हनुमान्, वातात्मजः, रावणस्य राक्षसराजस्य निवासे प्रविश्य, तत्रादित्यसमप्रभान्, सुवर्णजालैरविच्छिन्नान्, तेजस्विनः पुरुषान् अपश्यत्। स कपिः नानाविधानां शिबिकानां, शोभनानां लतानां गृहाणि, चित्रकृताङ्गणानि च तत्र ददर्श। अन्यानि च क्रीडागृहाणि, दारुमयान् पर्वतप्रतिमान्, रमणीयं रत्यालयं, दिवसभवनं च अपश्यत्। रावणस्य राजमहालये, मन्दरशिखराकारं, मयूरासनैः समाकीर्णं प्रासादं अपि सः अवलोकयत्। उत्तमं तत् प्रासादं, ध्वजस्तम्भैः परिपूर्णं, सर्वतः अनन्तरत्नसमूहैः परिवृतं, दृढसंरचनं, सृजतुः साक्षाद् भवनमिव, सः दृष्टवान्। रत्नानां प्रभया रावणस्य च तेजसा, तद् राजभवनं सूर्यस्य किरणैः सह प्रकाशमिव बभासे। स कपिसत्तमः सुवर्णमय्यः शय्याः, आसनानि, दीप्तानि पात्राणि च तत्र अपश्यत्। रत्नमयानि पात्राणि, मधुमद्यसिक्तानि, रम्याणि, विशालानि, कुबेरगृहसदृशानि दृष्टवान्। नूपुरध्वनिभिः, कञ्चुकिनां निनादैः, मृदङ्गनिस्वनैः च, सः स्थानं सुस्वरसमाकीर्णं अपश्यत्। हनुमान्, तद् महद् भवनं प्रविश्य, प्रासादसमूहैः परिवृतं, शतशः सुन्दरीभिः स्त्रीभिः सहितं, सम्यक् विन्यस्तमण्डपं च ददर्श। ततः सप्तमः सर्गः श्राव्यः। इति श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे सप्तमः सर्गः समाप्तः। सः महाबलः हनुमान्, तत्र प्रासादजालं, वैडूर्यहेमजालैः भूषितं, वृष्टिकाले मेघसमूहमिव विद्युत्प्रभाभिः पक्षिसङ्घैः च आवृत्तं, अपश्यत्। तत्र विविधानि सभागृहाणि—शङ्खगृहाणि, शस्त्रगृहाणि, धनुर्गृहाणि—पुनः च मोहिनीं विशालां च शशिसभां प्रासादशिखरेषु अपश्यत्। तानि गृहाणि, स्वामिसामर्थ्यलब्धानि, भूतगणाधीनानि, देवराक्षसैः पूजितानि, सर्वदोषवर्जितानि, सः दृष्टवान्। मायया साक्षादिव निर्मितानि, भूमौ सर्वगुणाधिकानि, लङ्केश्वरस्य तानि गृहाणि अपश्यत्। तदा सः मेघपिण्डसन्निभं, सुवर्णशोभया रमणीयं, राक्षसराजस्य सामर्थ्ययुक्तं, अनुपमं प्रासादं अपश्यत्। पृथिव्यामिव स्वर्गसदृशं, तेजसा दीप्तमानं, नानारत्नमण्डितं, नानावृक्षपुष्पच्छन्नं, पर्वतशिखरधूलिसमाच्छन्नमिव अपश्यत्। रत्नसमृद्ध्या विराजितं, विविधानि चित्राणि मेघैः अलङ्कृतं, पर्वतशिखरमिव, नभसि ग्रहचन्द्रैः शोभितं प्रासादं सः दृष्टवान्। पृथिव्यां पर्वतपङ्क्तयः, पर्वतेषु वृक्षच्छत्राणि, वृक्षेषु पुष्पच्छत्राणि, पुष्पेषु केशरपङ्क्तयः, एवं सः अपश्यत्। श्वेतानि प्रासादानि, पद्मवतीन्यपि सरांसि, पुनः केशरयुक्तानि पद्मानि, अद्भुतानि काननानि, सरांसि च तत्र सः अपश्यत्। तत्र पुष्पाह्वयमिति ख्यातं दिव्यं प्रासादं, रत्नप्रभया दीप्तमानं, उत्तमप्रासादमध्ये स्थितं, महाकपिसदृशं, सः दृष्टवान्। वैडूर्यनिर्मिताः पक्षिणः, रजतमौक्तिकमयाश्च पक्षिणः, नानारत्नभूषिताः सर्पाः, सुशोभनाङ्गाः अश्वाः च तत्र कृताः। प्रवालसुवर्णपक्षिणः, स्निग्धपक्षाः, कामरूपिण इव शोभमानाः, सुन्दरवदनाः, शोभनपक्षिणः अपि तत्र सृष्टाः। सुशुण्डाः गजाः, केशरपद्मसुन्डाः, शुभहस्तया देवी, पद्मधरया लक्ष्मीः अपि तत्र कृताः। एवं तं प्रासादं समीपगम्य, विस्मितः, सुन्दरगुहायुक्तं पर्वतमिव, सुरभिसुगन्धं, स्निग्धहिमशिलाविव रमणीयं तं देशं अपश्यत्। ततो हनुमान्, पूजितः, दशग्रीवाधिपालितां पुरीं प्रविश्य, जनकात्मजां सीतां, पतिव्रतां, दुःखार्तां, रामगुणबलात् संतप्तां, विचिन्वन् प्रविवेश। तदा सः महात्मा, जनकात्मजायाः शीलसम्पन्नायाः, सत्त्ववत्याः, सर्वत्र नेत्राभ्यां निरीक्ष्य, अत्यन्तं शोकाकुलचित्तः अभवत्। अष्टमः सर्गः श्राव्यः। इति श्रीमद्रामायणे सुन्दरकाण्डे अष्टमः सर्गः। तत्र तस्मिन् प्रासादमध्ये स्थित्वा, वातात्मजः हनुमान्, रत्नमणिमयैः, सुवर्णजालैः अलङ्कृतं महद् भवनं अपश्यत्। तद् अद्भुतं भवनं, विश्वकर्मणा स्वयमेव निर्मितं, वातमार्गे नभः स्पृशन्तं, सूर्यपथसमं विराजमानं दृष्टवान्। तत्र किञ्चिदपि असावधानं नासीत्, किञ्चिदपि अरत्नमयं नासीत्, देवेष्वपि न कोऽपि विशेषः, सर्वत्र अद्वितीयता एव आसीत्। तपसा, समाधिना, वीर्येण, मनःसंयमेन च अर्जितं, अनेकविचित्ररूपैः सममपि विशेषैः निर्मितं तद् भवनं आसीत्। शीघ्रगमने स्थितचित्तं, दुर्गमं, वातसदृशगतिं, महात्मनाम्, पुण्यात्मनाम्, तेजस्विनां, उदाराणां च प्रमुखं निवासस्थानं आसीत्। तद् स्वविशिष्टाधारे स्थितं, नानाशिखरैः शोभितं, मनःप्रह्लादजनकं, शरदिन्दुसमप्रभं, पर्वतशिखरसमं तद् भवनं आसीत्। तत्र रात्रिचराः राक्षसाः, कुण्डलभूषितमुखाः, महाभक्षकाः, गगनचराः, विशालनेत्राः, विकृतलोचनाः, सहस्रभूतवाहनाः, शीघ्रगामिनः च दृश्यन्ते स्म। नवमः सर्गः श्राव्यः। इति श्रीमद्रामायणे सुन्दरकाण्डे नवमः सर्गः। तत्र तस्मिन् उत्तमवेश्मनि, हनुमान् वातात्मजः, विशुद्धं विशालं च गृहम्, श्रेष्ठं सर्वगृहेभ्यः, अपश्यत्। राक्षसराजस्य तद् महाप्रासादं, अर्धयोजनविस्तीर्णं, पूर्णयोजनदीर्घं, नानाशिखरसमाकीर्णं, दृष्टवान्। हनुमान् शत्रुसूदनः, सर्वत्र विचरन्, विशालाक्षीं वैदेहीं सीतां अन्वेषयन्, तत्र तत्र गतवान्। तदा राक्षसानां उत्तमं प्रासादं निरीक्ष्य, श्रीमान् हनुमान्, राक्षसराजस्य निवासं समीपमगच्छत्। एवं हनुमान्, रावणस्य लङ्कायां, दिव्यैः प्रासादैः, रत्नमणिमयैः, सुवर्णजालैः, चित्रविचित्रैः विभूषितैः, सुरम्यैः उद्यानैः, नानाप्रकारैः पक्षिसर्पगजाश्वादिभिः शोभितैः, लक्ष्मीसम्पन्नैः महाप्रासादैः, रमणीयैः स्त्रीभिः परिवृतम्, नूपुरमृदङ्गनिनादैः सुस्वरसमाकीर्णं, सर्वतः रत्नसञ्चयैः परिपूर्णं, मायया निर्मितं, विश्वकर्मणा वा सृष्टं, बहुप्रकारैः चित्रशिखरैः शोभितं, सर्वगुणसम्पन्नं रावणस्य भवनं विचरन्, सीतां अन्वेषयन्, विस्मितः, शोकार्तचित्तः, तत्र तत्र पर्यटन्, राक्षसराजस्य निवासं समीपमगच्छत्।