हनूमान् वानरश्रेष्ठः दिव्यसंपद्भिः समां तां पुरीं दृष्ट्वा परमं हर्षमवाप, लङ्कां नभसि समुत्थितामिव विलोकयन्। स राक्षसराजस्य तां दीप्तां लङ्कां, अनुत्तमां समृद्धां च, वीर्यवान् हनूमान् चिन्तयामास। बलात् कोऽपि अन्यः एषां रावणबलैः सर्वतो रक्षितां पुरीं जेतुं न शक्नोति, इति स विचिन्त्य तत्र स्थितः। केवलं कुमुदः, अङ्गदः, महावानरः सुषेणः, प्रसिद्धौ मैनद्विविदौ, विवस्वतः पुत्रः, हरिपुत्रः कुशपर्वा, ऋक्षो वानरयूथपः, अथवा स्वयम् अहम् एव, कीर्तिपथं प्राप्नुवन्ति इति स मनसि न्यवेशयत्। रामस्य महाबाहोः वीर्यं लक्ष्मणस्य च पराक्रमं दृष्ट्वा, हनूमान् वानरः परमं हर्षमवाप। तां पुरीं मणिरत्नवसनैः भूषितां, गोशृङ्गचिह्नशोभितां, सुगन्धिताङ्गरागपङ्किलस्तनां, अलङ्कृतस्त्रीवद् विभूषितां च स दृष्टवान्। राक्षसराजस्य तां पुरीं स महावानरः दीपैः महाग्रहप्रभया च तमः निहतम् अपश्यत्। ततः सा पुरी स्वस्वरूपेण तं वायुपुत्रं महाबलिनं हनूमन्तं प्रविशन्तं ददर्श। रावणपालिता सा लङ्का तं वानरश्रेष्ठं दृष्ट्वा, उग्रं मुखं दर्शयन्ती तत्रैव समुत्थिता। सा वायुसूनुं तं वीरं पुरतः स्थित्वा, घोरं शब्दं कृत्वा, हनूमन्तं वाक्यमब्रवीत्— "कः त्वं, किमर्थं वा अत्र आगतः, हे वनचर? सत्यम् एव वद, यावत् ते प्राणः अवशिष्टः।" "अयं रावणबलैः सर्वतः रक्ष्यमाणा लङ्का त्वया प्रवेष्टुं न शक्या, हे वानर!" इति सा पुनरुवाच। तदा हनूमान् वीर्यवान् तस्यै प्रत्युवाच— "यत्त्वया पृच्छितं तत्ते सत्यं वक्ष्यामि। त्वं काऽसि विकृतनेत्रे, नगरद्वारे स्थित्वा, किं क्रुद्धा मां कटुवाक्यैः तिरस्करोषि?" हनूमतः वचनं श्रुत्वा सा रूपिणी लङ्का क्रुद्धा कटुवचनं वायुसूनवे प्रोवाच— "अहं दुर्जया अस्याः पुरीरक्षिणी, महाबलिनो रावणस्य आज्ञां प्रतीक्षमाणा। माम् अवज्ञाय एषा पुरी न प्रवेष्टव्या; अद्य त्वं मया हतः प्राणान् त्यक्त्वा शयिष्यसे। अहमेव लङ्कापुरी, सर्वतो रक्षामि— इति ते निगदितम्।" लङ्कायाः वचनं श्रुत्वा वायुपुत्रः हनूमान् वानरश्रेष्ठः पर्वतोपमः स्थितः। तां विकृतरूपिणीं स्त्रीवद् दृष्ट्वा, प्राज्ञः स्थिरबुद्धिः वानरर्षभः उवाच— "लङ्कायाः पुरीं प्राकारतोरणद्वारयुक्तां द्रष्टुम् इच्छया अत्र आगतः अस्मि, महती मे जिज्ञासा। सर्वाणि च वनानि, उपवनानि, उद्यानानि, मुख्यगृहाणि च लङ्कायाः सर्वतः द्रष्टुम् आगतः अस्मि।" तस्य वचनं श्रुत्वा सा रूपिणी लङ्का पुनः क्रुद्धा कटुवचनं प्रोवाच— "पापवानर, राक्षसेश्वररक्षितां लङ्कां त्वं मया जिता विना न द्रष्टुं शक्नोषि।" तदा वानरव्याघ्रः तां रात्रिचर्यां उवाच— "दृष्ट्वा एतां पुरीं शुभे, पुनः आगतेन मार्गेण गमिष्यामि।" ततः सा भीषणरूपिणी लङ्कारक्षिणी घोरं शब्दं कृत्वा, शीघ्रगामिनी वानरश्रेष्ठं तलेन ताडयामास। तदा वायुसूनुः महाबलः हनूमान् तया बलवता ताडितः, घोरं शब्दं मुमोच। स क्रुद्धः सव्यहस्तेनाङ्गुलीः संकुच्य, पाणिना तां बलवता प्रहारं चकार। 'एषा स्त्री' इति चिन्तयन्, नातिक्रुद्धः अभवत्; तया ताडितया सा रात्रिचरी विकृतमुखी भूमौ पतिता। ततः हनूमान् वीर्यवान् तां पतितां दृष्ट्वा, स्त्रीत्वात् दयां चकार। सा लङ्का भग्ना, कम्पमानाङ्गी, सशब्दं हनूमन्तं वानरं प्रत्युवाच— "कृपां कुरु, महाबाहो, रक्ष मां वानरश्रेष्ठ। बलवन्तः धर्मात्मानः सदा मर्यादां लङ्घयन्ति न, सौम्य। अहं लङ्कापुरी स्वयम्, त्वया वीर्येण बलिना च जितास्मि।" "वानरपते, सत्यमिदं शृणु। मम ब्रह्मणा स्वयम्भुवा वरः दत्तः— यदा कश्चिद् वानरः स्ववीर्येण मां वशे स्थापयति, तदा राक्षसानां विनाशकालः आगतः इति। स एव कालः त्वया आगमनेन सम्प्राप्तः, ब्रह्मणा स्थापितः स न च लङ्घनीयः।" "सीतां निमित्तीकृत्य, दुष्टेन रावणेन च, सर्वेषां राक्षसानां विनाशः सम्प्राप्तः। तस्मात् वानरश्रेष्ठ, प्रविश रावणपालितां पुरीं, यदिच्छसि तत्र सर्वं कुरु। प्रविश शुभां लङ्कां, राक्षसश्रेष्ठैः रक्ष्यमाणां, शापेन पीडितः अपि, सर्वत्र सीतां जनकात्मजां विचिन्वन्।" एवं हनूमान् वानरश्रेष्ठः, लङ्कायाः अनुमतिः लब्ध्वा, तस्याः पुरीम् प्रविश्य, कार्यसिद्धिं प्रति मनसा प्रहृष्टः अभवत्।