लङ्कापुरी राक्षसाधिपतेः रावणस्य नगरी, सुवर्णमणिमयैः स्तम्भैः भूषिता, सुशोभितैः प्रासादश्रेणिभिः अलङ्कृता, शुद्धसुवर्णसदृशैः जालकैर्युक्ता, गन्धर्वनगरसदृशी आसीत्। सप्तभूम्यष्टभूमिप्रासादैः, स्फटिकमयैः तलैः सुवर्णमण्डितैः, महती नगरी हनूमता दृष्टा। विद्रुमरत्नविचित्रैः रचनाभिः, मुक्तासूत्रैः भूषितैः, तेषां राक्षसप्रासादानां विविधं शोभा आसीत्। अद्भुतसुवर्णद्वारैः, सर्वतः अलङ्कृतैः, लङ्का प्रकाशिता। तां अचिन्त्यरूपां, अद्भुतविलक्षणां लङ्कां दृष्ट्वा, महाकपिः हनुमान् विषण्णः च हर्षितः च अभवत्, वैदेह्याः दर्शनकाङ्क्षया उत्सुकः। श्वेतशिखरैः प्रासादैः, सुवर्णमूलद्वारैः अलङ्कृतां, ख्यातां, रावणबाहुभिः रक्षितां, रात्रिचरराक्षसैः बलिष्ठैः सुरक्षितां नगरीं हनुमान् अपश्यत्। तत्र चन्द्रः, तारागणमध्ये प्रकाशमानः, सहस्रकिरणैरुत्तिष्ठन्, लोकान् चन्द्रकान्त्या आवृत्य, तस्याः नगर्याः सहचरः इव आसीत्। शङ्खप्रभया दीप्तः, क्षीरसदृशः, पद्मरजःशुक्लः, उत्तिष्ठन् च प्रकाशमानः, हंसः सरःसमुत्थितः इव चन्द्रः हनुमता दृष्टः। ततः तृतीयः सर्गः श्राव्यः अस्तु। वायुपुत्रः हनुमान् सूक्ष्मरूपं धृत्वा, मेघसदृशं शिखरं आरोहत्। महाकपिः हनुमान्, रात्रौ लङ्कां प्रविष्टवान्, रम्यवनजलसमृद्धां, रावणस्य शासनाधीनां नगरीं। स नगरीं अपश्यत्, सुदृढरक्षणां, बलसमृद्धां, पत्रपुष्पवृक्षैः शोभितां, सुन्दरद्वारैः, श्वेतार्कद्वारैः अलङ्कृतां। नागनगरसदृशी, नागपथैः पूर्णां, मेघैः विद्युत्स्फुरद्भिः आच्छादितां, तारा समूहैः सेवितां, रक्षितां, शोभमानां नगरीं अपश्यत्। तीव्रवातनिनादैः गुञ्जमानां, अमरावतीमिव, महती सुवर्णदीप्तिकोट्या आवृतां नगरीं। पताकाभिः, घंटानिनादैः अलङ्कृतां, हनुमान् हर्षितः, शीघ्रं दुर्गमतिक्रम्य, नगरं प्रविष्टवान्। सर्वतः सुवर्णद्वारैः, वैदूर्यमणिमण्डलैः उपपन्नां नगरीं दृष्ट्वा, विस्मयमग्नः अभवत्। हिरण्य, स्फटिक, मुक्ताभिः भूषितानि तल्लानि, शुद्धरजतमणिमण्डलानि, सुवर्णपन्थाः च दृष्टाः। वैदूर्यशिलास्तम्भैः, स्फटिकरेणुना मध्यस्थैः, सुन्दरैः शीघ्रगमिपन्थैः, आकाशमिव उत्तिष्ठन्ति, तत्र दृष्टानि। सर्वत्र बक, मयूर, राजहंसगुञ्जितैः, संगीताभरणनिनादैः नगरी प्रतिश्रुतमग्ना। दिव्यसंपदं देवानां सममिव, लङ्कां हनुमान् हर्षितः, आकाशमिव उत्तिष्ठन्तीम् अपश्यत्। राक्षसाधिपतेः लङ्कां, अनुपमां, समृद्धां, वीरः हनुमान् चिन्तयामास। बलात् अन्यः कश्चन नगरीं न जयेत्, रावणसेनाभिः रक्षितां, सर्वे शस्त्रधारिणः। एषा भूमिः केवलं कुमुदाय, अङ्गदाय, महाकपये सुषेणाय, प्रसिद्धाय मैनद्विविदाभ्यां वा, कीर्तिम् उपनयेत्। विवस्वतः पुत्राय, हरिपुत्राय कुषपर्वणः, ऋक्षाय वा, स्वयमेव वा, कीर्तिपथं भवेत्। रामस्य महाबलम्, लक्ष्मणस्य विक्रमम् दृष्ट्वा, कपिः हर्षितः अभवत्। रत्नवस्त्रैः भूषितां, गोष्ठचिह्नशिरस्स्थितां, स्तनौ गन्धलेपितौ, स्रग्धारिणीं नारीं हनुमान् अपश्यत्। राक्षसाधिपतेः लङ्कां, दीपैः, महाग्रहप्रभया च तमःनाशितां, महाकपिः अपश्यत्। तदा नगरी, स्वस्वरूपेण, वायुपुत्रं महाबलिनं हनुमन्तं प्रविशन्तं अपश्यत्। रावणशासनाधीनां लङ्कां, कपिश्रेष्ठं दृष्ट्वा, सा नगरी तत्रोत्थिता, भयानकं मुखं दर्शयन्ती। वायुपुत्रस्य वीरस्य पुरतः स्थिता, सा नगरी महती गर्जनं कृत्वा, हनुमन्तं उवाच। "कः त्वं, किमर्थं आगतः, वनवासी? सत्यं वद, यावत् प्राणः तव अस्ति।" "कपिह, अस्य लङ्कायाः प्रवेशः न शक्यः, रावणसेनाभिः सर्वतः रक्षितायाः।" तदा वीरः हनुमान् तस्याः पुरतः स्थितायाः प्रत्युवाच—"यद् पृच्छसि, तस्य सत्यं वक्ष्यामि।" "कः त्वं, विकृताक्षि, नगरद्वारे स्थितः? किमर्थं क्रोधेन दुष्टवचनानि वदसि?" हनुमद्वचनं श्रुत्वा, लङ्का, यथेष्टवेषधारिणी, क्रुद्धा वायुपुत्रं कठोरं वचनं उवाच। "अहम् अस्य नगरस्य दुर्जयः रक्षिका, महरावणस्य आज्ञां प्रतीक्ष्य।" "माम् उपेक्ष्य नगरीं प्रवेशः न शक्यः; अद्य मया हतः, त्वं मृतः शयिष्यसि।" "अहम् एव लङ्कानगरी, कपिह; सर्वतः रक्षामि—एवं उक्तवती।" लङ्कावचनं श्रुत्वा, वायुपुत्रः हनुमान् कपिश्रेष्ठः, गिरिसदृशः स्थितः। तां विकृतवेषधारिणीं दृष्ट्वा, धीरः कपिसिंहः बुद्धिमान् प्रत्युवाच।