सूर्यास्तसमये रजनी समुपस्थितायां, वायुपुत्रः हनूमान् स्वदेहं संहृत्य मार्जारसमान् सूक्ष्मरूपधारी अद्भुतदर्शनः बभूव। तस्मिन्गोधूलिसमये वीर्यसम्पन्नः स हनूमान् शीघ्रं प्रलाघमानः रम्यां लङ्कां प्रविवेश, या सुप्रविभक्तमहापथां, प्रासादपङ्क्तिभिः विभूषितां, सुवर्णसदृशदण्डिकाभिः दीप्तां, शुद्धसुवर्णजालकाभिः शोभिताम्, गन्धर्वनगरसदृशीं दृष्टवान्। सप्ताष्टलक्ष्यैः महाप्रासादैः, स्फटिकमणिभिः भूषितैः, सुवर्णविचित्रैः तलैः समलङ्कृतां तां पुरीं ददर्श। विचित्रवज्रमणिपट्टाभिः, मुक्ताहारैश्च शोभितानि राक्षसगृहाणि विविधैः प्रकाशैः विराजमाना दृष्टवान्। सुवर्णमयानि विलक्षणानि राक्षसद्वाराणि सर्वतो लङ्कां प्रकाशयन्ति स्म। तां लङ्कां, अतिविचित्ररूपां, चिन्त्याचिन्त्यरूपां दृष्ट्वा महाकपिः हनूमान् सीतादर्शनलालसः किञ्चित् विषण्णः किञ्चित् प्रमुदितः च अभवत्। श्वेतशिखरैः प्रासादैः, सुवर्णमयैः द्वारैः, कीर्तिमतीं, रावणबाहुपालितां, बलवान्निशाचरैः रक्षितां पुरीं स दृष्टवान्। तदा तारागणमध्यवर्तिन्या चन्द्रमसा सह सा पुरी शोभमानासीत्, सहस्ररश्मिना चन्द्रेण जगन्मण्डलं चन्द्रप्रभया व्याप्य आसीत्। शङ्खप्रभया, क्षीरधवलया, कुमुदधवलया चन्द्रमसा सहोत्थाय शोभमानं हंसमिव सरस उपरि समुत्थितं चन्द्रमण्डलं स कपिः दृष्टवान्। ततः शृणुत तृतीयं सर्गम्। वायुसूनुः हनूमान् बुद्धिमान् सूक्ष्मरूपधारी भूत्वा उच्चशिखरे स्थित्वा, जलदसमुन्नते शिखरे, तिष्ठन् दृष्टवान्। स महाकपिः रात्रौ लङ्कां प्रविवेश, या रम्यवातिकाजलाशययुक्ता रावणपालिता च आसीत्। स पुरीं दृढरक्षां, बलेन समृद्धां, पत्रिभिः वृक्षैः शोभितां, रम्यद्वारतोरणवतीं, शुक्लद्वारार्चवतीं च दृष्टवान्। नागपुरीमिव सुरम्यां, नागपथैः पूरितां, विद्युद्भिः मेघैः छन्नां, तारागणैः सेवितां, लङ्कां दृष्ट्वा हनूमान्। तीव्रमारुतघोषैः नादयन्तीं, अमरावतीमिव, सुवर्णमयेन महाप्राकारवृता पुरीं स दृष्टवान्। पताकाभिः, रत्नघण्टानिनादैश्च शोभितां, हर्षपूर्णः हनूमान् शीघ्रं प्राकारमुत्पत्य प्रविवेश। तत्र स्वर्णद्वारपृष्ठवेदिकाभिः, वैदूर्यरत्नमयैः शोभनैः मञ्चैः च, सर्वतः विस्मितः हनूमान् निरीक्ष्य तिष्ठन्। हिरण्मयैः फलकैः, स्फटिकमणिमुक्तासमलङ्कृतैः तलैः, शुद्धरजतप्रभाभिः शोभितां पुरीं स दृष्टवान्। वैदूर्यरत्नमयैः सोपानैः, स्फटिकधूलिप्रच्छन्नैः पादैः, सुन्दरैः शीघ्रगमिभिः मार्गैः स्वर्गमिवोन्नतान् दृष्टवान्। क्रौञ्चमयूरनिनादैः, राजहंसैः शोभितां, वादित्ररत्ननिनादैः पूरितां पुरीं स दृष्टवान्। देवानां सम्पदं प्रतिद्वन्द्वतीं तां पुरीं दृष्ट्वा हनूमान् प्रमुदितः, लङ्कां दिवमिवोत्थिताम् अवलोकयन् तुष्टिम् अलभत। राक्षसाधिपतेः लङ्कां, अनुत्तमां, समृद्धां, वीर्यवन्तं हनूमन्तं चिन्तयितुं समारभत। "न केनचित् बलात् एषा पुरी जेतुं शक्या, रावणबलरक्षितां, सर्वे शस्त्रधारिणः राक्षसाः तिष्ठन्ति। केवलं कुमुदाय, अङ्गदाय, सुशेषनाय वा, मैनद्विविदयोः वा, विवस्वतः पुत्रस्य वा, हरिपुत्रस्य कुशपर्वणः वा, ऋक्षस्य वा, मम वा कीर्तिपथं भवेत्," इति स चिन्तयामास। रामस्य महाबाहोः बलं, लक्ष्मणस्य च विक्रमं दृष्ट्वा, कपिः हर्षपूर्णः अभवत्। स तां रत्नवस्त्रभूषितां, गोशिरोभिलक्षितां, गन्धलेपितवक्षसं, भूषितां स्त्रीवदलंक्रियमानां पुरीं दृष्टवान्। राक्षसाधिपतेः लङ्कां, दीपैः, महाग्रहतेजसा च तमसा रहितां दृष्ट्वा स महाकपिः विस्मितः अभवत्। तदा सा पुरी, स्वेन रूपेण, वायुसूनुं महाबलिनं हनूमन्तं प्रविशन्तं दृष्ट्वा, स्वयं तत्रोत्थिता, भीषणमुखां रूपं दर्शयन्ती। सा रावणपालिता लङ्का, तं कपिश्रेष्ठं दृष्ट्वा, घोरं शब्दं कृत्वा, वायुपुत्रस्य पुरतः स्थित्वा हनूमन्तं वचनमब्रवीत्— "कः त्वं, किं चिह्यागमनं ते, वनचरोऽसि किम्? सत्यमिह वद, यावत् ते प्राणः अवशिष्यते। न शक्यं त्वया लङ्कां प्रवेष्टुं, रावणबलरक्षितां सर्वतः।" ततः स वीर्यवान् हनूमान् तस्यै प्रत्युवाच— "यथार्थं वक्ष्यामि यद् त्वया पृष्टम्। किं त्वं विकृतनेत्रे, नगरद्वारे स्थित्वा, क्रुद्धा मां निन्दसि?" हनूमतः वचनं श्रुत्वा, रूपिण्यात्मना सा लङ्का क्रुद्धा वायुपुत्रं कर्कशमुवाच— "अहमस्मि दुर्जया लङ्कायाः रक्षिका, राक्षसराज्ञः रावणस्य आज्ञां प्रतीक्षमाणा। न शक्यं त्वया मामवत्सरयित्वा नगरं प्रवेष्टुम्; अद्य त्वं मया हतः प्राणान् त्यक्त्वा शयिष्यसे। अहमेव लङ्का, कपे, सर्वतः रक्षां कुर्वे—इति ते निगदितम्।