महाकपिः स तदा रत्नैः पूर्णं तेजसा दीप्तं भवनं ददर्श, यत्र गजाः अश्वाः रथाश्च समाकीर्णाः आसन्। स महाकपिः मनसि चिन्तयामास—"एषा हि लङ्कायाः भूषणं सत्यमेव।" तथा हनूमान् रावणस्य समीपे विचरन् तत्र तत्र गतवान्। स निर्भयः राक्षसानां गृहेभ्यः गृहान्, उद्यानानि च सर्वाणि पर्यटन्, प्रासादान् निरीक्षमानः ववन्दे। स महाबलवान् हनूमान् वेगेन प्लुत्वा प्रथमं प्रहस्तस्य निवेशनं प्रविष्टवान्, ततः महापार्श्वस्य गृहम् अपि स वेगेन अगच्छत्। ततो महाकपिः मेघसन्निभं कुम्भकर्णस्य भवनं, तथा विभीषणस्य च गृहम् अपि जगाम। एवं महोदरस्य, विरूपाक्षस्य, विद्युज्जिह्वस्य, विद्युन्मालिनश्च गृहेषु स न्यपतत्। तद्वत् वज्रदंष्ट्रस्य, शुकस्य, शीघ्रगामिनः सारणस्य, प्राज्ञस्य च गृहेषु स कपिः अगच्छत्। एवं स कपिसत्तमः इन्द्रजितः प्रासादम्, जम्बुमालिनः, सुमालिनश्च गृहेषु प्रविश्य, रश्मिकेतोः, सूर्यशत्रोः, वज्रकायस्य च गृहेषु प्लुत्वा अगच्छत्। ततः पवनपुत्रः धूम्राक्षस्य, सम्पातेः, विद्युद्रूपस्य, भीमस्य, घनस्य, विघनस्य च गृहेषु गतवान्। शुकनाभस्य, चक्रस्य, शठस्य, कपटस्य, ह्रस्वकर्णस्य, दंष्ट्रस्य, लोमशस्य च राक्षसस्य गृहेषु अपि स प्रविश्य ददर्श। युद्धोन्मत्तस्य, मत्तस्य, ध्वजग्रीवस्य अश्विनः, विद्युज्जिह्वानां, विजिह्वानां, हस्तिमुखस्य च गृहेषु स कपिः अगच्छत्। अनुक्रमेण हनूमान् करालस्य, पिशाचस्य, शोणिताक्षस्य च गृहेषु प्लुत्वा प्रविश्य, तेषां श्रीमन्तां तेषां भवनानां श्रीं ददर्श। सर्वतः सर्वाणि गृहान् परिभ्रम्य, अन्ते स तेजस्वी राक्षसराजस्य भवनं समुपागच्छत्। कपिवरः स सिंह इव कपिमध्ये विचरन्, रावणस्य पत्नीनां शयनस्थितीनां, भीमनेत्राणां राक्षसीनां च दर्शनं कृतवान्। स राक्षसेश्वरगृहे विविधान् सेनानिकायान् ददर्श—केचित् शूलमुद्गरधराः, केचित् शक्तितोमरधारिणः। स विविधायुधधारिणः, रक्तश्वेतपाण्डुरवर्णान्, महाकायान् राक्षसान्, शीघ्रगामिनः कपीन् च ददर्श। स तत्र कुलीनान्, सुन्दरान्, युद्धकुशलान् गजान् अपि ददर्श, ये शत्रुगजान् पीडयन्ति, ऐरावतसमानाः च युद्धे। तत्र स शत्रुसैन्यविनाशकान्, मेघवत् निर्गच्छतः, गिरिश्रृङ्गवत् प्रवहमानान् अपि ददर्श। तत्र सहस्रशः स्वर्णमालिनः, शत्रुभिः अजय्याः, मेघनिनादोपमाः सेनाः अपि स ददर्श। राक्षसराजस्य रावणस्य वासगृहे, आदित्यसमप्रभान्, सुवर्णजालैरविच्छिन्नान् तान् ददर्श। स पवनसूनुः कपिः विविधाकाराणि शयनानि, आसनानि, सुवर्णमयानि भाण्डानि ददर्श। रत्नमयानि मधुमदिरापूर्णानि, रमणीयानि, विशालानि पात्राणि कुबेरभवनोपमानि अपि ददर्श। नूपुराणां मणीनां रावणस्य स्त्रीणां च घोषैः, मेखलानिनादैः, मृदुशब्दैः, मृदङ्गनिनादैः च तद् आवेशितम्। हनूमान् महद् भवनं प्रविश्य, प्रासादसमूहैः, शतैः सुन्दरस्त्रीणां समाकीर्णम्, सुविन्यस्तमण्डपं च ददर्श। स महाबलः तत्र मणिविद्रुमजालैः सुवर्णच्छदनैः भूषितानि, वर्षाकाले मेघसमूहवत् विद्युल्लताभिः स्फुरद्भिः, विहङ्गनादपूरितानि भवनजालानि ददर्श। स तत्र शङ्खशालान्, शस्त्रशालान्, धनुर्वेदशालान्, पुनः चन्द्रशालान् रमणीयगिरिप्रासादेषु ददर्श। तेषां गृहाणि स्वामिभिः पराक्रमोपार्जितानि, विविधप्रेताधिष्ठितानि, देवदानवसम्मानितानि, सर्वदोषवर्जितानि स ददर्श। तानि भवनानि मयेनैव निर्मितानि इव, पृथिव्यां सर्वोत्कृष्टगुणानि, लङ्केश्वरस्य भवनानि बभूवुः। ततो हनूमान् मेघसमुच्चयाकारं, सुवर्णशोभितं, राक्षसपति-शक्तिसमं, अनुत्तमं, निःसमानं महद् भवनं ददर्श। पृथिव्यामिव दिवं प्रसारितम्, तेजसा दीप्तम्, नानारत्नविभूषितम्, विविधवृक्षपुष्पच्छन्नम्, पर्वतशिखरधूलिसंवृतम् इव तत्। स तत्र नानारत्नाभरणैः भूषितम्, पर्वतशिखरमिव विविधधातुसंयुक्तम्, गगनमिव ग्रहचन्द्रयुक्तम्, कलाक्रमेण मेघैः शोभितम् उत्तमं प्रासादम् अपि ददर्श। पृथिवी पर्वतपंक्तिभिः पूर्णा, पर्वताः तरुप्रच्छायाभिः पूर्णाः, वृक्षाः पुष्पच्छत्रैः पूर्णाः, पुष्पाणि कुसुमकेशरपल्लवैः पूर्णानि इति स ददर्श। एवं स हनूमान् राक्षसाधिपतेः रावणस्य भवनानि, तेषां विभवान्, रत्नसंपदं, स्त्रीसमूहान्, सेनाम्, गजान्, अश्वान्, प्रासादमालाः च विचरन्, सर्वं लङ्कापुरीं सम्यक् निरीक्ष्य तत्र स्थितवान्। इति श्रीमद्रामायणे आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे सप्तमः सर्गः।