सन्ध्यायाम् एव तु तेजस्वी हनूमान् शीघ्रमेव उत्पत्य, विभक्तमहापथां रम्यां पुरीं प्रविवेश। सा पुरी सुवर्णदीप्तस्तम्भश्रेण्या भूषिता, सुस्निग्धहेमजालवातायनैः शोभिता, गन्धर्वनगरसदृशी बभौ। सप्ताष्टभवनैः, स्फटिकतलैः कनकभूषितैश्च महद्भिः प्रासादैः सः तां पुरीं ददर्श। विद्रुममणिविचित्रैः मुक्तासूत्रैश्च भूषितानि तानि राक्षसानां वेश्मानि नानाविधं विराजन्ते स्म। सुवर्णमयानि विस्मयकारिणि द्वाराणि समन्तात् लङ्कां दीपयन्ति स्म। असम्भाव्यरूपां अद्भुतां तां लङ्कां दृष्ट्वा महाकपिः सीतादर्शनकाङ्क्षया विषण्णः प्रमुदितश्च अभवत्। सा पुरी श्वेतशिखरैः प्रासादैः, रत्नमयैः सुवर्णद्वारैश्च विराजमाना, कीर्तिमती रावणबाहुपरिरक्षिता, रात्रिचरराक्षसैः भृशबलैः रक्ष्यमाणा, हनूमता दृष्टा। तत्र चन्द्रमाः तारागणमध्ये शोभमानः, सहस्रकिरणसम्पन्नः, लोकान् चन्द्ररश्मिप्रावरणेन आवृत्य, तस्याः सहचारीव बभूव। स कपिश्रेष्ठः शङ्खप्रभया, क्षीरधवलया, पद्मतन्तुसमानया दीप्त्या दीप्तमानं चन्द्रमसमुत्थितं हंसमिव सरसः समुत्थितं दृष्टवान्। तृतीयः सर्गः श्रोतव्यः। तदा हनूमान् वायुपुत्रः प्राज्ञः सूक्ष्मरूपं धारयित्वा, मेघसन्निभशिखरे स्थित्वा, तस्यां निशायाम् प्रविवेश लङ्कां, रम्यवनजलाशयसमृद्धां, रावणपालितां। सा पुरी दृढरक्षा, बलसमृद्धा, पत्रिवृक्षैः शोभिता, सुशोभनद्वारतोरणैः शुक्लपाण्डुरैः विराजिता हनूमता दृष्टा। नागपुरसमाना, नागपथैः पूर्णा, मेघैः विद्युद्वलयितैः आच्छन्ना, तारागणसंघातोपेता, रक्षितशोभिता सा पुरी बभौ। तीव्रमारुतनिनादेन प्रतिश्रुत्या, अमरावतीमिव, सुवर्णमयेन महाप्राकारमण्डलितां लङ्कां हनूमान् ददर्श। पताकाभिः, मणिकिङ्किणीजालैः च भूषितां, प्रमुदितः हनूमान् शीघ्रं प्राकारमलङ्घयत्। स सर्वतः सुवर्णद्वारैः वैडूर्यमणिमञ्चैः च शोभितां लङ्कां विस्मयान्वितः निरीक्ष्य, हृष्टः बभूव। हिरण्मयैः, स्फटिकमुक्तामणिसंयुक्तैः तलैः, शुद्धरजतवेदिकाभिः शोभितानि वेश्मानि सः पश्यति स्म। वैडूर्यशिलास्तरणानि, स्फटिकधूलिसंयुक्तानि, मनोजवानि विमानानि, आकाशमिवोत्पतन्ति स्म। सारसशिखिनां कूजनैः, राजहंसैः, वाद्यरत्नध्वनिभिश्च सा पुरी प्रतिश्रुत्या निनदति स्म। तां देवधन्यसमृद्धां लङ्कां दृष्ट्वा, हनूमान् कपिश्रेष्ठः प्रमुदितः, दिवमिवोत्थितां लङ्कां ददर्श। राक्षसेन्द्रस्य तां लङ्कां, अनुत्तमां समृद्धां च निरीक्ष्य, वीर्यवान् हनूमान् चिन्तयामास। बलैः रावणरक्षितां पुरीं अन्येन न शक्या जेतुं। एषा पुरी केवलं कुमुदाय, अङ्गदाय, महाकपये सुषेणाय, प्रसिद्धाय मैन्दद्विविदाभ्यां, विवस्वतः पुत्राय, हरिसुताय कुषपर्यणाय, ऋक्षाय वा, मम वा कीर्तिपथं स्यात्। रामस्य महाबाहोः बलं, लक्ष्मणस्य च विक्रमं दृष्ट्वा स कपिः हर्षितः अभवत्। सा पुरी मणिवसनाभिः, गोशृङ्गचिह्नेन मुकुटिता, सुगन्धितचन्दनलिप्तस्तन्या, विविधानलंकरणैः भूषिता हनूमता दृष्टा। राक्षसेन्द्रस्य तां लङ्कां, दीपैः महाग्रहप्रभया च तमः नाशितां, महाकपिः पश्यति स्म। तदा सा पुरी, स्वेनैव रूपेण, वायुपुत्रं महाबलिनं हनूमन्तं प्रविशन्तं ददर्श। रावणपालिता लङ्का तं कपिश्रेष्ठं दृष्ट्वा, उग्रं मुखं दर्शयन्ती, तत्रैव समुत्तिष्ठत्। सा वायुसुतस्य वीरस्य पुरस्तात् स्थिता, घोरं शब्दं कृत्वा, हनूमन्तं वचनम् उवाच। "कः त्वं वनचरोऽत्र प्राप्तः? किमर्थं च आगतः? यावत् ते प्राणाः, तावत् सत्यं वद।" "कपिवर, न शक्यं त्वया लङ्कां प्रवेष्टुं, सर्वतः रावणबलैः रक्ष्यमाणां।" ततः वीर्यवान् हनूमान् तस्यै प्रत्युवाच—"यथार्थं ते वक्ष्यामि।" "किमर्थं त्वं विकृतनेत्रा, नगरद्वारे स्थितासि? किं च कोपेन मां कठोरं भाषसे?" हनूमद्वचनं श्रुत्वा, कामरूपिणी लङ्का कोपसंयुक्ता, वायुपुत्रं कठोरं वाक्यम् उवाच। "अहमस्मि दुर्निवार्या अस्यां पुरीं रक्षन्ती, राक्षसेन्द्रस्य रावणस्याज्ञां प्रतीक्षमाणा।" "मामविजित्य नगरं न प्रवेष्टुम् अर्हसि; अद्य त्वया मया हतः, प्राणान् विसृज्य, शेष्यसे।" "अहमेव लङ्केयं, सर्वतः रक्षामि—इति ते उक्तम्।" लङ्कायाः वचः श्रुत्वा, वायुपुत्रः हनूमान् कपिश्रेष्ठः, पर्वतसन्निभः, स्थिरः तस्थौ।