तदा वीरः हनुमान् तां पतितां दृष्ट्वा, स्त्रीत्वात् करुणया सम्प्रयुक्तः सन्, दयां चकार। तस्मिन्नेव क्षणे, लङ्का सा महती कम्पमाना, गर्वितं भाष्यमाना, कम्पितगिरा कपिश्रेष्ठं हनूमन्तं वाक्यम् अब्रवीत्— “कृपां कुरु महाबाहो, रक्ष मां कपिसत्तम। बलवन्तः साधवः सदा स्वमर्यादां पालयन्ति, सौम्य।” “अहं लङ्कानगरी स्वयमेव, हे कपे। त्वया महावीर्येण महाबलेन च जितास्मि।” “अथ कपिश्रेष्ठ, शृणु यथार्थं वचो मम— स्वयम्भुवैव मया वरः कश्चन लब्धः।” “यदा कश्चित् कपिः स्ववीर्येण मां वशे स्थापयेत्, तदा राक्षसानां विनाशसमयः प्राप्त इति विद्धि।” “एष एव स शप्तः कालः त्वया आगमनेन सम्प्राप्तः, सौम्य। स सृष्टः स्वयम्भुवा सत्यः, अव्यतिक्रमणीयः।” “सीतायाः कारणेन च, दुष्टबुद्धेः रावणस्य च, राक्षसानां सर्वेषां विनाशः सम्प्राप्तः।” “तस्मात् कपिश्रेष्ठ, रावणरक्षितां नगरीं प्रविश्य, यानि कार्याणि इच्छसि, तानि सर्वाणि साधय।” “शापपीडितया रावणरक्षितया पुण्यया नगरीया प्रविश, कपिश्रेष्ठ; यथाकामं जनकात्मजान् सीतां सर्वत्र अन्वेषय।” एवं श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे सुन्दरकाण्डे चतुर्थः सर्गः श्रोतव्यः। एवं स वीर्येण लङ्कां पुरीं तां रूपिणीं रक्षिणीं च जित्वा, कीर्तिमान् कपिश्रेष्ठः हनुमान्— स महावीर्यः महात्मा कपिकुञ्जरः रात्रौ लङ्कां प्रविवेश, द्वारं न प्रयुञ्जानः, लङ्घयन् प्राकारम्। स कपिकुञ्जरः कपिराजस्य हिताय लङ्कां प्रविश्य, शत्रूणां शीर्षेषु वामं पादं स्थापयामास। ततः स कपिः हास्यनिनादैः वादित्रघोषेण च सह, रम्यां लङ्कां पुरं समीपमगच्छत्। सा शोभनपुर्या लङ्का, वज्रकवाटैः विभूषितैः, हीरकजालैः अलङ्कृतैः, मेघवन्नभसि शोभमानैः प्रासादैः दीप्तिमती बभौ। तस्मिन्काले, राक्षससमूहानां शोभनगृहैः, श्वेतमेघसदृशैः, पद्मस्वस्तिकविचित्रैः भूषितैः, लङ्का द्युतिमती ज्वलन्ती बभौ। सर्वतः सुशोभनैः, विविधमाल्यभूषणैः अलङ्कृतैः, वर्धमानगृहैः सा पुरी दृष्टा, कपिराजस्य हितकाम्यया। राघवस्य साधनाय स कपीश्वरः गृहात् गृहम् गच्छन्, हृष्टः, कपिकुञ्जरः तान् प्रासादान् अपश्यत्। स तत्र तत्र नानाविधरूपाणि प्रासादान् अपश्यत्, त्रिस्वरसंयुक्तानि रम्यगीतानि च शुश्राव। स प्रेम्णा ताडितानां स्त्रीणां मेखलानूपूरध्वनिं, सुराङ्गनानां स्वर्गे यथा, शुश्राव। महात्मनाम् गृहेषु पादघोषं, करतालध्वनिं, कूजनं च तत्र तत्र शुश्राव। राक्षसानां गृहेषु मन्त्रपाठान् शुश्राव, स्वाध्यायनिष्ठान् रजनीचरान् अपश्यत्। स राक्षससमूहान्, रावणं स्तुवन्तः गर्जन्तः, राजमार्गं पूरयन्तः, स्थितान् अपश्यत्। मध्यभागे बहून् राक्षसदूतान्, दीक्षितान्, जटिलान्, मुण्डितान्, अजिनवाससः च अपश्यत्। कुशधरान्, अग्निकुण्डायुधान्, गदायुधान्, दण्डायुधांश्च अपश्यत्। एकोक्षान्, नानावर्णान्, स्थूलोदरान्, महास्तनान्, भीषणान्, वक्रास्यान्, विकृतान्, वामनांश्च अपश्यत्। धनुर्धरान्, खड्गिनः, मुसलायुधान्, शिलायुधान्, विविधवर्मसु दीप्तिमन्तः अपश्यत्। नात्यस्थूलान्, नातिकृशान्, नातिदीर्घान्, नातिह्रस्वान्, नातिशुक्लान्, नातिकृष्णान्, न नातिकुब्जान्, न नातिवामनान् अपश्यत्। विकृतान्, नानारूपान्, सुन्दरान्, प्रभासमानान्, ध्वजपताकाधारिणः, नानायुधधरांश्च अपश्यत्। स महाकपिः शूलधरान्, तरुधरान्, आयुधधरान्, खड्गवज्रधरांश्च, प्रहरणपाशधरांश्च अपश्यत्। माल्यचन्दनाभरणैः विभूषितान्, नानावसनधारिणः, स्वेच्छया विचरन्तः अपश्यत्। तीक्ष्णशूलधरान्, महावज्रधरान्, लक्षशः सततम् अप्रमत्तान् राक्षसान् अपश्यत्। अन्तःपुरस्य पुरतः, राक्षसेन्द्रेण निर्दिष्टं गृहं, सुवर्णतोरणेन शोभितं तदपि अपश्यत्। राक्षसेन्द्रस्य प्रसिद्धं वासगृहं, पर्वताग्रे स्थितं, पद्ममाल्यविलसितैः खातैः परिवृतं च अपश्यत्। स महाकपिः तं दिव्यदर्शनं, सुरवादित्रनिनादितं, सुरालयमिव, प्राकारैः संवृतं गृहं अपश्यत्। अश्वनिह्रादैः, भूषणघोषैः, रथयानवाहनैः, विमानैः, श्रेष्ठाश्वगजैः च पूर्णं तद् गृहं अपि बभौ। चतुर्दन्तिभिः श्वेतमेघसदृशैः, शोभनद्वारेषु स्थितैः, मत्तमृगद्विजैः च भूषितं तद् गृहं अपश्यत्। सहस्रशः बलिनः राक्षसैः रक्षितं, राक्षसेन्द्रेण संरक्षितं, तं गृहं कपिः प्रविवेश। स सुवर्णमणिवेदिकाभिः, मुक्तामणिविचित्राभिः, अगुरुचन्दनगन्धयुक्ताभिः, रत्नमालाभिः च भूषितं रावणस्य अन्तःपुरं विवेश।