हनुमान्, वायुसुतः, रावणस्य गृहं प्रविश्य, तत्र शत्रुसैन्यानां विनाशकान् मेघवत् प्रवहमानान् पर्वतानिव प्रवहमानान् अपश्यत्। तत्र सहस्रशः सेनाः विद्युत्-मेघनिनादसम्भिन्नाः, शत्रुभिः युद्धे दुष्प्राप्याः सुवर्णमालाभिः भूषिताः दृष्टाः। राक्षसराजस्य रावणस्य निवासे सूर्यस्य उदयकालस्य प्रभामिव दीप्तान्, सुवर्णजालैः अविच्छिन्नान् अपश्यत्। तत्र वायुसुतः कपिः विविधरूपाणां पालक्याः, शोभनाः लतागृहाणि, चित्रशालाः च अपश्यत्। अन्यानि क्रीडागृहाणि, काष्ठमयाः पर्वतप्रतिमाः, रम्यं रत्यालयं, दिवासभां च अपश्यत्। रावणस्य राक्षसराजस्य प्रासादे मंदरोपमं महागृहं, मयूरासनैः समाकीर्णं अपश्यत्। उत्तमं प्रासादं ध्वजस्तम्भैः पूर्णं, सर्वतः अनन्तरत्नराशिभिः परिवृतं, दृढसंरचनं, प्रजापतिगृहस्य सदृशं अपश्यत्। तत्र रत्नदीप्त्या रावणस्य च तेजसा, स प्रासादः सूर्यस्य किरणैरिव दीप्तिमान् बभूव। कपिश्रेष्ठः सुवर्णमय्यः शय्याः, आसनानि, दीप्तपात्राणि च अपश्यत्। रत्नमय्यः पात्राणि, मदु-मदिरासिक्तानि, रम्याणि विशालानि, कुबेरगृहस्य सदृशानि अपश्यत्। नूपुरध्वनिभिः, किंकिणीशब्दैः, मृदु-मृदङ्गनिनादैः, तत्र सुमधुरसाम्ना गृहं पूर्णमासीत्। हनुमान् महाप्रासादं प्रविश्य, तत्र प्रासादसमूहैः परिवृतं, शतशः रम्यस्त्रीभिः युक्तं, यथायथं व्यवस्थितप्रांगणं अपश्यत्। ततः सप्तमः सर्गः श्राव्यः। श्रीवाल्मीकि-रामायणस्य सुन्दरकाण्डे सप्तमः सर्गः समाप्तः। हनुमान् बलशाली तत्र प्रासादजालं अपश्यत्, बिडालमणिसुवर्णजालैः भूषितं, वर्षार्तु-मेघसमूहवत्, विद्युत्संयुक्तं, पक्षिभिः पूर्णमिव। विविधशालाः अपश्यत्—शङ्खशालाः, आयुधशालाः, धनुशालाः, पुनः मोहिनीशालाः, रम्याः विशालाः चन्द्रशालाः पर्वतगृहेषु। स्वस्वबलसम्पादितानि गृहाणि अपश्यत्, विविधभूतैः शासितानि, देवासुरैः पूजितानि, दोषरहितानि। तानि गृहाणि मायया निर्मितानि इव, भूमौ सर्वगुणैः अतीव उत्तमानि, लङ्केश्वरस्य सम्पत्तिवन्ति अपश्यत्। ततः मेघसमूहवत् उच्चं प्रासादं अपश्यत्, सुवर्णशोभितं, राक्षसराजस्य सामर्थ्ययुक्तं, तुल्यं नास्ति। भूमौ स्वर्गवत् प्रसारितं, तेजसा दीप्तिमान्, रत्नैः विभूषितं, विविधवृक्षपुष्पैः आवृतं, पर्वतशिखरस्य धूलिपर्यन्तमिव। तत्र रत्नैः भूषितं प्रासादं अपश्यत्, पर्वतशिखरस्य खनिजैः विविधतां यथा, आकाशस्य ग्रहैः चन्द्रेण च, शोभनं मेघसमूहैः अलङ्कृतं। भूमिः पर्वतराजिसंयुक्ता, पर्वता वृक्षच्छत्रैः पूर्णाः, वृक्षाः पुष्पच्छत्रैः पूर्णाः, पुष्पाणि दलैः पत्रैः पूर्णानि। श्वेतप्रासादाः निर्मिताः, पुनः कमलसरांसि पूर्णपुष्पाणि; कमलानि दलैः युक्तानि, अद्भुतवना, सरांसि च अपश्यत्। तत्र पुष्पाह्वयः नाम शोभनः प्रासादः तिष्ठति, रत्नदीप्त्या चक्रवर्तितः, प्रासादेषु उत्तमः, महाकपिगृहः। बिडालमणिमयाः पक्षिणः निर्मिताः, रजतमयाः प्रवाळमयाः पक्षिणः, अद्भुताः मणिभूषिताः नागाः, शुभाङ्गाः अश्वाः। प्रवाळसुवर्णपक्षिणः, सिक्तपक्षाः, कामरूपाः, शोभनमुखाः, रम्यपक्षिणः अपश्यत्। उत्तमशुण्डाः गजाः युक्ताः, कमलदलशुण्डाः, जटाः, शुभहस्ताः देव्या निर्मिताः, लक्ष्मीः अपि, हस्तयोः कमलानि धारयन्ती। एवं तं शोभनं गृहं समीपगम्य, अद्भुतं पर्वतगुहावत्, पुनः तं स्थानं गन्धयुक्तं रम्यं, हिमपातानन्तरं पर्वतगुहावत् आसीत्। ततः कपिः, सम्मानितः, दशग्रीवेन शासितां लङ्कां प्रविश्य, जनकनन्दिनीं अन्वेष्टुं प्रवृत्तः, या पूजिता, दुःखिता, पतिसत्त्वबलात् अभिभूता। पुनः जनकनन्दिनीं अन्वेष्टुं, या उत्तममना, धर्मशीलाः, सर्वत्र दृष्ट्वा, महात्मा कपिः अत्यन्तं विह्वलः अभवत्। अष्टमः सर्गः श्राव्यः। श्रीवाल्मीकि-रामायणस्य सुन्दरकाण्डे अष्टमः सर्गः। हनुमान् तस्य प्रासादस्य मध्ये स्थित्वा, रत्नमणिभिः भूषितं, सुवर्णजालैः अलङ्कृतं महाप्रासादं अपश्यत्। तद् अपारं अद्भुतं प्रासादं विश्वकर्मणा निर्मितं, वायुपथेन आकाशमिव आरोहणं, सूर्यपथवत् दीप्तिमान्। तत्र सर्वं यत्नेन कृतम्, रत्नरहितं नास्ति, देवेषु अपि भेदः नास्ति, तत्र सर्वं विशेषयुक्तम्। तपसा, ध्यानेन, वीर्येण, मनोविनियोगेन, चिन्तया, समार्जितं, अनेकविशेषरूपैः समनिर्मितं प्रासादं। शीघ्रगमनं मनसा, दुर्गमं, वायुवत् गच्छन्तं, महात्मनाम्, धर्मिष्ठानां, कीर्तिमन्तां, तेजस्विनां प्रमुखं निवासस्थानम्। तद् विशेषाधारे स्थितम्, अनेकशिखरैः भूषितम्, मनःप्रह्लादकरम्, शरदिन्दुवत् शुद्धम्, शिखराणि पर्वतशिखरवत् अद्भुतानि। तत्र रात्रिचराः राक्षसाः, कुण्डलशोभितमुखाः, महाभक्षकाः, आकाशगामिनः, विशालविलोलविकृतनेत्राः, शीघ्रगामिनः, सहस्रभूतैः वाह्यमानाः अपश्यत्। नवमः सर्गः श्राव्यः। श्रीवाल्मीकि-रामायणस्य सुन्दरकाण्डे नवमः सर्गः। तस्य गृहस्य मध्ये, वायुसुतः हनुमान्, विशुद्धं विशालं प्रासादं अपश्यत्, गृहेषु श्रेष्ठम्। राक्षसराजस्य महाप्रासादः अर्धयोजनविस्तीर्णः, पूर्णयोजनदीर्घः, अनेकैः उच्चप्रासादैः समाकीर्णः।