हनुमान्, वातात्मजः, तदा युद्धोन्मत्तस्य, मत्तस्य, ध्वजग्रीवस्य अश्वारोहिणः, विद्युज्जिह्वानां विजिह्वानां च, हस्तिमुखस्य च गृहानि गतवान्। ततो महाबलः क्रमशः प्लवमानेन करालस्य, पिशाचस्य, शोणिताक्षस्य च गृहान्युपगम्य तानि सर्वाणि ददर्श। तेषु शोभनगृहेषु तेषां समृद्धिम् उदारां दृष्ट्वा, सर्वतोऽपि तानि गृहानि परितः परिगम्य, अन्ते तेजस्वी स राक्षसराजस्य निवासम् अगच्छत्। स कपिश्रेष्ठः सिंह इव कपिमध्ये विचरन्, रावणस्य भार्याः शयानाः ददर्श, तथा विकटनेत्राः राक्षसीः अपि। राक्षसपतिगृहे तत्र शूलमुष्टिप्रहरणधारिणः, शाक्तितोमरधारिणश्च विविधाः बलिकायाः दृष्टाः। महाकायान् राक्षसान् विविधायुधधारिणः, रक्तश्वेतपाण्डुरांश्च, वेगवन्तः कपीन् अपि सः अपश्यत्। तत्रैव कुलीनान् सुन्दरदन्तिनः, युद्धकुशलान्, शत्रुदन्तिनः पीडयन्तः, ऐरावतसमांश्च युद्धे दृष्टवान्। तस्मिन् गृहे सेनानिकायान् शत्रुसैन्यविनाशकान्, मेघसमुत्सिक्तानिव पर्वतानिव प्रवहमानान् अपश्यत्। सहस्रशः सेनायः तत्र, मेघनिनादनिःस्वनाः, शत्रुभिः अजय्याः, सुवर्णमण्डिताः दृष्टाः। रावणस्य राक्षसराजस्य निवासे, सूर्यसमप्रभान्, सुवर्णजालैरनवरुद्धान्, तान् पुरुषान् अपि सः अपश्यत्। वायुपुत्रः सः कपिः, नानारूपदोलाः, सुवर्णकान्तिवल्लिभवनानि, चित्रशालाश्च दृष्टवान्। अन्यानि क्रीडागृहाणि, काष्ठपर्वतप्रतिमानि, रम्यशृङ्गारगृहं, दिवसभवनं च अपश्यत्। राक्षसराजमहलस्य मध्ये, मन्दरशिखरसमुन्नतम्, मयूरसिंहासनैः समाकुलं भवनं दृष्टवान्। तत् विशिष्टं भवनं, ध्वजस्तम्भैः पूरितम्, सर्वतः नानाविधानां रत्नानां राशिभिः परिवृतम्, दृढनिश्चयसंस्थानम्, प्रजापतेर्गृहवत् अपश्यत्। तस्य रत्नप्रभया च रावणस्य तेजसा च, तत् प्रासादम् अर्कस्य किरणैरिव विराजमानम्। स कपिश्रेष्ठः सुवर्णनिर्मितानि शय्यासनानि, दीप्यमानानि पात्राणि च दृष्टवान्। रत्ननिर्मितानि पात्राणि, मधुमदिरासिक्तानि, आकर्षकानि विशालानि, कुबेरगृहसमानि अपश्यत्। नूपुरमणीनादैः, कञ्चुकिबन्धनैः, मृदङ्गनिस्वनैः च, तद्गृहम् सामगानैः पूरितम्। स हनुमान् महद् भवनम् प्रविश्य, प्रासादगणैः परिवृतम्, शतशः सुन्दरस्त्रीभिः सहितम्, सुविन्यस्तमण्डपम् अपश्यत्। ततः सप्तमः सर्गः श्राव्यः। श्रीमद्रामायणे सुन्दरकाण्डे सप्तमः सर्गः समाप्तः। तदा महाबलः सः हनुमान् तत्रैव प्रासादजालम् अपश्यत्, वैडूर्यसुवर्णजालैः शोभितम्, वर्षाकाले मेघसमूहमिव, विद्युत्प्रभाभिः, पक्षिसंघैः च पूरितम्। सः नानाविधानि सभागृहाणि अपश्यत्—शङ्खगृहाणि, शस्त्रगृहाणि, धनुषां सभाः, पुनः चन्द्रमण्डपवत् रम्यविशालानि सभागृहाणि। येषां स्वामिभिः बाहुबलप्राप्तानि गृहानि, विविधरक्षांसि निवसन्ति, देवदानवसम्मानितानि, सर्वदोषवर्जितानि तानि अपश्यत्। तानि गृहानि मायया स्वयमेव निर्माणानि इव, सर्वगुणैः अतिशयितानि, लङ्काधिपतेः भवनानि दृष्टवान्। ततः सः उच्चतमं प्रासादम् अपश्यत्, मेघसमूहसदृशम्, सुवर्णशोभायुक्तम्, राक्षसराज्यस्य सामर्थ्याय योग्यं, अतुल्यं, अनन्यसदृशं भवनम्। पृथिव्यामिव दिवं, तेजसा दीप्तम्, नानारत्नमणिमण्डितम्, नानावृक्षपुष्पच्छन्नम्, पर्वतशिखरधूलिसंवृतमिव अपश्यत्। सः नानारत्नमणिभिः विभूषितम्, बहुवर्णमणिशृङ्गवत्, गगनं नक्षत्रचन्द्रयुतमिव, चित्रमेखलाभिः अलङ्कृतम् प्रासादम् अपश्यत्। भूमिः पर्वतराशिभिः पूरिता, पर्वताः तरुविटपैः, वृक्षाः पुष्पच्छत्रैः, पुष्पाणि केसरदलैः पूरितानि दृष्टानि। शुभ्राणि प्रासादानि निर्मितानि, पुनः पद्मवतीन्यपि सरांसि, पद्मानि केसरयुक्तानि, अद्भुतवनानि सरांसि च अपश्यत्। तत्र स्थितम् पुष्पाह्वयम् नाम महत् प्रासादम्, रत्नप्रभया दीप्तिमन्तम्, प्रासादश्रेष्ठेषु प्रमुखम्, महाकपेश्च महाप्रासादम् अपश्यत्। वैडूर्यनिर्मिताः पक्षिणः, रजतप्रवालमयाश्च पक्षिणः, नानारत्नमणिविभूषिताः अद्भुताः सर्पाः, सुशरीराः अश्वाश्च तत्र निर्मिताः। प्रवालसुवर्णपक्षिणः, स्निग्धपक्षाः, काममयाः इव शोभमानाः, सुन्दरमुखाः, शोभनपक्षिणश्च तत्र निर्मिताः। शोभनसूत्रिणः गजाः, पद्मपत्रशुण्डाः, रोमशिरसः च निर्मिताः, शुभहस्तयुक्ता देवी, लक्ष्मीश्च पद्महस्ता तत्र निर्मिता। एवं तद् शोभनं भवनं समीप्य, विस्मितः हनुमान्, गिरिसुन्दरगुहामिव, सुगन्धि रम्यं च तद्गृहं हिमपातानन्तरं शैलगुहामिव अपश्यत्। ततः सः कपिः, पूजितः, दशग्रीवेन पालितां पुरीम् प्रविश्य, जनकात्मजान्वेषणे प्रवृत्तः, या धर्मपतिसंस्कारवशेन दुःखार्ता, तां द्रष्टुम् आरब्धवान्। पुनः सः महात्मा सर्वत्रैव दृष्ट्या विचरन्, जनकात्मजायाः पवित्रचित्तायाः, धर्मशीलायाः अन्वेषणे, परमदुःखितः अभवत्। अष्टमः सर्गः श्राव्यः। श्रीमद्रामायणे सुन्दरकाण्डे अष्टमः सर्गः। तत्र तस्मिन्महति प्रासादमध्ये स्थितः हनुमान्, वायुसूनुः, महद् रत्नमणिविभूषितं प्रासादम् अपश्यत्, सुवर्णपट्टिकाजालैः शोभितम्। अपरिमितं तद् अद्भुतं प्रासादम् विश्वकर्मणा स्वयम् निर्मितम्, यः वायुमार्गे दिवं स्पृशन्, सूर्यपथवत् दीप्तिमान् आसीत्।