हनूमान् तदा राक्षसानां श्रेष्ठमन्दिरं समुपलक्ष्य, श्रीमान् महाबलश्च, राक्षसराजस्य निवासं समीपमगच्छत्। तद् रावणस्य वेश्म चतुरश्रदन्तिभिः त्रिश्रदन्तिभिश्च गजैः, मुक्तैः, महायुधधरैः वीरैः रक्षितं, सर्वतः परिवृतमासीत्। राक्षसपतिसदनं तु रावणस्य भार्याभिः, राक्षसीभिश्च, बलात् नीताभिः राजकन्याभिः परिवेष्टितं, स्त्रीसंकुलं चाभवत्। तत्र च स्थलम्, नक्रैः मकरैश्च, भीममत्स्यसमूहम्, वातवेगेन समुत्क्षिप्तम्, सर्पसमाकुलसागरमिव बभूव। यद् ऐश्वर्यं वैश्रवणस्य, यद् सोमस्य, यत् गरुडस्य, तत् एव नित्यं, अक्षयम्, रमणीयम्, श्रीरावणगृहे स्थितम्। तस्य महाप्रासादस्य मध्ये, वायुपुत्रः अन्यत् सुसंस्कृतं, बहुप्रवेशयुक्तं महाप्रासादं ददर्श। तत् दिव्यम् विमानं पुष्पकाख्यं, यत् विश्वकर्मणा ब्रह्मणः कृते निर्मितम्, सर्वरत्नविभूषितम्, तत्र स्थितम्। तपसा कुबेरः तद् पितामहात् प्राप्तवान्; तं कुबेरं स्वबलविजित्य, राक्षसेश्वरः तद् विमानमवाप्तवान्। तत् विमानं शुद्धस्वर्णरजतस्तम्भैः, कौशलविनिर्मितैः, विविधमृगाकृतिभिः भूषितम्, दीप्तिमान् इव स्फुरद्भास्वरम्। सर्वतो दिव्यैः मण्डपैः विभूषितं, मेरुमन्दरसमनम्, नभः स्पृशदिव, विश्वकर्मणा निर्मितम्, अग्निसूर्यसदृशप्रभं, सुवर्णसोपानैः, रम्यैः वेदिकाभिश्च शोभितम्। स्वर्णस्फटिककवाटैः, नीलमणिवेदिकाभिः, महाप्रवालमणिमुक्ताभिः सर्वत्र शोभमानम्, हस्ततलसन्निभम्। रक्तचन्दनगन्धैः, सुवर्णधूपैश्च, शुभगन्धयुक्तम्, नवसूर्यसमानप्रभम्। नानाविधशुभमण्डपैः भूषितम्, महाकपिः दिव्ये पुष्पके विमान उपारुह्य, तत्र स्थित्वा, सर्वतः पेयभोज्यनैवेद्यगन्धं जग्राह। स तं दिव्यं मिश्रितगन्धं, सुगन्धमिव मारुतम्, महाबलम्, प्रियसखमिव, आस्वास्य। ततो वदन्—"एहि"—रावणस्य स्थलं प्रति जगाम; ततः प्रस्थितः, महद् शुभमण्डपं ददर्श। स तु रावणस्य, प्रियमिव स्त्रीं, रत्नसोपानविभूषितं, सुवर्णजालप्रभासंपन्नं सभां ददर्श। तस्याः सभायाः भूमिः स्फटिकमयी, दन्तान्तरसदृशी, मुक्तावज्रप्रवालरजतसुवर्णैश्च भूषिता। नानारत्नस्तम्भैः, समवृत्तैः, समुन्नतैः, सुशोभितैः, सर्वतः शोभमानैः, महद्भिः स्तम्भैः समलंकृता। उन्नतैः स्तम्भैः, पक्षैव व्योमगम्याः, पृथिव्यङ्कितमहाप्रस्तरव्याप्ता। सा सभा पृथिवीसमा, गृहजनपदयुता, मदोत्कण्ठितपक्षिगीतैः निनादिता, दिव्यगन्धैः सुरभिणी। महार्हशय्योपधानैः, राक्षसेशेन सेव्यमाना, शुक्लहंससदृशी, अगुरुधूमगन्धयुक्ता। पत्रपुष्पार्पणैः शोभिता, चित्रवर्णैः मनोहरैः, मनः प्रमोदयन्ती, इन्द्रियाणि प्रमोदयन्ती। सा दिव्या सभा, दुःखनाशिनी, सम्पदां जननी, पञ्चेन्द्रियाणि पञ्चविषयैः तर्पयन्ती। रावणरक्षितां तां सभां, मातरमिव पोषयन्तीमपश्यत्; "स्वर्गोऽयम्, देवलोकः, इन्द्रपुरी वा, परमं स्थानमिदम्" इति हनूमान् चिन्तयामास। सः विचिन्त्य, तत्र सुवर्णदीपान् ददर्श; मायया मायाविभिः विजितैः सदृशानिव। दीपप्रभया, रावणस्य तेजसा, भूषणदीप्त्या च, सभा दीप्तिमतीव बभूव। तत्र सः, शयनस्थेषु, सहस्रं स्त्रीणां, नानावर्णाम्बरमाल्यभूषितां, विविधाभरणधारिणीं ददर्श। निशार्धसमये, मदनिद्रावशाः, क्रीडाविरम्य, सुप्ताः, गाढनिद्रायुक्ताः। ताः स्त्रियः, मौनविभूषिताः, हंसभ्रमरनादवद्, पद्मवनमिव, शान्तमण्डलमिव, शोभमानाः। हनूमान् तासां मुखानि, पीनदन्तच्छदनयनानि, पङ्कजनिव गन्धयुक्तानि, ददर्श। निशान्ते तासां मुखानि विकसत्पद्मसदृशानि, पुनः पत्रनिवृत्तानि इव, रात्रौ सञ्जातानि। तानि पङ्कजमुखानि पुनः पुनः मदोत्कण्ठितैः भ्रमरैः यथावत् इच्छ्यन्ते इव, विकसत्पद्मेषु यथा। एवं महाकपिः ताः जलजोत्पन्नाभिः समगुण्य विचारयामास। सा सभा ताभिः स्त्रीभिः विभूषिता, शरद्गगनमिव तारेभिः शोभिता। ताभिः परिवृतः राक्षसेश्वरः, तारेभ्यः परिवृतः नक्षत्रेश्वर इव, दीप्तमान् बभूव। हनूमान् चिन्तयामास—"एतानि तु नक्षत्राणि, स्वर्गात् पतितानि, पुण्यशेषैः परिवेष्टितानि इव।" यथा शुभनक्षत्राणां ज्योतिर्वर्णतेजांसि स्पष्टं दृश्यन्ते, तथा तासां स्त्रीणां कान्तिर्भूषा च तत्र स्फुटं बभूव। विमुक्तकेशमाल्याभिः, विकीर्णरत्नभूषणैः, मदक्रीडाकाले निद्रावशैः, ताः तत्र शयानाः।