राज्ञः सभायां ब्राह्मणैः एवमुक्तः—"यथा यज्ञः अनवशिष्टः स्यात्, तथा क्रियताम्"—इत्येतच्छ्रुत्वा स राजा, सगरः, स्वस्सष्टिसहस्रपुत्रान् प्रविवेश वचः—"न पश्यामि पुत्राः, युष्माकं यं मार्गं विना दानवान् अनुसृत्य। अहं ह्यस्मिन्महायज्ञे प्रवृत्तः, मन्त्रशुद्धः, विप्रसंयुक्तश्च। अतः, गच्छत, सर्वत्र विचिन्वन्तु। शुभं वः अस्तु।" "महीमिमां सागरपरिक्लितां परिभ्रम्य, प्रत्येकः एकयोजनविस्तीर्णं प्रदेशं व्याप्नुयात। यत्र यत्र अश्वस्य पदानि दृश्यन्ते, तत्र तत्र भूमिं खुदित्वा, ममाज्ञया अश्वचौरं अन्विष्यत। अहं त्विहैव स्नुषैः ऋत्विग्भिश्च सह तिष्ठामि यावदश्वः न लभ्यते। शुभं वः अस्तु।" एवमुक्त्वा सगरः, तस्य पुत्राः सर्वे, बलवन्तः हृष्टाश्च, पितुः आदेशेन पृथिवीं प्रविश्य, सर्वदिक् विचिन्वन्तः प्रस्थिताः। ते सर्वे पृथिवीं सम्पूर्णां भ्रमित्वा, अश्वं न लब्ध्वा, प्रत्येकः एकयोजनविस्तीर्णं प्रदेशं व्याप्य, वज्रसारभुजैः भूमिं विदारयन्ति। तत्र भूमिं विदारयन्तः, विद्युच्छिखाभिः शूलैः भीषणैः हलैश्च, भूमिः भीमस्वनं कृतवती। स तु शब्दः गजानां, दानवानां, बलवानां राक्षसानां च वधसमये यथाऽभवत्, तथा व्याहरत्। रघुनन्दन, ते सगरपुत्राः षष्टियोजनपरिमाणं भूमिं विदार्य, रसम् उत्तमं प्रदेशं समुपेयुः। एवमथ, पर्वतसंकीर्णां जम्बूद्वीपं सर्वदिक् विदारयन्तः, सगरपुत्राः विचरन्ति। तदा सर्वे देवाः, गन्धर्वासुरनागैः सहिताः, मनःकम्पिताः, ब्रह्माणमुपजग्मुः। ते सर्वे, व्याकुलवदनाः, तं महात्मानं ब्रह्माणं शरण्यं समुपेत्य, भयभीताः, इदं वचनमूचुः—"भगवन्, सगरस्य पुत्रैः समग्रं भूमण्डलं खुद्यते, जलनिवासिनः बहवो महात्मानः निहन्यन्ते। अयं च अश्वः, यज्ञकारणभूतः, केनापि नीयते; सगरपुत्रैः सर्वे प्राणिनः पीड्यन्ते।" शृणु राघव, श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे चत्वारिंशः सर्गः। तेषां देवानां वचः श्रुत्वा, ब्रह्मा प्रजापतिः, मृत्युबलविमूढानां तेषां प्रति उत्तरमदात्—"एषा सर्वा पृथिवी वासुदेवस्य विज्ञायते; सा माधवस्य भार्या, स एव भगवांश्च प्रभुः। स कपिलरूपधारी सदा पृथिवीं धारयति; तस्य रोषाग्निना सगरपुत्राः दग्धाः भविष्यन्ति। प्राचीनं भूमिभागविभागं द्रक्ष्यथ, सगरपुत्रविनाशं च दूरदर्शिभिः पूर्वदृष्टम्।" एवं ब्रह्मणः वचनं श्रुत्वा, त्रयस्त्रिंशद्देवाः प्रमुदिताः स्वस्थानानि जग्मुः। ततोऽभ्यधावत् सगरपुत्राणां महान् शब्दः, यथा भूमिं विदारयन्ति, गर्जितमिव वज्रिणः। ततः भूमिं सम्पूर्णां विदार्य, सर्वे सगराः पितरं प्रति वचः ऊचुः—"सर्वां भूमिं वयम् अतिक्रम्य, सर्वान् देवदानवराक्षसपिशाचसर्पनागादीन् अपि निहत्य, न तव अश्वं न च तं चौरं पश्यामः। किं कर्तव्यमिति चिन्त्यताम्।" तत् श्रुत्वा सगरः क्रुद्धः, राघवनन्दन, पुनः वचनमुवाच—"पुनः खुदध्वं, शुभं वः अस्तु; भूमिम् उपर्युपरि विदारयन्तु। यदा चौरं लभध्वं, तदा कृतार्थाः निवर्तध्वम्।" पितुः आदेशं श्रुत्वा, सगरस्य षष्टिसहस्रपुत्राः, अधःप्रदेशे अभिपतन्तः भूमिं पुनः विदारयन्तः प्रस्थिताः। ते तु खुदन्तः, महान्तं गजं पर्वताकारं विकटनेत्रं ददृशुः, यः पृथिवीं धारयति। स गजः विकटनेत्रः, पर्वतवनयुतां पृथिवीं शिरसा धारयति। यदा स गजः क्लान्तः, दिशां संधौ विश्रामाय शिरः कम्पयति, तदा पृथिवी कम्पते। तं दिशां रक्षन्तं महागजं समभिवाद्य, प्रदक्षिणीकृत्य, पुनः अधो लोकं विविशुः। ते पुनः पूर्वदिक् विदार्य, दक्षिणां दिशं विदारयन्तः, तत्रापि महान्तं गजं ददृशुः। तं महात्मानं महापद्मं पर्वताकारं पृथिवीं धारयन्तं दृष्ट्वा, परमाश्चर्येण तुष्टाः। तं च महात्मानं प्रदक्षिणीकृत्य, पश्चिमां दिशं विदारयन्तः, पश्चिमे अपि दिशि, ते बलवन्तः सौमनसं दिशिगजं पर्वताकारं ददृशुः। तं च प्रदक्षिणीकृत्य, पृष्ट्वा, तं निर्भयं दृष्ट्वा, ते चन्द्रदिशं विदारयन्तः प्रस्थिताः। उत्तरदिशि, रघुवंशश्रेष्ठ, श्वेतवर्णं भद्रं ददृशुः, स शुभलक्षणः पृथिवीं धारयति। तं च प्रदक्षिणीकृत्य, सगरस्य षष्टिसहस्रपुत्राः, भूमिं पुनः विदारयन्तः प्रस्थिताः।