श्रीमत्सुन्दरकाण्डे वाल्मीकिरामायणे चतुर्थः सर्गः श्रूयताम्। यः कपिवरः श्रीमान् हनुमान् वीर्येण लङ्कापुर्याः रक्षिण्याः रूपपरिवर्तिन्याः च जयम् प्राप्तवान्, स महाबलः महाकपिः रात्रौ लङ्काम् द्वारम् उपेक्ष्य प्राकारम् उत्पत्य प्रविष्टवान्। स कपिः कपिराजस्य हितार्थं लङ्कापुर्याः प्रवेशं कृत्वा शत्रूणां शिरःषु वामपादं न्यस्तवान्। ततः स कपिः हास्यनिनादैः वाद्यनिनादैश्च सह रम्यां लङ्कां अभिमुखः अभ्यगच्छत्। तत्र लङ्कापुरी विपुलैः भवनैः वज्रजालविभूषितैः, वज्रसंकटैः, मेघवदाकाशे द्योतमानैः, हीरकजालैः च शोभमानैः प्रकाशमाना। तस्मिन्नेव काले लङ्का राक्षससमूहानां श्वेतमेघसदृशैः भवनैः, पद्मस्वस्तिकचिह्नैः अलंकृतैः, द्योतमानैः शोभिता। सर्वतः सुशोभितैः, पुष्पमाल्यविभूषितैः, विविधाभरणैः, निरन्तरवर्धमानैः भवनैः तया नगरी शोभिता कपिराजहिताय प्रविश्यते स्म। राघवस्य कार्यार्थं गच्छन् स हनुमान् भवनात् भवनं गच्छन् हर्षितः तान् भवनान् निरीक्ष्य। तत्र स विविधरूपवर्णान् भवनान् ददर्श; त्रिस्वरसम्पन्नानि रम्यगीतानि च शृणोत्। स्त्रीणां कामेन आक्रान्तानां किङ्किणीनिनादं, नूपुरध्वनिं च दिव्याप्सरःसमूहेव शृणोत्। महात्मनाम् भवनान्तरे पादध्वनिं, हस्ततालनिनादं, शृङ्गानादं च स सर्वत्र शृणोत्। राक्षसगृहेषु मन्त्रपाठं जपमानान्, स्वाध्यायनिष्ठान् निशाचरान् च स ददर्श। तत्र राक्षससमूहः रवणं स्तुवन्, गर्जन्, राजमार्गे स्थितः स कपिः ददर्श। मध्ये राक्षसस्य बहून् सन्देशवाहकान्, जटिलान्, मुण्डितान्, गोचर्मवस्त्रपरिधानान् च ददर्श। तृणदर्भहस्तान्, अग्निकुण्डधारिणः, गदाप्रहरिणः, दण्डधारिणः च स ददर्श। एकाक्षान्, बहुवर्णान्, स्थूलपायान्, विशालस्तनान्, उग्रान्, विकटमुखान्, विकृतान्, वामनान् च स ददर्श। धनुष्मत्, खड्गधारिणः, मुसलधारिणः, लोहमुष्टिधारिणः, विविधायुधधारिणः च स ददर्श। नाति स्थूलान् नाति कृशान्, नाति दीर्घान् नाति ह्रस्वान्, नाति शुक्लान् नाति कृष्णान्, नाति कुब्जान् नाति वामनान् च अपि स ददर्श। विकृतान्, बहुरूपान्, सुन्दरान्, शोभमानान्, पताकाधारिणः, विविधायुधधारिणः च स ददर्श। शूलधारिणः, तरुधारिणः, आयुधधारिणः, खड्गवज्रधारिणः, सलिङ्गपाशधारिणः च स ददर्श। विविधमाल्यविभूषितान्, सुगन्धितान्, विविधवस्त्रपरिधानान्, यथेष्टगत्यान् च स ददर्श। तीक्ष्णशूलवज्रधारिणः, शतसहस्रं राक्षसान्, जाग्रत्, कार्यनिष्ठान् च स ददर्श। राक्षसाधिपतेः गृहद्वारस्य पुरतः, सुवर्णतोरणविभूषितं गृहं स ददर्श। पर्वताग्रे स्थितं, पद्ममाल्यशोभितं, महानदीसुरक्षितं, राक्षसराजस्य प्रसिद्धं निवासं स ददर्श। दिव्यरूप ramparts द्वारा समवृतं, दिव्यसंगीतनिनादितं, देवलोकसदृशं स ददर्श। अश्वानां ह्रेषणैः, आभरणध्वनिभिः, रथैः, यानैः, विमानैः, अश्वैः, गजैः च पूर्णं तद् गृहं ददर्श। चतुस्तुषार्गलैः, श्वेतमेघसदृशैः गजैः, सुशोभितद्वारेषु स्थितैः, मदोत्कटैः पशुभिः, पक्षिभिः च अलंकृतम्। सहस्रशः बलवान् राक्षसैः रक्षितं, राक्षसाधिपतिना संरक्षितं, स कपिः तद् गृहं प्रविष्टवान्। रावणस्य अन्तःपुरं सुवर्णमणिवेदिकाभिः परिवृतं, मुक्तामणिविभूषितं, अगुरुचन्दनगन्धयुक्तं स प्रविष्टवान्। इति सुन्दरसर्गे पञ्चमः सर्गः समाप्तः। ततः स बुद्धिमान् कपिः आकाशे दीप्तं चन्द्रं ददर्श, यः पुनः पुनः उदयास्तमयौ कृत्वा, गोष्ठे मदोत्कटः वृषः इव विचरन्, शीतांशुं चन्द्रं ददर्श। स चन्द्रः संसारपापं नाशयन्, महोदधिं प्रेरयन्, सर्वभूतान् प्रकाशयन् समीपमागतः। यथा लक्ष्मीः मन्दरे, समुद्रे, पद्मेषु वा शोभते, तथा चन्द्रेण सह आकाशे शोभिता। यथा राजहंसः रजतपञ्जरे, सिंहः मन्दरगुहायाम्, वीरः अभिमानगजोपरे, तथा चन्द्रः आकाशे शोभते। निःश्लेष्मा, निःशीतः, निःछायः, महाग्रहछायाविहीनः, निर्मलः चन्द्रः शोभते स्म। यथा सिंहः शिलातले, गजः महावने, राजा राज्यं प्राप्तः, तथा चन्द्रः आकाशे शोभते। शुभा सन्ध्या स्वर्गसमा, चन्द्रोदये तमः नुद्य, राक्षसान् मांसभक्षान् च निवार्य, रामेण मनः प्रमोदितं शीतलयति। तत्र तन्त्रीवाद्यनिनादः श्रवणसुखः श्रूयते; साध्वीः स्त्रियः पतिसंयुक्ताः शय्यायां शयाना; तथा विचित्रव्रतान् उग्रव्रतान् निशाचरान् रात्रौ विहरन्तः स ददर्श। स बुद्धिमान् कपिः मदोत्कटसमूहान्, रथैः, अश्वैः, सुशोभनासनैः, वीर्यशोभितैः पूर्णान् ददर्श। एवं श्रीमान् हनुमान् लङ्कायाः दिव्यं वैभवं, राक्षसाधिपतेः निवासं, चन्द्रस्य शोभाम्, रात्रेः रम्यताम्, राक्षससमूहं, विविधावृत्तिम्, सर्वं निरीक्ष्य, कपिराजस्य हितार्थं तत्र प्रविष्टवान्।