यदा कार्यस्य सिद्धिः देशकालविरोधेन दूतस्य च भीरुतया विनश्यति, तदा सायं तमः सूर्योदयसमये यथा लीयते, तथा कार्यं क्षीयते। युक्त्या लाभालाभयोः विवेकपूर्वकं कृतं निर्णयमपि यदि कार्यस्य विनाशाय भवति, तर्हि न शोभते; दूताः स्वबुद्धिमन्तो मन्यमानाः अपि अत्र कार्याणि विनाशयन्ति। कथं कार्यं न नश्येत्, कथं वा भीरुत्वं न जायेत, कथं च सागरस्य अतिक्रमणं व्यर्थं न स्यात्? यदि अहं राक्षसैः दृष्टः स्याम्, तर्हि रावणस्य, यः अनिष्टकामः, रामस्य च, स्वात्मज्ञस्य, कार्यं निष्फलं भविष्यति। राक्षसस्वरूपेण अपि अन्येन वा रूपेण अत्र कुतःचिदपि न गूढः स्थातुं शक्यते; राक्षसैः अतीव कर्मदुष्टैः किमपि न अप्रकाश्यं, वायुः अपि मम मतिम् अत्र गूढः न चलितुं शक्तः। यदि स्वस्वरूपेण अत्र रहसि स्थित्वा तिष्ठेयम्, तर्हि नाशं गच्छेयम्, स्वामिनः कार्यं च विनश्येत्। अतः अहं राघवस्य कार्यसिद्ध्यर्थं रात्रौ लघुरूपं धारयित्वा लङ्काम् प्रविश्यामि। रात्रौ रावणपुर्यां प्रविश्य, या दुर्गमप्रवेश्या, सर्वेभ्यः प्रासादेभ्यः प्रविश्य जानक्याः दर्शनं करिष्यामि। एवं निश्चित्य हनुमान् हरिपुंगवः वैदेह्याः दर्शनलालसः सूर्यास्तमयं प्रतीक्षते स्म। सूर्ये अस्तं गते रात्रौ च आगते, वायुपुत्रः तनुं संकुच्य मार्जाररूपधारी विचित्रदर्शनः अभवत्। सायं हनुमान् तेजस्वी शीघ्रं उत्पत्य विशालमार्गविभक्तां रम्यां लङ्कां प्रविश्य। सा पुरी प्रासादपंक्तिभिः विभूषिता, सुवर्णशिखरैः स्तंभैः, कनकाभैः जालकैः, गन्धर्वपुरीं समा बभूव। सप्ताष्टभवनैः, स्फटिकमणितलैः, सुवर्णविभूषितैः, सा नगरी महती दृष्टा। विद्रुमरचनाभिः, मुक्ताहारैः भूषितैः, राक्षसानां भवनानि विविधप्रकारेण प्रकाशन्ते स्म। अद्भुतकाञ्चनतोरणैः सर्वतः भूषितया लङ्कया, वानरश्रेष्ठः विस्मयमग्नः, वैदेह्याः दर्शनलालसः, विषण्णः च अभवत्। श्वेतशिखरप्रासादैः, रत्नकाञ्चनतोरणैः, कीर्तिमत्या, रावणबाहुपरिपालितया, रात्रिचरराक्षसैः बलाढ्यैः रक्षितया, सा नगरी दृष्टा। नक्षत्रमण्डलेन्दुनिर्मलः शशाङ्कः, सहस्रकिरणः, लोकान् चन्द्रिकया आच्छादयन्, तस्याः सहचरः इव बभूव। शङ्खप्रभया, क्षीरधवलया, कुमुदधवलया, उद्गच्छन्त्या, हंसवद् झषायमानया चन्द्रमसा स वानरश्रेष्ठः हनुमान् दृष्टवान्। तृतीयः सर्गः श्रोतव्यः। वायुसूनुः हनुमान् सूक्ष्मरूपधारी, मेघशिखरप्रमाणे शिखरे स्थितः। बलवान् स हनुमान् रात्रौ लङ्कां प्रविश्य, रावणाधिष्ठितां, रम्यवनजलनदीं, प्रविष्टः। सा पुरी दृढरक्षा, बलसमृद्धा, पत्रच्छायावृक्षवती, शोभनतोरणा, शुक्लद्वारार्कवातायनवती दृष्टा। सर्पपुरीसमाना, सर्पपथनिविष्टा, विद्युद्वलयितमेखला, तारागणसंघट्टिता, मेघैः आच्छन्ना, सा नगरी सुवर्णपरिखया परिवृता। पताकाभिः, नूपुरध्वनिभिः, विभूषिता, हनुमान् हृष्टः शीघ्रं प्राकारमलङ्घयत्। सर्वतः सुवर्णद्वारमणिमञ्चकयुक्तां नगरीं दृष्ट्वा विस्मयमग्नः हनुमान् अभवत्। हीरकस्फटिकमुक्ताभिः भूषितानि तलानि, सुवर्णरजतवितानानि, मणिमयपन्थानः, स्फटिकधूलिप्रच्छन्ना, सुरम्यशीतलमार्गाः, आकाशगमना इव दृश्यन्ते। सर्वत्र बकपिकध्वनिभिः, राजहंसशोभितया, वाद्यरत्ननिनादितया नगरी व्याप्ता। दैवतसमृद्ध्या तुल्यां लङ्कां दृष्ट्वा हनुमान् हृष्टः, आकाशोत्थितामिव नगरीं पश्यन्। राक्षसराजस्य रम्यां, समृद्धां, अद्वितीयां लङ्कां निरीक्ष्य, वीरः हनुमान् चिन्तयामास। बलसमृद्धया रावणसेनया रक्षितया, बलात् एतां नगरीं कोऽपि न जेतुं शक्नोति। केवलं कुमुदः, अङ्गदः, सुशेनः, प्रसिद्धौ मैनद्विविदौ, विवस्वतः पुत्रः, हरिसुतः कुशपर्वा, ऋक्षराजः, वा अहं च, इदं क्षेत्रं कीर्तयेयुः। रामस्य महाबाहोः, लक्ष्मणस्य च पराक्रमं दृष्ट्वा, हनुमान् हृष्टः अभवत्। रत्नवस्त्राभरणधारिणीं, गोष्ठचिह्नशोभिताम्, सुगन्धितवक्षःस्थलीं, भूषिताङ्गीं नगरीं सः ददर्श। राक्षसराजपुर्याः, दीपप्रभया, महाग्रहतेजसा च, तमः नाशितम् अपश्यत्। तदा सा नगरी, स्वस्वरूपेण, वायुपुत्रं हनुमन्तं वानरश्रेष्ठं प्रविशन्तम् अपश्यत्।