हनुमान् लङ्कायाः पुर्यां विचरन्, शतसारससरोवरमालाभिरिव रमणीयाभिः भूषणमालाभिः भूषितानि, चन्द्रवदनानि, नयनानन्दकराणि, मनोहरेषु नेत्रेषु वक्रपक्ष्मसु च, रमणीयानि मुखानि दृष्टवान्। तथापि स राजकुलसम्भूता, उत्तमधर्मशीलता, पतिव्रता, पुष्पितलता इव तन्वी, सदा श्रेष्ठा सीता तत्र मार्गे स्थितां नापश्यत्। अनन्तरं सः प्राचीनमार्गे स्थितां, मृगशावनेत्रां, विरहेण पीडितां, पतिस्मृत्या मनसा सदा तस्य महात्मनः प्रविष्टां, सर्वयोषित्सु सदा विशिष्टां तामेव अपश्यत्। सा तु आतपक्लिष्टा, अश्रुपरिषिक्तकण्ठा, पूर्वं सुवर्णमुक्ताभरणैः भूषिता, श्यामकण्ठा, शोभनपक्ष्मा, वन्ये नृत्यन्त्याः नीलकण्ठकाकस्येव बभूव। सा च धूम्ररेखेव स्फुटा, रजसा छन्ना कनकरेखेव, क्षतच्छिद्रचिह्नवत्, वातेन विवर्तितमेघरेखेव च दृष्टा। रामस्य धर्मपत्नीं सीतां न दृष्ट्वा, वानरः कालान्तरेण दुःखेन पीडितः, अल्पविरामानन्तरं श्लथः इव शोकमग्नः अभवत्। इदानीं षष्ठः सर्गः श्रोतव्यः। स वानरः इच्छितरूपधारी, लङ्कां महाबलः सर्वतो विचरन्, स्वच्छन्देन राजप्रासादान् निरीक्षन् गतवान्। स सौम्यतेजाः राक्षसराजस्य निवेशनं सूर्याभवर्णप्राकारपरिक्लृप्तं समीपमगच्छत्। तत्र तं प्रासादं सिंहैः वनमिव उग्रैः राक्षसैः रक्षितं दृष्ट्वा, वानरगजः स तेजसा विराजमानं निरीक्ष्य तिष्ठति। स सुवर्णमण्डितैः रजतपट्टद्वारैः शोभितं, विविधैः प्राङ्गणैः रम्यैः द्वारैः च भूषितं प्रासादम् अपश्यत्। तत्र महाबलैः गजारोहैः, वीरैः अनिशं जाग्रद्भिः, दुर्जयैः अश्वैः रथैः च समावृतं दृष्टवान्। तत्र बहुरत्नसमाकीर्णं, परममूल्यासनैः अलङ्कृतं, महारथैः सिंहासनैः च समावृतं तं प्रासादं पश्यति। सर्वतः शोभनदर्शनैः, नानाप्रकारपशुपक्षिसङ्घैः च समन्तात् पूरितं तद्विलोक्य। शिष्टान्तर्गतैः रक्षोभिः, प्रधानयोषित्सम्पूर्णं, सर्वतः सुविहितरक्षा च तत्र दृश्यते। स राक्षसराजस्य प्रासादः हर्षपूर्णाभिः रमणीयाभिः स्त्रीभिः विराजमानः, रत्नाभरणध्वनिना समुद्रनिनादवत् आसीत्। स राजोपचारयुक्तः, उत्तमचन्दनगन्धयुक्तः, महाजनसमावृतः, सिंहैः वनमिव, तं प्रासादं वानरः अपश्यत्। मृदङ्गपटहध्वनिभिः, शङ्खनादैः च प्रतिश्रुत्कैः, उत्सवदिवसेषु नित्यपूजितः, राक्षसैः सदा सत्कृतः। स महात्मनः प्रासादः सागरगम्भीरः, समुद्रनिनादः, महाधनसम्पन्नः सन् बभूव। वानरश्रेष्ठः सः रत्नसमृद्धं, तेजसा दीप्तं, गजाश्वरथसमाकीर्णं तं प्रासादं दृष्ट्वा। स वानरः चिन्तयामास—"एषा लङ्कायाः भूषणं नूनम्" इति, स रावणसमीपे विचरन् तत्र प्रविष्टवान्। राक्षसानां गृहात् गृहम्, सर्वेषु उद्यानेषु च, निर्भयः प्रासादान् निरीक्ष्य विचरन्। स महावेगेन प्रहस्तस्य गृहम् अप्लुत्य, ततः महापार्श्वस्य गृहम् अपि अप्लुत्य जगाम। ततः महाकपिः कुम्भकर्णस्य मेघोपमं गृहम्, तथा विभीषणस्य च गृहम् अपि अप्लुत्य ययौ। एवं महोदरस्य, विरूपाक्षस्य, विद्युद्जिह्वस्य, विद्युन्मालिनः च गृहेषु अपि सः जगाम। तथा वज्रदंष्ट्रस्य, शुकस्य, शीघ्रगामिनः सारणस्य, प्राज्ञस्य च गृहेषु अपि सः प्लुत्वा ययौ। एवं कपिसत्तमः इन्द्रजितः प्रासादं, तथा जम्बुमालि, सुमालि च गृहे अपि प्रविष्टः। रश्मिकेतोः, सूर्यशत्रोः, वज्रकायस्य च गृहेषु अपि सः अप्लुत्य जगाम। ततः वायुपुत्रः धूम्राक्षस्य, सम्पातेः, विद्युद्रूपस्य, भीमस्य, घनस्य, विघनस्य च गृहेषु अपि प्रविष्टः। शुकनाभस्य, चक्रस्य, शठस्य, कपटस्य, ह्रस्वकर्णस्य, दंष्ट्रस्य, लोमशराक्षसस्य च गृहेषु अपि सः जगाम। युद्धोन्मत्तस्य, मत्तस्य, ध्वजग्रीवाश्वारोहेः, विद्युद्जिह्वानां, विजिह्वानां, हस्तिमुखस्य च गृहेषु अपि सः अप्लुत्य जगाम। क्रमेण करालस्य, पिशाचस्य, शोणिताक्षस्य च गृहेषु अपि हनुमान् वायुपुत्रः अप्लुत्य जगाम। एवं शोभनगृहेषु तेषां समृद्धिम्, यशः, ऐश्वर्यं च सः महाकपिः अपश्यत्। सर्वतः सर्वाणि गृहान् परिभ्रम्य, अन्ते तेजस्वी स राक्षसराजस्य निवेशनम् उपागमत्। कपिसिंहरूपः स वानरश्रेष्ठः रावणस्य पत्नीनाम्, शयनस्थितानां, विकृतलोचनानां राक्षसीनां च दर्शनं कृतवान्। राक्षसराजस्य गृहे तत्र नानायुधधारिणः, केचन शूलमुद्गरधारिणः, केचन शक्तितोमरधारिणः, विविधसेनाः अपश्यत्। तत्र महाकायान्, विविधायुधधारिणः, रक्तश्वेतपाण्डुरवर्णान्, शीघ्रकपीन् च दृष्टवान्। तत्र कुलोत्पन्नान्, रूपसम्पन्नान्, युद्धविशारदान्, शत्रुगजविनाशकान्, समरे ऐरावतसमानान् गजान् अपश्यत्। तस्मिन्नेव गृहे शत्रुसैन्यविनाशकान्, मेघप्रवाहानिव, पर्वतप्रवाहानिव च, वीरान् अपश्यत्। तत्रैव सहस्रशः सेनाः, मेघनिनादनिस्वनाः, शत्रुभिः अजय्याः, सुवर्णभूषणभूषिताः अपि दृष्टाः।