हनुमान् स्वचित्ते चिन्तयन्, "कथं कार्यं न नश्येत्, कथं च न कातरता जायेत, कथं च समुद्रस्य अतिक्रमणं न व्यर्थं भवेत?" इति संशयमकरोत्। यदि अहं राक्षसैः दृष्टः स्याम्, तदा रावणस्य—यः अनिष्टं इच्छति—रामस्य च—यः स्वात्मानं वेत्ति—कार्यं निःफलं भविष्यति। राक्षसाणां मध्ये, राक्षसरूपेण अपि, अन्यथा रूपेण तु, कस्यापि गुप्तवासः न सम्भवति। मम मतिम् अनुसारं, वायुः अपि अत्र अनवगतम् न गच्छेत्; राक्षसाणां घोरकर्मणां किमपि अज्ञातं न अस्ति। यदि अहं स्वरूपेण अत्र गुप्तः स्थास्यामि, तदा विनाशं प्राप्स्यामि, स्वामिनः कार्यं च नष्टं भविष्यति। तस्मात् राघवस्य कार्यसिद्ध्यर्थं, रात्रौ लङ्कां प्रविश्य, लघुरूपं धारयिष्यामि। रात्रौ रावणस्य दुर्गमां नगरीं प्रविश्य, सर्वं भवनं प्रवेश्य, जनककन्यां द्रक्ष्यामि। एवं निश्चित्य, कपिः हनुमान् वैदेहीदर्शनलोलुपः सूर्यास्तं प्रतीक्षते स्म। सूर्यास्ते समुपगते, रात्रौ आगते, वायुसुतः स्वं शरीरं संकुच्य, मार्जारस्य आकारमधत्त, अद्भुतदर्शनः अभवत्। सन्ध्याकाले, हनुमान्, उत्साहपूर्णः, शीघ्रं उत्पत्य, सुन्दर्याः नगरीं प्रविश्य, महापथानां विभाजनं अपश्यत्। नगरी रत्नशालाभिः, सुवर्णस्तम्भैः, सुवर्णजालैः, गन्धर्वनगरस्य सदृशी शोभाम् अवहत्। सप्ताष्टभवनैः, स्फटिकभूमिभिः, सुवर्णविभूषणैः, नगरी महती दृष्टा। विद्रुममणिपट्टैः, मुक्तास्रजाभिः भूषितानि राक्षसभवनानि विविधशोभाम् अदर्शयन्। राक्षसाणां अद्भुतसुवर्णद्वाराणि लङ्कां सर्वतः प्रकाशयन्। हनुमान्, लङ्कां—अचिन्त्यरूपां, विस्मयजननीं—दृष्ट्वा, वैदेहीदर्शनलोलुपः, विषादं च हर्षं च अनुभवन्। सुवर्णद्वारैः, श्वेतशिखरैः, प्रसिद्धया नगरी, रावणबाहुभिः रक्षितया, निशाचरैर् बलिनः संरक्षितया दृष्टा। तत्र चन्द्रमाः तारागणमध्ये, सहचरः इव, सहस्रकिरणैः उदितः, लोकान् चन्द्रप्रभया आवृत्य अदृश्यत्। वायुसुतः शङ्खप्रभया, क्षीरसदृशया, पद्मतन्तुसमानया, चन्द्रमसम् उदितम्, हंसः सरसः इव, दृष्टवान्। ततः तृतीयः अध्यायः आरभ्यते। हनुमान्, वायुपुत्रः, सूक्ष्मरूपं धृत्वा, मेघसदृशं शिखरं आरुह्य स्थितः। बलवान् कपिः, रात्रौ लङ्कां प्रविश्य, रम्यवनजलसमृद्धां, रावणेन शासिताम् नगरीम् अगच्छत्। नगरी, रक्षिता, शोभिता, पत्रपादपैः, सुन्दरद्वारैः, श्वेतद्वारपर्वतैः अलंकृता दृष्टा। नागनगरसदृशी, नागपथैः पूर्णा, मेघैः विद्युत्प्रभाभिः आच्छादिता, तारागणैः सेविता नगरी अभवत्। तीव्रवायुनिनादैः, अमरावतीसदृशी, सुवर्णपरिखया आवृता नगरी दृष्टा। ध्वजैः, घण्टानिनादैः अलंकृता, हनुमान् हृष्टः, शीघ्रं प्राकारं लंघयन् आगच्छत्। सर्वतः नगरीं दृष्ट्वा, सुवर्णद्वारैः, वैदूर्यपीठैः, हनुमान् विस्मितः अभवत्। रत्नैः, स्फटिकैः, मुक्ताभिः भूषितभूमयः, सुवर्णप्रसारैः, शुद्धरजतप्रभाभिः शोभिता नगरी दृष्टा। वैदूर्यसीढ्यैः, स्फटिकधूलिभिः, सुन्दरमार्गैः, आकाशगमना इव, नगरी अलंकृता। सर्वत्र कपिः, बकः, मयूरः, राजहंसैः, संगीतविनादैः, भूषणनिनादैः नगरीं पूर्णां दृष्टवान्। देवधन्यसदृशीं नगरीं दृष्ट्वा, हनुमान् हृष्टः, लङ्कां आकाशोत्थिताम् इव अपश्यत्। राक्षसराजस्य लङ्कां, अप्रतिमां, समृद्धाम्, वीरः हनुमान् चिन्तयितुम् आरभवत्। बलैः रक्षितां नगरीं बलात् कोऽपि न जयेत्; रावणसेनायाः सज्जतायाः कारणात्। कुमुदः, अङ्गदः, सुषेणः, मैन्दः, द्विविदः, विवस्वतः पुत्रः, हरिपुत्रः कुषपर्वणः, ऋक्षः, अहं वा—एतेषां कीर्तिपथं भवेत् इति। रामस्य महाबाहोः, लक्ष्मणस्य वीर्यस्य च दृष्ट्वा, कपिः हृष्टः अभवत्। रत्नवस्त्रैः अलंकृतां, गोशालाचिह्निताम्, स्तनौ लेपितौ, शोभितां स्त्रीं इव, नगरीं दृष्टवान्। राक्षसराजस्य नगरीं, दीपैः, ग्रहप्रभाभिः, तमोविनाशिनीं दृष्टवान्। नगरी, स्वस्वरूपेण, कपिसिंहं—हनुमान्, वायुपुत्रं—प्रवेशन्तम् अदर्शयत्। रावणशासिता लङ्का, कपिश्रेष्ठम् दृष्ट्वा, तत्र उद्यतवदनं घोरं दर्शयन्ती समुत्थिता। सा वायुपुत्रस्य वीरस्य पुरतः स्थित्वा, महद् गर्जनं कृत्वा, हनुमन्तम् उवाच।