हनूमान् तदा तत्र तत्र नानाविधानि रूपशिल्पसम्पन्नानि प्रासादान् अपश्यत्, त्रैस्वर्यसमलङ्कृतानि रमणीयगीतानि च शुश्राव। स तु तत्र कामार्ताङ्गनानां काञ्चीकलकलं नूपुरनिनादं च शृणोति स्म, स्वर्गस्थाप्सरसंनिभम्। महात्मनाम् अन्तःपुरेषु पादशब्दान् हस्तताडनं श्लेष्टनं चापि शुश्राव। राक्षसानां गृहेषु मन्त्रपाठान् पठतां, स्वाध्यायनिरतान् रात्रिचरान् अपश्यत्। तत्र रावणं स्तुवन्तं नादयन्तं च महतीं राक्षसानीकं राजमार्गं पूरयन्तं दृष्टवान्। नगरमध्ये राक्षसदूतान्, दीक्षितान्, जटिलान्, मुण्डितशिरसः, अजिनवाससः च अपश्यत्। तृणधारिणः, अग्निकुण्डायुधाः, मुद्गरगदाधारिणः, दण्डायुधान् च तत्र दृष्टवान्। एकाक्षान्, बहुवर्णान्, स्थूलपृष्ठान्, विशालस्तनान्, भीषणान्, वक्रास्यान्, विकृतान्, वामनांश्च अपश्यत्। धनुर्धरान्, खड्गिनः, मुसलायुधान्, लोहमुष्टिधारिणः, विविधकवचान् अपि स दृष्टवान्। नातिकृषान्, नातिस्थूलान्, नातिदीर्घान्, नातिह्रस्वान्, नातिश्वेतान्, नातिकृष्णान्, नातिकुब्जान्, नातिवामनान् च अपश्यत्। विकृतान्, नानारूपान्, सुन्दरान्, तेजस्विनः, पताकाधारिणः, नानायुधधारिणः अपश्यत्। शूलधारिणः, द्रुमायुधान्, खड्गवज्रधारिणः, प्रासपाशधारिणः च वीरान् दृष्टवान्। माल्यगन्धानुलेपनभूषितान्, नानावसनपरिधानान्, यथेष्टचरान् अपि दृष्टवान्। तीक्ष्णशूलवज्रधारिणः, लक्षशः सततजागरूकान् राक्षसान् अपश्यत्। अन्तःपुरस्य पुरतः राक्षसराजस्य गृहं दृष्ट्वा, सुवर्णतोरणमण्डितं तद् गृहं स निरीक्ष्य। राक्षसराजस्य प्रसिद्धं निवेशनं पर्वताग्रे स्थितं, पद्ममालाविलसितखातपरिवृतं दृष्ट्वा। दिव्यरूपं, सुरसदृशं, सुरसंगीतनिनादितं, प्राकारैः संवृतं तद् गृहं दृष्ट्वा। अश्वनिह्रुतरवपूर्णं, भूषणनिस्वनयुतं, रथयानविमानसमाकीर्णं, श्रेष्ठाश्वरथगजोपेतं अपश्यत्। चतुस्तुन्दरदन्तिनः, श्वेतमेघसमानान्, शोभायमानद्वारस्थापनान्, मदोन्मत्तमृगद्विजसंवृतान् अपि दृष्टवान्। सहस्रशः महाबलिनः राक्षसान् रक्ष्यमाणं, राक्षसराजेन संरक्षितं तद् गृहं प्रविवेश। सुवर्णमणिवेदिकाभिरावृतं, मुक्तामणिरत्नभूषितं, अगुरुचन्दनसुगन्धिनं रावणस्यान्तःपुरं प्रविवेश। एवं सुन्दरकाण्डस्य पञ्चमः सर्गः समाप्तः। ततः स बुद्धिमान् वानरः व्योम्नि प्रकाशमानं शशिनं दृष्टवान्, यः पुनः पुनरुत्थाय पतनं कुर्वन्, इव मत्तवृषः गोष्ठे विचरन् इव, राजते स्म। शीतांशुं शशिनं दृष्टवान्, यः जगतां पापं हरन्, सागरं क्षोभयन्, सर्वभूतानि प्रकाशितवान्। यथा लक्ष्मीः मन्दरे भूमौ, सायं समुद्रे, वा जलस्थे पद्मेषु शोभते, तथा स शशी व्योम्नि शोभते स्म। रजतपञ्जरस्थं हंसमिव, मन्दरगुहायां सिंहमिव, गजेन्द्रमिव वीरं, तथा शशी व्योम्नि शोभते स्म। स शुभ्रः, निर्मलः, निर्जलः, निरुष्णीकः, महाग्रहच्छायारहितः, शशी प्रकाशमयः आसीत्। यथा सिंहः शिलातले, गजेन्द्रः महावने, राजा राज्यं प्राप्य, तथा शशी व्योम्नि शोभते स्म। तदा शुभा सन्ध्या दिव्यप्रभा, शशिनः उदयकाले तमः नाशयन्ती, राक्षसान् मांसभक्षांश्च अपाकरोति, रामानन्दितचित्ते मनः शमयति। वीणादिवाद्यनिनादाः कान्ताः श्रुतिगोचराः, साध्वी स्त्रियः स्वपतेः सह सुप्ताः, तथा अद्भुतभीषणाचाराः रात्रिचराः प्रमदाय प्रस्थिताः। स बुद्धिमान् वानरः, मदविह्वलान् कुलान्, रथाश्वासनसमाकीर्णान्, वीर्यश्रियावृतान् दृष्ट्वा। ते परस्परं बहु निन्दन्ति स्म, स्थूलभुजान् प्रक्षिपन्ति, मदान्धवाक्यं वदन्ति, मदोन्मत्ताः परस्परं तिरस्कुर्वन्ति। राक्षसाः उरांसि प्रक्षिपन्ति, प्रियासु अङ्गानि निवेशयन्ति, नानारूपप्रदर्शनं कुर्वन्ति, दृढधनुषः प्रगृह्य तिष्ठन्ति। प्रियास्त्रियः परिष्वक्ताः, अन्याः सुप्ताः, कान्तिमती मुखाभिः हास्यन्त्यः, क्रुद्धाः अन्याः दीर्घनिःश्वासं कुर्वन्ति इति अपश्यत्। नगरी महागजगर्जितैः, सत्कृतोपविष्टैः, वीरनिःश्वासैः, इव सर्पसमाकीर्णसरः, शोभते स्म। तत्र नगरे बुद्धिप्रधानान्, सुश्रुतनामानः, स्वधर्मनिष्ठान्, लोकनायकान्, नानाविधान्, सुन्दरनामान् राक्षसान् अपश्यत्। स्वभावगुणसम्पन्नान्, शोभायमानान्, दृष्ट्वा हृष्टः अभवत्; विकृतांश्च अपश्यत्। तत्र तत्र परमपूज्याः, शुद्धचारित्राः, महाशीलाः, प्रियेषु मद्ये च आसक्ताः, स्वभावे तारकासमाः स्त्रियः दृष्टवान्। रात्र्याः मध्यभागे प्रियैः परिष्वक्ताः, सखीभिः परिष्वक्ताः, इव पक्षिणः पक्षिभिः परिष्वक्ताः, स्त्रियः दृष्टवान्। पुनः, उपरिस्थितेषु शयनेषु, प्रियाङ्के सुखोपविष्टाः, पतिसंयतधर्मनिष्ठाः, कामनिष्ठाः च स्त्रियः दृष्टवान्। एवं स वानरश्रेष्ठः लङ्कायाः नगरे राक्षसवेश्मसु, रावणस्य गृहे च, रात्रिचराणां जीवनं, रमणीयं चन्द्रप्रभां, वीर्यश्रियं च निरीक्ष्य, सर्वं विचरन् स्थितः।