तदा वीर्यवन्तं पवनसुतं हनूमन्तं तस्याः समक्षं स्थिता सा लङ्का, भीमस्वनं कृत्वा, तं हनूमन्तं वाक्यम् अब्रवीत्—"कः त्वं वनचर, किमर्थं चात्र आगतः? यावद् आयुः तिष्ठति, तावत् सत्यम् एव वद।" पुनः सा तम् अवलोक्य प्रोवाच—"वानर, अस्यां लङ्कायां प्रवेष्टुं न शक्यं, सर्वतः रावणबलैः रक्षितायाः अस्याः नगरीः त्वया प्रविष्टुं न शक्यते।" ततः तस्याः समीपस्थः वीर्यवान् हनूमान् प्रत्युवाच—"यत् त्वया पृष्टं, तत् अहम् एव सत्यम् वक्तुम् इच्छामि। किं त्वम्, विकृतलोचना, नगरीद्वारे स्थित्वा मां किमर्थम् उपालप्स्यसि, कोपेन च कठोरं वचनं ब्रवीषि?" हनूमतः वचनं श्रुत्वा, सा कामरूपिणी लङ्का, क्रुद्धा, वातात्मजं तीक्ष्णं वाक्यम् अब्रवीत्—"अहम् अजेया अस्याः पुरीरक्षा, महाबलस्य राक्षसराजस्य रावणस्य आज्ञां प्रतीक्षमाणा। माम् अवज्ञाय अस्यां पुरीं प्रवेष्टुं न शक्यते; अद्य त्वं मया हतो मृत्वा शयिष्यसे। अहम् एव लङ्कानगरी, वानर, सर्वतः रक्षामि, इति तव निगदितम्।" एवं लङ्कायाः वचनम् श्रुत्वा, पवनसुतः हनूमान्, स वानरश्रेष्ठः, स्थिरः पर्वत इव स्थितः। सा विकृतनारीरूपिणीं लङ्कां दृष्ट्वा, बुद्धिमान् स्थिरधीरः स वानरर्षभः उवाच—"लङ्कायाः पुरं प्राकारतोरणपरिखाभिः सहितं द्रष्टुम् अभिलषामि, महती मे जिज्ञासा। वनानि, उपवनानि, प्रासादान् च सर्वतः द्रष्टुम् इच्छामि।" तस्य वचनं श्रुत्वा, सा कामरूपिणी लङ्का पुनः कठोरं वाक्यम् अब्रवीत्—"वानराधम, राक्षसपतिना रक्षितायाः अस्याः पुरीः मां जित्वा विना अद्य त्वया नगरी न द्रष्टव्या।" तदा वानरव्याघ्रः निशाचरीं ताम् उवाच—"इमां पुरीं दृष्ट्वा, शुभे, यथागतं प्रत्यागमिष्यामि।" ततः सा भीषणा लङ्कारक्षिणी, भीमस्वनं कृत्वा, त्वरया वानरश्रेष्ठं ताडयामास। तदा पवनात्मजः वानरव्याघ्रः, बलवान्, तया बलात् ताडितः, भीमस्वनं मुमोच। हनूमान् क्रोधसंयुक्तः, बामहस्तस्याङ्गुलीः संकुच्य, ताम् एकेन मुष्टिना ताडयामास। 'स्त्रीति,' नात्यन्तं क्रुद्धः, तया ताडितः सा निशाचरी विकलाङ्गी भूमौ पपात, विकृतानना। तां पतितां दृष्ट्वा, वीर्यवान् हनूमान्, स्त्रीत्वात् दयया सम्प्रयुक्तः। सा लङ्का, बिभ्रमाणा, कम्पमानया वाचा, गर्वयुक्तं वचनं वानरपुङ्गवम् प्रति उवाच—"कृपाम् कुरु, महाबाहो, रक्ष मां, वानरश्रेष्ठ। बलवन्तः धर्मात्मानः सदा मर्यादां पालयन्ति।" "वानर, अहम् एव लङ्कानगरी। त्वया अद्य पराक्रमबलाभ्यां जितास्मि। शृणु वानरेन्द्र सत्यम् वक्ष्यामि—स्वयम्भुवाऽनुग्रहो मम प्राप्तः। यदा कश्चन वानरः स्वबलेन मां विजेष्यति, तदा राक्षसानां महद् भयम् आगतम् इति विद्धि।" "स एव कालः त्वया आगत्य सम्प्राप्तः, स्वयम्भुवाऽनुशासनात् एष सत्यः अच्युतः नियमः। सीतया रावणेन च पापकर्मणा, सर्वेषां राक्षसानां नाशः आगतः।" "तस्मात् वानरश्रेष्ठ, रावणरक्षितां पुरीम् प्रविश, यद् इच्छसि तत् सर्वं कुरु। प्रविश शुभां पुरीं, राक्षसश्रेष्ठैः रक्ष्यमाणाम्, शापवशादपि; यथाकामं जनकात्मजान् सीतां विचिन्व।" एवमुक्त्वा, श्रीमद्रामायणे सुन्दरकाण्डे चतुर्थः सर्गः श्रूयताम्। तदा हनूमान्, पराक्रमविजितां लङ्कां तां कामरूपिणीं च रक्षिणीं जित्वा, श्रेष्ठवानरः, बलेन रात्रौ प्राकारमुत्पत्य द्वारमपि न प्रविश्य लङ्कां प्रविवेश। स वानरश्रेष्ठः, स्वामिनः हितार्थं लङ्कां प्रविश्य, शत्रूणां शीर्षेषु वामं पादम् स्थापयामास। सः वानरः तां शोभनां लङ्कां उपससार, हासध्वनिसमाकीर्णैः वादित्रैः च समन्वितां। सा पुरी दिव्यैः वज्रकवाटैः रत्नजालैः भूषितैः प्रासादैः, अम्बरस्थघनैः सदृशैः, शोभमानैः विराजिता। तदा तस्यां लङ्कायां राक्षससमूहानां दिव्यगृहैः, श्वेतमेखलाभिः, पद्मस्वस्तिकचिह्नैः अलङ्कृतैः, दीप्तिमती सा नगरी आसीत्। सर्वतः शोभितैः, विविधमाल्याभरणैः भूषितैः, वर्धमानगृहैः सा नगरी दृष्टा; वानरराजस्य हितार्थं विचरन् हनूमान् तान् प्रासादान् प्रहृष्टः पश्यन् गच्छति स्म। सः तत्र तत्र विविधरूपविस्तीर्णान् प्रासादान् दृष्ट्वा, त्रैस्वर्यसमन्वितानि रम्यगीतानि च शृणोति स्म। एवं श्रीमद्रामायणे सुन्दरकाण्डे लङ्कापुरीरक्षिण्या सह हनूमतः संवादः, तस्य पराक्रमविजयः, नगरीदर्शनं च सुसम्पन्नम्।