ततः भारद्वाजः, तस्य शिष्यः, पूर्णपात्रं गृहीत्वा गुरुं अनुगच्छत्। सः ऋषिं समागत्य, धर्मज्ञं, आश्रमं प्रविश्य उपविष्टः, अन्यैः संवादैः संलग्नः, ध्यानं समागच्छत्। तस्मिन् समये, ब्रह्मा, चतुर्मुखः तेजस्वी सृष्टिकर्ता, तस्य प्रमुखस्य ऋषेः दर्शनार्थं आगच्छत। वाल्मीकीं दृष्ट्वा, सः त्वरितं प्रस्थितः, वाक्यं नियंत्र्य, नमस्कारपाणिं योजयित्वा, आश्चर्येण पूरितः स्थातुं वर्धितः। सः तं देवं चरणजलार्घ्यैः, आसनेन, नमस्कारैः च पूजयित्वा, उचितं नमस्कृत्य, तस्य कल्याणं पृष्टवान्। ततः भाग्यशाली ब्रह्मा, सम्मानित आसने उपविष्टः, वाल्मीकीं अपि आसनं प्रदास्यत। ब्रह्मणः अनुमतिं प्राप्य, सः अपि उपविष्टः, सर्वप्राणिनाम् ईश्वरः स्पष्टं प्रकटितः। तदा तस्य मनः तस्मिन् घटने संलग्नं, वाल्मीकीः ध्यानं गच्छति, दुष्टहृदयेन कृतं निर्दोषं काकपक्षिणां वधं चिन्तयन्। यथा सः काकपक्षिणीं शोकं प्रकटयित्वा, पुनः तां स्तोत्रं गाति। पुनः, मनः शोकसंपन्नं, ब्रह्मा, हास्यं कृत्वा, प्रमुखं ऋषिं अभिवादयति। "इयं श्लोकः यथा रचितः तत्र स्थातुं, विचारस्य आवश्यकता नास्ति। मम इच्छया, हे ऋषि, एषा सरस्वती तव मनसि प्रकटिता। सम्पूर्णं रामकथां रचय, हे श्रेष्ठ ऋषि, धर्मात्मनः बुद्धिमान् भगवान्, लोकाय।" "तव श्रवणात् नारदेन यथा श्रुतं, दृढं चित्तं यः रामः, तस्य गूढं च प्रकटं च घटनाः कथय।" "यत् रामाय, सुमित्र्याः, सर्वेषां राक्षसानां च, वैदेही च अभवत्— प्रकटं वा गूढं च—" "यत् अज्ञातं तव ज्ञातं भविष्यति; अस्मिन् काव्ये कदापि असत्यं तव वाचं न गमिष्यति।" "रामकथा, श्लोकबद्धं च सुखदं, रचय यावत् पर्वताः च नद्योः पृथिव्यां स्थास्यन्ति।" "यावत् तव रचितं रामकथा, तावत् रामायणं जनाः मध्ये प्रवाहितं भविष्यति।" "ततः तस्मिन् कालविधौ, उपरि च अधः च, जनाः मध्ये निवासिष्यसि; इति उक्त्वा, भाग्यशाली ब्रह्मा तत्र विलीनः, तथा वयोवृद्धः ऋषिः च तस्य शिष्यैः सह विस्मितः प्रस्थानं कृतवान्।" ततः सर्वे शिष्याः तं श्लोकं पुनः पुनः गाति, प्रसन्नाः च अत्युत्तरेण आश्चर्येण। यत् महर्षिना चतुष्पाद मीटरं गीतं, पुनरुत्तिष्ठता, शोकः श्लोकं रूपं गत्वा परिवर्तितः। एषा संकल्पः वाल्मीकेः उभयः शुद्धमनसः उत्पन्नः: "अहं सम्पूर्णं रामायणं एतेषां श्लोकैः रचयिष्यामि।" उच्चैः विषयैः, अर्थैः च, मनोहरैः वाक्यैः, रामस्य कीर्तिं प्रकटयित्वा, सः शतशः समानमापदं श्लोकैः महर्षिः काव्यं रचयति यः कीर्तिं ददाति। संपूर्णं यथासंगतं योजितः समासैः च, मधुरं च, सुगठितं वाक्यं, रघुकुलस्य कथा श्रुणु, यः महर्षिना रचितः, दशमुखस्य वधं विषये। ततः तृतीयं भागं श्रुतं भवतु, महाकवि वाल्मीकी रामायणे, बालकाण्डे, तृतीयं सर्गे। सर्वाणि घटनानि श्रुत्वा, धर्मात्मनः अर्थानां च, लाभदायकं च, सः पुनः स्पष्टं पश्यति किमभवत् तस्मिन् बुद्धिमान्। सः जलद्वारा शुद्धः, दर्भे उपविष्टः, समाहितः च, धर्मानुसारं घटनानां पथं पृष्टवान्। सः सर्वं पश्यति—हास्यं, वाक्यं, चालनं, च सर्वाणि कर्माणि, सम्पूर्णं च उचितं धर्मस्य बलं। यथा रामः, सत्ये स्थिरः, पत्नीं च भ्रातृं च सह वनं गच्छन्, तस्मिन् सर्वं निरीक्षितम्। ततः योगे स्थिरः, धर्मात्मा, यः सर्वं यथा घटितं दृष्ट्वा, तस्य हस्ते फलवत् स्पष्टं दृष्टम्। यथा तं सत्यं दृष्ट्वा, तस्य महान् मनः सम्पूर्णं रामस्य प्रियकथां रचयितुम् अभिलषति। इन्द्रियैः, धनैः, च धर्मैः पूर्णः, च virtues च विस्तृतः, यः श्रुत्वा सर्वेषां मनोहरः समुद्रवत्। यथा पूर्वं महर्षिना नारदेन वर्णितं, तेन महर्षिः रघुकुलस्य कथा रचयति। रामस्य जन्मं, तस्य महाबलम्, तस्य सार्वभौमः प्रियः, जनानां प्रति प्रियता, तस्य धैर्यम्, सौम्यताम्, च सत्यता— विविधाः अद्भुतकथाः, तस्य विष्वामित्राय साहाय्यं, जानकीं विवाहं, धनुषस्य भङ्गं— रामस्य च परशुरामस्य विवादः, दशरथस्य गुणाः, रामस्य अभिषेकः, कैकेयीं दुष्टता— रामस्य अभिषेकस्य विघटनं, तस्य वनवासः, राज्ञः शोकः विलापः, च तस्य परलोकगमनम्— जनानां शोकः, तेषां निष्कासनं, निसादराजस्य सह संवादः, च रथचालकस्य प्रत्यागमनम्— गंगां पारं गत्वा, भारद्वाजं सह मिलनं, भारद्वाजेन प्रदत्तं अनुमतिः, च चित्रकूटस्य दर्शनम्— वासस्य निर्माणं, भरतस्य आगमनं, रामस्य प्रार्थनां, च तस्य पितुः जलार्घ्यं— सन्देशस्य अभिषेकः, नन्दिग्रामे निवासः, दण्डकवनं गमनं, च विराधस्य वधः। इति रामायणस्य कथा सम्पूर्णा।