महाकपिः हनुमान् मनसि चिन्तयामास—"एषा लङ्काया भूषणं वस्तुतः," इति। स रावणस्य समीपे विचरन् तत्र लङ्कायां सञ्चरति स्म। राक्षसानां गृहात् गृहं, सर्वेषु च उद्यानेषु निर्भयः सन् स महाकपिः तेषां प्रासादान् निरीक्ष्य विचरति स्म। स वेगेन उत्क्रम्य प्रहस्तस्य निवासम् प्रविश्य, ततः महापर्श्वस्य गृहं गत्वा, ततो महाकपिः कुम्भकर्णस्य मेघसदृशं निवासं, तथा विभीषणस्य गृहम् अपि उत्क्रम्य अगच्छत्। एवं महोदरस्य, विरूपाक्षस्य, विद्युज्जिह्वस्य, विद्युन्मालिनः गृहाणि गत्वा, वज्रदंष्ट्रस्य, शुकस्य, शीघ्रगामिनः सारणस्य, तथा बुद्धिमतः गृहं उत्क्रम्य अगच्छत्। ततः कपिसत्तमः इन्द्रजितः प्रासादं, जम्बुमालि-सुमालिनोः गृहाणि च प्रविश्य, रश्मिकेतोः, सूर्यशत्रोः, वज्रकायस्य गृहं उत्क्रम्य अगच्छत्। ततः वायुसुतः धूम्राक्षस्य, सम्पातेः, विद्युद्रूपस्य, भीमस्य, घनस्य, विघनस्य च गृहाणि गत्वा, शुकनाभस्य, चक्रस्य, शठस्य, कपटस्य, ह्रस्वकर्णस्य, दंष्ट्रस्य, लोमशस्य गृहाणि अपि अगच्छत्। युद्धोन्मत्तस्य, मत्तस्य, ध्वजग्रीवस्य अश्वारूढस्य, विद्युज्जिह्वानां, विजिह्वानां, हस्तिमुखस्य च गृहाणि उत्क्रम्य अगच्छत्। अनुक्रमेण उत्क्रम्य वायुसुतः हनुमान् करालस्य, पिशाचस्य, शोणिताक्षस्य गृहाणि अपि गत्वा, तेषु दिव्येषु प्रासादेषु तेषां समृद्धिं समृद्धानां निरीक्ष्य। सर्वतः सर्वाणि गृहाणि पार्श्वे पार्श्वे गत्वा, अन्ते दीप्यमानः स राक्षसाधिपतेः निवासं प्राप्नोत्। स कपिवरः कपिसिंहनिभः रावणस्य पत्नीनां शयाने निरीक्ष्य, विकृताक्षीं राक्षसीः अपि ददर्श। राक्षसाधिपतेः गृहे विविधान् सैन्यगणान् पश्यति—केचित् शूलमुष्टिभिः, केचित् शक्तितोमरैः युक्ताः। स महाकायान् राक्षसान् विविधायुधधारिणः रक्तश्वेतपाण्डून्, शीघ्रगामिनः कपीन् अपि ददर्श। श्रेष्ठजन्मनः, सौम्यरूपान्, युद्धविद्यायुक्तान्, शत्रुकदन्तारिणः, ऐरावतसमाः गजाः अपि तत्र ददर्श। तत्र गृहे शत्रुसैन्यविनाशकान् मेघसम्पातानिव, पर्वतानिव प्रवाहमानान् अपि पश्यति। सहस्रसंख्यान् सैन्यानि तत्र ददर्श—वज्रनिनादसम्भूतानि, शत्रुभिः युद्धे अजय्यानि, सुवर्णाभूषितानि। रावणस्य राक्षसराजस्य निवासे, उदयादित्यसदृशान्, सुवर्णजालैरविच्छिन्नान्, दीप्तिमन्तः अपि ददर्श। वायुसुतः स कपिः विविधरूपाणि शयनासनानि, सुवर्णमयानि पात्राणि अपि पश्यति। रत्नमयानि पात्राणि, मधुमदिरान्निप्तानि, रम्याणि, विशालानि, कुबेरगृहसदृशानि अपि ददर्श। नूपुरध्वनिभिः, मेखलानिनादैः, मृदुशब्दैः, मृदङ्गनिनादैः, रम्यसङ्गीतनादैः तद् स्थानं पूर्णम्। हनुमान् महाप्रासादं प्रविश्य, प्रासादसमूहैः, शतसौन्दर्यनार्यसमूहैः, सुव्यवस्थितमण्डपैः युक्तं ददर्श। सप्तमः सर्गः श्राव्यः। इति श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे सुन्दरकाण्डे सप्तमः सर्गः समाप्तः। स बलवान् हनुमान् बर्हिणी-स्वर्णजालैः भूषितं प्रासादजालं ददर्श, वर्षार्तु-मेघसमूहसदृशं, विद्युत्प्रभायुक्तं, पक्षिसम्पूर्णं। तत्र गृहेषु विविधमण्डपान्—शङ्खमण्डपान्, शस्त्रमण्डपान्, धनुर्मण्डपान्, पुनः रम्यविशालचन्द्रमण्डपान् प्रासादपर्वतेषु ददर्श। स्वामिसामर्थ्येन प्राप्तानि, विविधभूताधिष्ठितानि, देवदानवसम्मानितानि, दोषरहितानि गृहाणि स पश्यति। मायया निर्मितानि, भूमौ सर्वगुणातिशयितानि, लङ्काधिपतेः गृहाणि स निरीक्ष्य। ततः मेघसमूहसदृशं, सुवर्णरम्यं, राक्षसाधिपतेः सामर्थ्यानुकूलं, अनुपमं, उच्चं प्रासादं ददर्श। भूमौ स्वर्गसदृशं, तेजसा दीप्तं, नानारत्नखचितं, नानावृक्षपुष्पाच्छादितं, पर्वतशिखरधूलिसदृशं ददर्श। नानारत्नभूषितं प्रासादं, पर्वतशिखररम्यं, गगनस्य ग्रहचन्द्राभं, मेघसमूहसौन्दर्ययुक्तं ददर्श। भूमिः पर्वतपङ्क्तिभिः पूर्णा, पर्वताः वृक्षच्छत्रैः पूर्णाः, वृक्षाः पुष्पच्छत्रैः पूर्णाः, पुष्पाणि दलपुष्पैः पूर्णानि। श्वेतप्रासादाः निर्मिताः, पद्मवनानि पुष्पपूर्णानि, पुनः पद्मानि केसरयुक्तानि, अद्भुतवनानि, सरांसि च तत्र ददर्श। एवं महाकपिः हनुमान् लङ्कायाः राक्षसराजस्य प्रासादे विचरन्, तत्र दिव्यविभवसंपन्नं, रत्नमणिमयमण्डितं, सुवर्णशोभितं, नानानारीसमूहैः रम्यं, नानाशस्त्रसैन्यैः सुरक्षितं, विविधगजाश्वसंपन्नं, अद्भुतवनपुष्पसरोवरयुक्तं, मायासंपन्नं, स्वर्गसदृशं, अनुपमं प्रासादं निरीक्ष्य, सर्वं लङ्कां विचरन् तत्र स्थितः।