हनुमान् तदा चिन्तयन् उक्तवान्—यद्यपि लाभालाभयोः विवेकपूर्वकं निर्णयं कृतं भवति, तर्हि यदि तेन प्रयोजनं नाश्यते, स निर्णयो न शोभते; स्वबुद्धिमन्तः सन्देशवाहकाः अपि किल कार्याणि अत्र नाशयन्ति। कथं कार्यं न नश्येत्, कथं वा धैर्यभङ्गो न जायेत, कथं वा समुद्रस्य अतिक्रमणं व्यर्थं न स्यात्? यदि अहं राक्षसैः दृष्टः स्याम्, तर्हि रावणस्य, यः पापकामः, कार्यं व्यर्थं भविष्यति, रामस्य च, आत्मवितः, कार्यं निष्फलं स्यात्। न हि राक्षसस्वरूपे अपि कुतश्चित् अप्रकाशितः स्थातुं शक्यते, अन्यरूपे तु कथं पुनः? मम मतिम् अनुसृत्य, वायुः अपि अत्र अप्रत्यक्षः गन्तुं न शक्येत; राक्षसाणां घोरकर्मणां किञ्चिद् अपि न अप्रसिद्धम्। यदि अहं स्वेन रूपे अत्र रहितः स्थास्यामि, तर्हि विनाशं यास्यामि, स्वामिनः च कार्यं नष्टं भविष्यति। अतः अहं रात्रौ लङ्कां प्रविश्य, लघुरूपं गृह्णन्, राघवस्य कार्यसिद्धये प्रवेक्ष्यामि। रात्रौ दुःसाध्यां रावणपुर्यां प्रविश्य, सर्वगृहेषु प्रविश्य, जनकात्मजान् द्रक्ष्यामि। एवं निश्चित्य हनुमान् मारुतात्मजः वैदेहीं द्रष्टुम् उत्सुकः सूर्यास्तमनं प्रतीक्षते स्म। सूर्ये अस्तं गते, रात्रौ आगते, स वायुपुत्रः स्वं शरीरं संकुच्य, बिल्लीसमः जातः, अद्भुतदर्शनः अभवत्। सायं समये स तेजस्वी हनुमान् शीघ्रं उत्प्लुत्य, सुसंविभक्तमहापथां रम्यां नगरीं प्रविवेश। तत्र स, सुवर्णमणिवेदिकाभिः विभूषितां, सुवर्णस्तम्भशोभितां, हेमझालराभिः शोभितां, गन्धर्वनगरसदृशीं लङ्कां ददर्श। सप्ताष्टभवनैः, स्फटिकमणिविचित्रैः, सुवर्णमण्डितैः, बभ्राजमानां पुरीं अपश्यत्। विद्रुममणिशोभितैः, मुक्ताजालविभूषितैः, विविधप्रकारैः राक्षसगृहैः सा नगरी विराजते स्म। अद्भुतसुवर्णतोरणैः समन्ततः शोभितां लङ्कां स दृष्ट्वा, महाकपिः विस्मितः च प्रमुदितः च, वैदेहीं द्रष्टुम् उद्यतमानसः अपि अभवत्। स श्वेतशिखरगृहैः विभूषितां, सुवर्णमणिद्वारैः शोभिताम्, कीर्तिमतीं, रावणबाहुपरिपालिताम्, निशाचरबलरक्षितां लङ्कां ददर्श। तत्र चन्द्रमाः, तारा-गणैः सह प्रकाशितः, सहस्ररश्म्या उदितः, स्वच्छन्दचन्द्रप्रभया लोकान् आवृत्य, इव तस्याः सहचारी अभवत्। स हनुमान्, शङ्खप्रभया, क्षीरसमवर्णया, पद्मतन्तुसमानया चन्द्रमसा सह, हंस इव सरसः उपरि उत्क्षिप्तः, तां नगरीं ददर्श। इदानीं तृतीयः सर्गः श्रोतव्यः। स तु वायुसूनुः हनुमान् सूक्ष्मरूपं गृह्णन्, मेघमालिनं शिखरं समारुह्य स्थितवान्। स महाकपिः हनुमान्, रात्रौ लङ्कां प्रविश्य, रम्यवृक्षसलिलसमृद्धां, रावणपालितां नगरीम् अपश्यत्। स नगरीं, दृढरक्षां, बलसमृद्धां, पत्रिभिः शोभितां, रम्यद्वारतोरणां, शुक्लद्वारार्चितां च ददर्श। सा नगरी, पन्नगपुरीसमा, पन्नगमार्गैः पूर्णा, विद्युद्भिः मेघैः छन्ना, तारागणैः सेव्यमाना, रक्षिता च विराजते स्म। उग्रवातनिनादैः प्रतिध्वन्यमाना, अमरावतीसमा, सुवर्णमयेन महाप्राकारैः परिवृता अभवत्। पताकाभिः, रत्नघण्टानिनादैः च शोभिता, हनुमान् हृष्टः त्वरया प्राकारमतिक्रम्य प्रविवेश। सर्वतः सुवर्णद्वारैः, वैदूर्यवेदिकाभिः च शोभितां तां नगरीं विलोक्य, हनुमतः हृदयम् आश्चर्येण पूर्णम् अभवत्। हीरकस्फटिकमुक्ताभिः भूषिताः तस्याः तलानि, सुवर्णमयपथैः, शुद्धरजतवेदिकाभिः च शोभन्ते स्म। वैदूर्यसीढवः, स्फटिकरजसा मध्यस्थिता, सुशोभनमार्गाः आकाशमिव आरोहन्तः दृष्टाः। सर्वत्र क्रौञ्चमयूरनिनादैः, राजहंसैः, वाद्यरत्ननिनादैश्च, सा नगरी प्रतिध्वन्यमाना अभवत्। तां देवानाम् अपि ऐश्वर्ये प्रतिद्वन्द्वीं नगरीं दृष्ट्वा, कपिश्रेष्ठः हनुमान् प्रमुदितः लङ्काम् इव नभसि स्थितां अपश्यत्। राक्षसेन्द्रस्य तां श्रीमतीं, अद्वितीयां, समृद्धां लङ्कां निरीक्ष्य, बलवान् हनुमान् चिन्तयामास—न कश्चिद् अन्यः बलात् लङ्कां जेतुं शक्नुयात्, रावणसैन्यैः सशस्त्रैः रक्षिता हि सा। एषा भूमिः केवलं कुमुदाय, अङ्गदाय, महाकपये सुषेणाय, प्रसिद्धाय मैनद्विविदाभ्यां, विवस्वतः पुत्राय, हरिसुताय कुशपर्याय, ऋक्षाय वा, अथवा मम वाऽपि कीर्तिपथाय प्रसिद्धा स्यात्। रामस्य महाबाहोः बलं, लक्ष्मणस्य च विक्रमं दृष्ट्वा, कपिः हर्षेण पूर्णः अभवत्। तत्र हनुमान् रत्नवस्त्राभरणविभूषितां, गोशृङ्गचिह्नांकितां, सुगन्धानुलेपनैः स्तनयुगलं अलङ्कृतां, शोभामानां स्त्रीवद् अलङ्कृतां ददर्श। स महाकपिः राक्षसेन्द्रनगरीं, दीपैः, महाग्रहप्रभया च तमोनुदाम्, ददर्श। तदा सा नगरी, स्वेनैव रूपेण, महाकपिम्, वायुसूनुं, प्रविशन्तम् अपश्यत्। लङ्का, रावणपालिता, तम् कपिसिंहम्, बलिनं हनुमन्तम्, दृष्ट्वा, भीषणाननां रूपेण तत्रैव समुत्थिता।