हनुमान् तु तदा, तावत् वैदेह्याः जीवितमस्ति न वा इति निश्चयं न कृत्वा, जनकात्मनाम् दृष्ट्वा तत्र चिन्तयामास। ततः स कपिसत्तमः तस्मिन् पर्वतशिखरे स्थित्वा, रामस्य कार्यसिद्धिं किञ्चिद् विचिन्त्य तस्थौ। सः मनसा चिन्तयामास—एतेन रूपेण अहं राक्षसानां नगरे प्रविष्टुं न शक्नोमि, यत्र क्रूरबलिनः राक्षसाः रक्षन्ति। सर्वे राक्षसाः महाबलपराक्रमसम्पन्नाः, तेजस्विनः, मया माया विनियोगेन जनकात्मना अन्वेषणे मोहितव्याः। दृश्यादृश्यरूपेण निशायां लङ्कां प्रवेष्टव्यम्, यथाकालं, महत् कार्यसिद्धये। सः महाकपिः, तां दुर्गां देवासुरैः अपराजितां नगरीं दृष्ट्वा, पुनः पुनः दीर्घनिःश्वासं कृत्वा चिन्तयामास। कथं अहं मैथिलीं जनकात्मानं पश्येयम्, रावणेन दुष्टेन राक्षसराजेन अदृष्टः सन्? कथं रामस्य कार्यं न नश्येत्, आत्मनं वेदितुम् अर्हतः? एकाकी रहसि जनकात्मानं द्रष्टव्यम्। कार्याणि देशकालविरोधेन, भीरुणा दूतवृत्तिना, तमः इव उदयिनि सूर्ये नश्यन्ति। युक्तायुक्तविवेकेन कृतः निर्णयः अपि यदि कार्यनाशकः स्यात्, न शोभते; स्वयम् बुद्धिमन्तः इति मन्यमानाः दूताः अपि कार्याणि विनाशयन्ति। कथं कार्यं न नश्येत्, कथं वा भीरुत्वं न जायेत, कथं वा सागरतरं व्यर्थं न स्यात्? यदि अहं राक्षसैः दृष्टः स्याम्, एष कार्यं रावणस्य च रामस्य च व्यर्थं भविष्यति। राक्षसस्वरूपेण अपि अत्र निःशब्दः स्थातुं न शक्यते—किमुतान्येन रूपेण? मम मतिना वायुः अपि अत्र अगोचरः न स्यात्; राक्षसाणां घोरकर्मणां किञ्चिद् अपि अज्ञातं नास्ति। यदि अहं स्वेन रूपेण अत्र गुह्यः स्थेयम्, तर्हि विनाशं प्राप्स्यामि, स्वामिनः कार्यं च नश्येत्। तस्मात् रात्रौ सानुकूले काले लघुरूपं धारयित्वा लङ्कां प्रवेष्यामि, राघवस्य कार्यसिद्धये। रात्रौ रावणपुरीं दुर्गमां प्रविश्य, सर्वगृहाणि प्रविश्य, जनकात्मानं द्रक्ष्यामि। एवं निश्चित्य सः कपिः हनुमान् वैदेहीं द्रष्टुम् उत्सुकः, सूर्यास्तमयं प्रतीक्षमाणः तस्थौ। सूर्ये अस्तमिते, रात्रौ सम्प्राप्तायां, पवनसुतः स्वदेहं संकुच्य, मार्जाररूपधारी, अद्भुतदर्शनः अभवत्। संध्यायाम्, तेजस्वी हनुमान् शीघ्रं उत्पत्य, सुशोभना सुविभक्तमाहिता महामार्गा लङ्कां प्रविवेश। तत्र सः रत्नश्रेणिभिः भूषितां, सुवर्णदीप्तिस्तम्भयुक्तां, शुद्धसुवर्णजालविततान्वितां, गन्धर्वपुरीमिव लङ्कां ददर्श। सप्ताष्टभवनैः, स्फटिकतलैः सुवर्णालङ्कृतैः, बभासे सा महापुरी। विद्रुमनलिनीसूत्रैः, मुक्ताजालैः शोभितानि तानि राक्षसगृहाणि, नानाविधैः प्रकाशन्ते स्म। राक्षसानां सुवर्णतोरणानि अद्भुतानि सर्वतः लङ्कां प्रकाशयन्ति स्म। तां लङ्कां, अचिन्त्यरूपां, विस्मयावहम्, दृष्ट्वा महाकपिः वैदेहीं द्रष्टुम् उत्सुकः विषण्णः च हृष्टः च अभवत्। सः नगरीं श्वेतशिखरयुक्तैः प्रासादैः, सुवर्णमयैः तोरणैः, कीर्तिमतीं, रावणबाहुभिः रक्ष्यमाणां, रात्रिचरैः घोरबलैः संरक्ष्यमाणां च ददर्श। तत्र चन्द्रमाः, तारागणैः सहितः, सहस्ररश्मिः, लोकान् दीप्तचन्द्रिकया आवृत्य, इव सखित्वं कुर्वन् उदितः। सः कपिवरः शङ्खप्रभया, क्षीरधवलया, पद्मतन्तुसमानया, प्रभया युक्तं चन्द्रमसं, सरसः हंस इव, उदितं, दीप्तं च ददर्श। तत्र तृतीयः सर्गः श्रोतव्यः इति निर्दिष्टम्। पवनसुतः हनुमान्, बुद्धिमान्, सूक्ष्मरूपं धारयित्वा, मेघमिव उच्चतमं शिखरं समाश्रित्य तस्थौ। स महाबलः हनुमान्, रात्रौ, रम्यवनजलाशययुक्तां, रावणपालितां लङ्कां प्रविवेश। सः नगरीं, सुवल्गुशाखाभिः, शोभनतोरणैः, शुक्लद्वारार्कशिखरैः भूषितां, सुव्यवस्थितबलसमृद्धां ददर्श। नागपुरीमिव सुरम्यां, नागमार्गनिवृत्ताम्, विद्युद्भास्वरमेघच्छन्नाम्, तारागणसंघातसंयुताम्, रक्षोभिः संरक्ष्यमाणां, दीप्तां च ददर्श। उग्रवातनिनादेन प्रतिश्रुतां, अमरावतीमिव, सुवर्णमयेन महाप्राकारबन्धेन परिवृताम्। पताकाभिः, रत्नघण्टानिनादेन च शोभितां, हृष्टः हनुमान् शीघ्रं प्राकारं लङ्घयामास। सर्वतः सुवर्णद्वारैः, वैदूर्यमणिमञ्चैः, विस्मयं प्राप्य सः कपिः सर्वतः निरीक्ष्य तस्थौ। हिरण्यरत्नमणिशोभितैः, स्फटिकमुक्तामणिविशेषैः, सुवर्णमयप्रकोष्ठैः, शुद्धरजतपुष्पैः, भूषितान् तल्लङ्काभवनान् ददर्श। वैदूर्यशिलास्तम्भैः, स्फटिकधूलिसंयुक्तैः, विमानैः, गगनमिवारोहद्रुतपथैः शोभमानानि ददर्श। सर्वत्र बालाहककुक्कुटकुक्कुटशब्दैः, राजहंसैः, वादित्ररत्ननिनादैः, लङ्कां प्रतिनादितां ददर्श। सा नगरी, स्वर्गसंपद्विभवप्रतिमां, दृष्ट्वा, कपिश्रेष्ठः हनुमान्, हृष्टः अभवत्, लङ्कां च दिवमिवोत्थिताम् अपश्यत्।