा इव शोभिता। तासां मध्ये राक्षसाधिपः तारा-समूहैः परिवृतः ज्योतिष्पतिरिव दीप्तिमान् आसीत्। हनुमान् चिन्तयामास—'एताः, संहता, गगनात् पतितास्ताराः, पुण्यशेषैः परिवृताः इव।' यथा महातारा: शुभरूपा: प्रकाशः वर्णः च स्पष्टः दृश्यते, तथा तासां स्त्रीणां दीप्तिः शोभा च तत्र आसीत्। मुक्तकेशमाल्याः, विक्षिप्तमणिभूषणाः, मदक्रीडाकाले निद्रया अभिभूतमानसाः, तत्र शयाना:। कस्याः चित् भ्रूमण्डलं लिप्तम्, कस्याः चित् नूपुरः अपगच्छत्, कस्याः चित् उत्तमकण्ठमाला पार्श्वे पतिता। एवं हनुमान् वायुसुतः रावणस्य दिव्यनिवेशनस्य सौन्दर्यं, विभूतिं, तत्र स्त्रीणां शोभां च, श्रद्धया सस्नेहं सम्यक् अवलोकयन्, विचिन्तयन्, तत्र विचरति स्म।