हनूमान् रिपुवीर्यविनाशनः सर्वत्र वैदेहीं सीतां विशाललोचनां विचिन्वन् विचचार। स राक्षसश्रेष्ठनिवेशान् दृष्ट्वा, श्रीमान् हनुमान् ततः राक्षसेन्द्रस्य निवेशनं समीपमगच्छत्। तद् रावणगृहं चत्वारस्त्रदन्तैः त्रिदन्तैश्च गजैः निरुद्धं, महायुधधरैः रक्षोवीरैः संरक्षितं चासीत्। तत्र रावणस्य गृहं तस्य भार्याभिः राक्षसीभिः च पूर्णं, बलात् नीताभिः राजकन्याभिः परिवृतं च आसीत्। तद् स्थलम् मकरकच्छपसमाकीर्णं, विकटमत्स्यसम्भूतं, वातवेगेन चलितं, सर्पसमाकीर्णसागरमिव बभौ। यत् श्रीः वैश्रवणस्य, या सोमस्य, या गरुडस्य, सा एव नित्यं रम्या रावणस्य गृहे अवस्थिताऽभूत्। तस्य प्रासादस्य मध्ये कपिसत्तमः वायुपुत्रः अन्यं सुसंस्कृतं भवनं बहिर्गमनसम्पन्नं ददर्श। तत्र दिव्यम् विमानं पुष्पकाख्यं, विश्वकर्मणा ब्रह्मणः कृते निर्मितं, सर्वरत्नविभूषितं तिष्ठति स्म। घोरतपसा कुबेरः तद् पितामहात् प्राप्तवान्; कुबेरं पराजित्य राक्षसेन्द्रः तद् विमानं प्राप्तवान्। तत् विमानं सुवर्णरजतस्तम्भैः, कौशलविनिर्मितैः, विविधमृगाकृतिभिः भूषितैः, तेजसा ज्वलदिव बभौ। सर्वतः शोभनैः तोरणैः अलङ्कृतं, मेरुमन्दरसमप्रभं, नभः स्पृशमिव बभौ। विश्वकर्मणा निर्मितं, अग्निसूर्यसमप्रभं, सुवर्णपदानकं, शोभनश्रेण्युपेतं च आसीत्। स्वर्णस्फटिकवातायनैः, नीलमणिपीठकैः, नीलमणिसोपानैः च समलङ्कृतम्। अद्भुतप्रवालरत्नमणिगणैरनुपमैः मुक्ताफलैः च सर्वतः दीप्तिमानिव बभौ। रक्तचन्दनगौरधूपगन्धयुक्तं, मङ्गलगन्धैः सुरभितं, नवार्कसमप्रभं च आसीत्। विविधशोभनतोरणैः अलङ्कृतं, कपिवरः दिव्ये पुष्पके विमान उपर्युत्तस्थौ; तत्र स्थित्वा स सर्वतः पानान्नोपहारजन्यम् सुरभिगन्धं अनुभूतवान्। स तं दिव्यं सुमिश्रितं गन्धं, सुशीतलमारुतवत्, प्राणनिवेशितमिव स्वजनमिलनं मन्यते स्म। स हनुमान् "इह आगच्छ" इति मनसा उक्त्वा, यत्र रावणः तत्र स सन्नद्धः प्रायात्; तत्र स शुभं महान्तं सभागृहं ददर्श। तद् रावणस्य सभागृहं प्रियतमा इव शोभितं, रत्नमयानि पादान्यधिगतं, सुवर्णजालकविभूषितं च। तस्य भूमिः स्फटिकमयी, दन्तान्तरविवरप्रख्या, मुक्तावैडूर्यप्रवालरजतसुवर्णैः समलङ्कृता। नानारत्नस्तम्भैः, बहुसंख्या उच्चैः समवृत्तैः, सर्वतः शोभितैः, समन्तात् सुशोभनैः च अलङ्कृतम्। विस्तीर्णैः स्तम्भैः, पक्षैः इव व्योम्नोन्मुखैः, भूमिचिह्नितेन महाच्छन्नेन च आच्छादितम्। पृथिव्याः समं विस्तीर्णं, गृहजनपदसम्पूर्णं, मदोत्कटपक्षिस्वरनादितं, दिव्यगन्धसमन्वितम्। मूल्यवस्त्रसंवीतं, राक्षसेन्द्रसेवितं, शुद्धं शुक्लं हंससदृशं, धूम्रागुरुधूपगन्धयुक्तम्। पत्रपुष्पोपहारैः विभूषितं, चित्रवर्णैः मनोहरं, इन्द्रियाणां तुष्टिदायकम्। तत् दिव्यं सभागृहं दुःखविनाशनं, सम्पद्वर्धनं, पञ्चेन्द्रियाणां पञ्चविषयानां परमानन्ददायकम्। रावणरक्षितं तद् सभागृहं जननीव तान् पालयति स्म; "इदम् स्वर्गो देवलोकः, इन्द्रपुरी वा, परमं पदम्" इति हनुमान् चिन्तयामास। स विचिन्त्यमान इव तत्र सुवर्णदीपान् अपश्यत्; मायया पराजितान् मायाविभिः इव। दीपानां, रावणतेजसः, भूषणानां च दीप्त्या, सभागृहं दग्धमिव अभवत्। तत्र स उपविष्टाः सहस्रं राजन्यस्त्रियः, नानारक्ताम्बरमाल्याभरणधारिण्यः, नानारूपवस्त्रालङ्कृताः अपश्यत्। निशार्धसमये, ताः पाननिद्रावशाद्, क्रीडाविरम्य, सुप्ता बभूवुः। तद् सुप्तसमूहं मौनविभूषितं, महापद्मवनस्थहंसभ्रमराणामिव मौनं, बभौ। हनुमान् तासां मुखानि, पुटितपद्मगन्धीनि, समुपवृत्तदन्तानि, निमीलितलोचनानि, शोभनस्त्रीणां ददर्श। निशान्ते तासां मुखानि विकसत्पद्मानि इव बभूवुः; पुनः पत्राणि संमील्य, रात्राविव पुनः बभूवुः। एवं पिबन्ति मदोत्कटभ्रमराः पुनः पुनः विकसत्पद्मानि यथा, तानि पद्ममुखानि अपि पुनः पुनः स्पृह्यन्ते। एवं महाकपिः तासां गुणैः जलजोत्पन्नानां समता तर्कयामास। तद् सभागृहं ताभिः स्त्रीभिः समलङ्कृतं, निर्मलशरदम्बरं तारागणैः भूषितमिव बभौ। ताभिः परिवृतः राक्षसेन्द्रः, तारागणैः परिवृतः तारापतिरिव दीप्तिमान् बभौ। हनुमान् चिन्तयामास— "इमानि समागतानि, स्वर्गात् पतितास्तारागणाः पुण्यशेषपरिवृताः इव।" यथा महान्ति शुभानि तारागणानि प्रकाशमानानि, तेषां दीप्तिः वर्णः शोभा च दृश्यते, तथा तासां स्त्रीणां कान्तिः शोभा च तत्र बभूवुः।