तदा लङ्काद्वारे स्थितां विकृतनेत्रां वनचारीं कपिसत्तमं हनूमन्तं सा रक्षसी क्रुद्धा समभ्यभाषत— "कः त्वं? किमर्थं चात्र आगतः? यावद् जीवसि, तत्त्वं वक्तुमर्हसि।" पुनः सा कपिम् उवाच— "हे वानर, न त्वं लङ्कां प्रवेष्टुं शक्नोषि; सर्वतः रावणसेनया रक्ष्यमाणा एषा नगरी तव दुर्गम प्रवेश्या।" तस्याः वचनं श्रुत्वा वीरः हनूमान् तां पुरतो स्थितां प्रत्युवाच— "यथार्थं ते पृष्टं तद् वक्ष्यामि।" सः अपि तां पप्रच्छ— "काऽसि त्वं, विकृतनेत्रा, नगरद्वारस्थिते? किमर्थं च मां कोपेन कठोरं भाषसे?" हनूमतः वचः श्रुत्वा, सा कामरूपिणी लङ्का क्रुद्धा वायुपुत्रं तीक्ष्णवचनैः प्रत्युवाच— "अहम् अस्या नगर्याः दुर्जया रक्षिका, महाबलिनः रावणस्य आज्ञां प्रतीक्षमाणा। मया उपेक्ष्य नगरे प्रवेशः न शक्यः; अद्य त्वं मया हतः प्राणान् विसृज्य निद्रां यास्यसि। अहम् एव लङ्कानगरी, हे वानर; अहं सर्वतः रक्षामि—इति ते निगदितम्।" एवं लङ्कायाः वचनं श्रुत्वा, वायुसूनुः कपिश्रेष्ठः स्थिरः पर्वत इव तस्थौ। सः बुद्धिमान् कपिवरः, तां स्त्रीरूपिणीं विकृतां दृष्ट्वा, उवाच— "लङ्कानगरीं तोरणपार्श्ववेश्मप्राकारयुक्तां द्रष्टुम् इच्छया अहम् आगतः। सर्वतः लङ्कायाः वनानि, उपवनानि, उद्यानानि, मुख्यगृहाणि द्रष्टुम् आगतः।" तस्य वचः श्रुत्वा, सा पुनः कामरूपिणी लङ्का कठोरं वचनं व्याजहार— "हे अधमवानर, राक्षसराजेन रक्षितां लङ्कां त्वं मम जयित्वा न पश्यसि।" तदा कपिशार्दूलः तां रजनीचर्यां प्रति उवाच— "इमां नगरीं दृष्ट्वा अहम् आगतेनैव पन्थानां प्रतिपत्स्यामि।" ततः सा भीमस्वना लङ्कारक्षिका वेगेन कपिश्रेष्ठं ताडयामास। तदा वायुपुत्रः कपिशार्दूलः तया बलवता ताडितः महान् निनादं चकार। कोपसमन्वितः हनूमान् वामहस्तस्य अङ्गुलीः संकुच्य तां पाणिना ताडयामास। सः तां स्त्रीति ज्ञात्वा नात्यर्थं कोपं चकार; तया ताडितया रजनीचर्या साभिघातविह्वला भूमौ पतिता विकृतानना बभूव। तां पतितां दृष्ट्वा वीरः हनूमान् दयया समन्वितः स्त्रीं मन्यमानः कृपया तस्थौ। तदा लङ्का व्यथिता सन्तप्तया गिरा गर्वितं वचनं कपिवीरं प्रति उवाच— "कृपां कुरु, महाबाहो, रक्ष मां, कपिश्रेष्ठ। बलवन्तः सदा धर्ममर्यादां पालयन्ति। अहम् एव लङ्कानगरी, त्वया वीर्येण बलाच्च जितास्मि।" "शृणु वानरेन्द्र, सत्यं वक्ष्यामि। मम स्वयम्भुवा वरः दत्तः—यदा कश्चिद् वानरः स्वबलेन माम् अभिभवेत्, तदा राक्षसानां विनाशः प्रवर्ततेति। स एव कालः त्वया आगमनेन प्राप्तः, स सत्यः अव्यभिचार्यः। सीतायाः कारणेन, पापरावणस्य च, सर्वेषां राक्षसानां विनाशः आगतः।" "तस्मात् कपिश्रेष्ठ, रावणरक्षितां लङ्कां प्रविश्य यथाकामं कार्याणि साधय। रावणपारितां पुण्यां लङ्कां प्रविश्य, शापपीडितोऽपि, सर्वत्र जानक्याः सीतायाः अन्वेषणं कुरु।" एवं लङ्कां च तां रूपिणीं रक्षिकां च पराजित्य महाकपी हनूमान्, सत्त्ववन्तं स्ववीर्येण विजित्य, रात्रौ लङ्कां प्राकारम् उल्लङ्घ्य, द्वारं न प्रयुज्य, प्रविवेश। सः लङ्कानगरीं कपिराजस्य हिताय प्रविश्य, शत्रूणां शीर्षेषु वामपादं स्थापयामास। ततः सः कपिः रम्यां लङ्कानगरीं हासनिनादवादित्रैः सह समुपविवेश। सा नगरी वज्रजालवितानैः, हीरकजालैः भूषितैः, गगनमेखलाभिः भूषितैः प्रासादैः शोभाम् अवाप। तत्र लङ्का स्वच्छैः प्रासादैः, पद्मस्वस्तिकचित्रैः, मेघाभैः, राक्षसगृहैः दीप्यमाना बभूव। सर्वतः भूषणमालाभिः भूषितैः, विविधैः गृहेषु, कपिराजहिताय सः नगरीं दृष्ट्वा विस्मितः सञ्जज्ञे। राघवस्यार्थे विचरन्, सः कपिशार्दूलः प्रासादाद् प्रासादं रम्यं दृष्ट्वा हृष्टः बभूव। सः तत्र तत्र विविधरूपवेष्मानि दृष्ट्वा, त्रैधातुकसमन्वितैः मधुरगीतैः कान्तानादां च श्रुतवान्। सः प्रेम्णा ताडितानां स्त्रीणां काञ्चीकिंकिणीनां निनादं, स्वर्गाङ्गनानां यथा, श्रुत्वा विस्मयमगमत्। एवं हनूमान् लङ्कां प्रविश्य, राक्षसानां विनाशाय, सीतायाः अन्वेषणाय, सर्वं नगरीं विचचार।