रावणेन शासिता लङ्का, तं वानरश्रेष्ठं हनुमन्तं दृष्ट्वा, स्वयं तत्र उत्पत्य, भयानकमुखं दर्शयन्ती स्थितवती। सा वीर्यशालिनं वायुसुतं पुरतः स्थित्वा, महान् नादं कृत्वा, हनुमन्तं सम्बोधयति। "कः त्वं, किमर्थं च अत्र आगतः वनचर?" इति सा पप्रच्छ, "यावत् ते प्राणः अस्ति, सत्यम् वद।" पुनः उवाच— "वानर, रावणसेनया सर्वतः रक्षितायाः लङ्कायाः प्रवेशः ते न सम्भवति।" ततः वीर्यशाली हनुमान् तस्याः पुरतः स्थित्वा प्रत्युवाच— "यत् त्वं पृच्छसि, तत् सत्यं ते वदामि।" पुनः पप्रच्छ— "काऽसि त्वं विकृतनेत्रा, नगरद्वारे स्थित्वा, किमर्थं च कोपेन मां तीक्ष्णं भाषसे?" हनुमन्तस्य वचनं श्रुत्वा, रूपान्तरज्ञा लङ्का, क्रुद्धा, वायुसुतं प्रति, कठोरं वचनं उवाच। "अहम् अस्या नगरस्य दुर्जय रक्षिका, महाबलिनः रावणस्य आज्ञां प्रतीक्षमाणा।" "मां अवज्ञाय नगरं प्रवेशितुं न शक्यते; अद्य त्वं मया हतः, प्राणं त्यक्त्वा निद्रां यास्यसि।" "अहम् एव लङ्का नगरि, वानर; सर्वतः रक्षामि—इति ते उक्तम्।" लङ्कायाः वचनं श्रुत्वा, वायुसुतः हनुमान्, वानरश्रेष्ठः, पर्वतसमानः दृढः अभवत्। तां विकृतरूपां स्त्रीरूपधारिणीं दृष्ट्वा, धीरः, वानरवरः, पुनः उवाच। "लङ्कायाः नगरं, प्राकारदीवार्गलद्वारैः युक्तं, द्रष्टुम् इच्छामि; महती मे जिज्ञासा।" "सर्वाणि वनानि, उपवनानि, उद्यानानि, मुख्यगृहाणि च लङ्कायाः सर्वतः द्रष्टुम् आगतः।" तस्य वचनं श्रुत्वा, रूपान्तरज्ञा लङ्का, पुनः कठोरं वचनं उवाच। "वानराधम, अद्य रावणरक्षितायाः नगरस्य दर्शनं ते न सम्भवति, यावत् मां, दुर्मनाः यथा अस्मि, जयसि।" तदा वानरताम्र वीरः तां रात्रिचरिणीं स्त्रियम् प्रत्युवाच— "नगरं दृष्ट्वा, शुभे, यथागतं मार्गं प्रतिपतिष्ये।" तदा लङ्कायाः भीषणा रक्षिका, महान् नादं कृत्वा, शीघ्रगामिनी, वानरश्रेष्ठं तलेन ताडयति। तदा वायुसुतः वानरश्रेष्ठः, बलशाली, लङ्कया ताडितः, महान् नादं कृत्वा प्रत्युत्तरं ददाति। हनुमान् कोपाविष्टः, वामहस्तस्य अङ्गुलीः संकुच्य, ताम् मुष्टिना ताडयति। "सा स्त्री" इति चिन्तयन्, अतिकोपं न कृतवान्; किन्तु तेन ताडिता रात्रिचरिणी, अंगानि विक्षिप्य, भूमौ पतिता, मुखं विकृतम्। तां पतितां दृष्ट्वा, वीर्यशाली हनुमान्, स्त्रीत्वं चिन्तयन्, दया आसीत्। तदा लङ्का, अतिव्यग्रता, कम्पितवाणी, गर्वितं वचनं हनुमन्तं प्रति उवाच। "कृपया, महाबाहो, मां रक्ष, वानरश्रेष्ठ। बलवन्तः धर्मज्ञः सदा मर्यादां पालयन्ति, सौम्य।" "अहम् एव लङ्का नगरी, वानर। त्वया वीर्यबलाभ्याम् जितास्मि।" "वानरनाथ, सत्यं शृणु; स्वयम्भुवः मया वरः लभितः।" "यदा कश्चन वानरः, वीर्येण, मां विजयीकरोति, तदा राक्षसाः संकटे स्युः इति जानीयाः।" "एषा एव स्थितिः, सौम्य, त्वया आगत्य पूर्णा। स्वयम्भुवः स्थापिता, सत्यं, न लङ्घनीयम्।" "सीतायाः कृते, दुष्टात्मना रावणेन च, सर्वेषां राक्षसाः विनाशः आगतः।" "तस्मात्, वानरश्रेष्ठ, रावणरक्षितां नगरि प्रविश, यानि कार्याणि इच्छसि, तानि साधय।" "शापग्रस्तः अपि, राक्षसश्रेष्ठैः रक्षितां शुभां नगरि प्रविश, जनकनन्दिनीं सीतां यथेष्टं अन्विष्य।" सर्वे श्लोकाः श्रूयन्तु, श्रीवाल्मीकि-रामायणे, सुन्दरकाण्डे, चतुर्थे सर्गे। लङ्कायाः उत्तमं नगरं, रूपान्तरज्ञां रक्षिकां च, वीर्येण जित्वा, कीर्तिमान् हनुमान्, वानरश्रेष्ठः। अतुलबलः महात्मा वानरयूथपति, रात्रौ, नगरद्वारं न उपयोग्य, प्राकारं लङ्घयित्वा, लङ्कां प्रविश्य। वानरराजस्य हिताय, नगरं प्रविश्य, शत्रूणां शिरसि वामपादं स्थापयति। ततः वानरः, हास्यनिनादैः च, वाद्यघोषैः च, शोभितां लङ्कां नगरीं उपगच्छति। सा नगरी, वज्रजालैः रत्नजालैः च भूषितैः, विद्योतितैः गृहेषु, आकाशस्थमेघसदृशी, दीप्यति। तदा लङ्का, राक्षससमूहस्य शोभायुक्तैः, श्वेतमेघसदृशैः, पद्मस्वस्तिकचित्रितैः गृहेषु, दीप्यति। सर्वतो भूषितैः, पुष्पमालाभिः, अलङ्कारैः च, विविधैः गृहेषु, वानरराजस्य हिताय कार्यशीलः हनुमान् दृष्टवान्। राघवस्य हिताय, महाकायः हनुमान्, गृहे गृहे विचरन्, तान् गृहान् दृष्ट्वा हर्षितः अभवत्।